I SA/Sz 617/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2009 r. wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za III, VI, VIII, XII 2004 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych E. M., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za III, VI, VIII, XII 2004 r. wraz z odsetkami, złożył wniosek o zwolnienie z opłaty wpisu sądowego. Powyższy wniosek, stosownie do wezwania z dnia [...]., został uzupełniony poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, w którym skarżący zaznaczył, iż ubiega się o zwolnienie od całości kosztów postępowania w niniejszej sprawy. Uzasadniając swój wniosek, skarżący wskazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych z powodu uciążliwej i długotrwałej choroby oraz braku jakichkolwiek dochodów. Podjęcie pracy przez skarżącego spowoduje pogorszenie się jego stanu zdrowia. W aktach sprawy znajduje się nadesłana przez skarżącego dokumentacja medyczna w postaci trzech kopii kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 2008 r., a także zaświadczenia lekarskie z dnia 8 lipca 2009 r. i z dnia 9 października 2009 r., które potwierdzają zły stan zdrowia (choroba przewlekła), stałe leczenie i przyjmowanie leków, niezdolność do podjęcia pracy oraz trwanie postępowania przed ZUS (k. 5-8, 20-21, 46-49). W oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca wykazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką - M.M.. Z oświadczenia majątkowego wynika, że skarżący jest właścicielem nieruchomości - domu o pow. [...] m kw., a także [...] arów nieużytków rolnych. Innego majątku w postaci zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) skarżący nie wykazał. Odnośnie posiadanych gruntów wnioskodawca dodatkowo wyjaśnił, iż nieruchomości o pow. [...] m kw. i.[...] m kw. są nieużytkami V klasy, w chwili obecnej nie są zagospodarowane, ani też wykorzystywane w żaden sposób przez skarżącego lub inne osoby w żaden sposób. Skarżący nie uzyskuje z tego tytułu przychodu, grunty te są zajęte przez komornika. Skarżący przedłożył wezwanie do zapłaty z dnia [...] ., stanowiące jednocześnie zajęcie tych nieruchomości (tj. działek gruntu o nr [...] położonych w W., gmina D.), wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Szczecinie na rzecz wierzyciela E. S.A., pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania tych działek, a dotyczące należności w kwocie [...] zł (wraz z odsetkami) oraz kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł (k. 45). W oświadczeniu o dochodach rodziny skarżący wpisał, jedynie dochód z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego w wysokości [...] zł przyznanego na okres 2 miesięcy (do dnia [...] r.); udokumentowany decyzją Wójta Gminy D. z dnia 31 sierpnia 2009 r. (k. 44). M. M. według oświadczenia skarżącego dochodu, nie uzyskuje, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w P. Oddział w D. jako osoba bezrobotna. Ponadto skarżący oświadczył, że on sam nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, ale nie jest w stanie przedstawić stosownych zaświadczeń w tym zakresie ponieważ w ww. Urzędzie Pracy uzyskał informację, iż wniosek o ich wydanie powinien pochodzić od sądu. Dodatkowo wnioskodawca podał, że uzyskuje sporadycznie pomoc od córki w kwocie.[...] zł. Odnośnie żądania przedstawienia wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokości z ostatnich dwóch miesięcy skarżący oświadczył, iż nie prowadzi ewidencji w tym zakresie i nie posiada wymaganych dokumentów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych - może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu, jak i wynikające z przedłożonych dokumentów okoliczności, uzasadniają uwzględnienie wniosku. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na istotny fakt, iż suma obciążeń skarżącego z tytułu kosztów sądowych, które zobowiązany jest ponieść w dwóch zainicjowanych przez siebie postępowaniach sądowych wynosi [...] zł. Skarżący w sposób dostateczny wykazał, iż w jego przypadku zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i nie będzie on w stanie uiścić kosztów sądowych zarówno w tej, jak i w rozpoznawanej wspólnie sprawie o sygn. akt I SA/Sz 618/09. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką. Oboje są osobami bezrobotnymi, skarżący ze względu na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy, toczy się postępowanie przed ZUS. Do dnia 30 września 2009 r. skarżący otrzymywał zasiłek okresowy w kwocie [...] zł, ponadto w utrzymaniu skarżącego pomaga mu córka, przekazując sporadycznie kwotę [...] zł. Wnioskodawca nie przedłożył wymaganej informacji o wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie, z przedłożonych dokumentów wynika jedynie, że ponosi koszty leczenia przewlekłej choroby oraz że w związku z zaległościami wobec zakładu energetycznego wszczęta została egzekucja, jednak wobec braku stałego źródła dochodu, powyższy brak nie wpłynie negatywnie na ocenę sytuacji skarżącego. Powołane okoliczności przekonują bowiem, że jego sytuacja finansowa jest w chwili obecnej trudna. Wprawdzie wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości, ale majątek ten, jak wyjaśnił skarżący, nie jest w chwili obecnej wykorzystywany w sposób przynoszący dochody, podlega zajęciu komorniczemu. W takich okolicznościach, wobec złego stanu zdrowia (uniemożliwiającego podjęcie pracy zarobkowej) oraz braku środków pieniężnych, fakt posiadania nieruchomości nie przesądza o zdolności skarżącego do pokrycia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, w sytuacji skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy, stanowiłaby w istocie odebranie zagwarantowanego w Konstytucji RP prawa do sądu. Wobec powyższego, uznając że E. M. wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.