I SA/Sz 609/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę uiszczonego wpisu od skargi Skarżąca M. P., wezwana do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł, od wniesionej w dniu [...] skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, w dniu [...] r. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] skarżąca wpłaciła tytułem wpisu od skargi kwotę [...] zł. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, iż skarżąca jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat), o znacznie ograniczonej sprawności, po trzech zawałach serca (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] karta informacyjna leczenia szpitalnego z[...] - k. 37 i k. 43), utrzymującą się z renty w wysokości [...] zł ([...] zł brutto) i zasiłku opiekuńczego w kwocie [...] zł (odpis decyzji o przyznaniu zasiłku z dnia [...] r. - k. 35). Wnioskodawczyni wskazała, że w chwili obecnej mieszka w wynajętym pokoju, za który płaci [...] zł. Pozostałe wydatki to opłaty za energię i wodę w kwocie [...] zł miesięcznie, leki w kwocie[...] zł miesięcznie (w załączeniu faktury na leki - k. 23, 24). Skarżącej po potrąceniu ww. wydatków na pozostałe utrzymanie pozostaje kwota [...] zł, przy czym zwróciła uwagę, iż nie wykupuje wszystkich koniecznych leków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca wpisała, że nie mieszka z żadną rodziną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie wykazała posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, a jedynie zgromadzone środki pieniężne w kwocie [...] zł w Banku (historia rachunku bankowego za okres od [...] r. oraz za okres od[...] . - k. 33 i 34), pochodzące ze sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (wypis aktu notarialnego z dnia [...]. rep [...] w aktach administracyjnych), które, zgodnie z oświadczeniem strony, mają częściowo sfinansować zakup mieszkania jednopokojowego (na pozostałą część strona ma zamiar zaciągnąć kredyt mieszkaniowy). Skarżąca wyjaśniła także w tym zakresie, iż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze sprzedaży lokalu (cena sprzedaży lokalu [...] zł) a wykazaną kwotą [...] zł została wydatkowana na spłatę długów. Z przedłożonego odpisu rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2008 r., wynika, że w roku ubiegłym skarżąca uzyskała przychody (dochody) z emerytury w wysokości [...] zł, poniosła wydatki na cele rehabilitacyjne w wysokości [...] zł, zadeklarowała nadpłatę w wysokości[...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych - może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że przedstawione przez skarżącą w oświadczeniu, jak i wynikające z przedłożonych dokumentów okoliczności, uzasadniają uwzględnienie wniosku. Skarżąca w sposób dostateczny wykazała bowiem, iż w jej przypadku zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o czym świadczy przede wszystkim sytuacja osobista i materialna skarżącej. Skarżąca uzyskuje dochody z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie ok. [...] zł miesięcznie, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (nie ma nikogo na utrzymaniu), jednakże podeszły wiek skarżącej, zły stan zdrowia (skarżąca jest po trzech zawałach, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności), konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie i leki pozwala uznać, że nie stać jej na koszty sądowe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wprawdzie wnioskodawczyni posiada oszczędności w kwocie ponad [...] zł - ale w jej aktualnej sytuacji mieszkaniowej (strona wynajmuje pokój u obcych ludzi, załatwia kredyt na dofinansowanie zakupu mieszkania jednopokojowego - "kawalerki") kwota ta zabezpiecza jej potrzeby mieszkaniowe co nie pozwala przyjąć, iż z środków tych powinna sfinansować swój udział w postępowaniu sądowym. Z uwagi na fakt, że skarżąca wpłaciła już kwotę wpisu sądowego w wysokości [...] zł, nie cofając swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zasadne było w jej sytuacji przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad uiszczoną kwotę. Sytuacja skarżącej nie rokuje bowiem, że będzie w stanie zgromadzić środki na zabezpieczenie pozostałych kosztów sądowych, które mogą powstać w przyszłości, na późniejszym etapie postępowania sądowego (np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, wpis od skargi kasacyjnej). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.