I SA/Sz 620/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [..] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za sierpień 2001r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztów postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...], II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący, S. H., odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 500 zł złożył wniosek z dnia 17 września 2007 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną B. H., a na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo dzieci. S. H. oświadczył ponadto, że posiada z żoną odrębność majątkową od 2000 r., zajmuje się wychowaniem dzieci, pomaga żonie. Nie wskazał jednak żadnych źródeł dochodów, zarówno w odniesieniu do swojej osoby, jak i żony. Odnośnie do stanu majątkowego skarżący podał, że posiada mieszkanie o powierzchni ok. 70 m² (spółdzielcza własność z żoną), nie ma innych nieruchomości, zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia 18 września 2007 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, tj.: 1) rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2006 rok wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, 2) rocznego zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2006 rok wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, 3) dokumentu potwierdzającego istnienie ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, 4) zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, czy skarżący posiada status osoby bezrobotnej z prawem/bez prawa do zasiłku, 5) zaświadczenia jednostki organizacyjnej gminy ds. opieki społecznej o korzystaniu/ nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej i o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy, 6) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego dochodu przez małżonkę skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia pracodawcy o wysokości dochodów, bądź – w przypadku prowadzenia przez żonę skarżącego działalności gospodarczej – oświadczenia żony skarżącego o wybranej formie opodatkowania i stawce podatku wraz z dowodem wpłaty podatku za miesiące maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2007 r. albo za II kwartał 2007 roku ), 7) dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny (w szczególności czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, itp.) 8) wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. W odpowiedzi na powyższe S. H. przedłożył zeznania podatkowe – swoje i małżonki – za 2006 rok, umowę majątkową małżeńską z 29 czerwca 2000 r., zaświadczenie Urzędu Pracy potwierdzające, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tego urzędu. S. H. wykonując ww. wezwanie, przedłożył zaświadczenie Ośrodka Pomocy Rodzinie potwierdzające, że rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy finansowej tego Ośrodka. Składając oświadczenie i stosowne dokumenty, wnioskodawca zaznaczył, że małżonka przedstawiła je "chociaż nie mała takiego obowiązku" i wykazał, że B.H. jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą - firmę brokerską, uzyskuje przychody i rozlicza się z urzędem skarbowym na zasadach ogólnych. Do akt sprawy dołączono dowody dokonanych przez B. H. wpłat tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku VAT za miesiące maj, czerwiec, sierpień 2007 r. oraz deklarację żony skarżącego na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za sierpień 2007 r. (z której wynika, że: przychód od początku roku wyniósł 64.794,48, koszty uzyskania przychodów 22.030,87 zł, dochód 42.763,61 zł ). Wnioskodawca przełożył dowody potwierdzające wysokość ponoszonych "kosztów podstawowych" na utrzymanie siebie i rodziny wskazując jednocześnie, że stanowią one miesięczne kwotę średnio ok. 1.520 zł (na którą składają się opłaty za czynsz, energię, gaz, telefon, bilet sieciowy, odsetki od kredytu ). S. H. oświadczył ponadto, że posiada jeden rachunek bankowy w banku A, na którym posiada zadłużenie z tytułu kredytu w rachunku bieżącym w wysokości 30.500 zł przyznanego w 2000 roku. Zadłużenie z tytułu kredytu powstało, jak wskazał skarżący, w latach 2003-2006, tj., w okresie kiedy znajdował się w trudnej sytuacji finansowej i aktualnie spłacane są przez niego odsetki od kredytu w wysokości ok. 400 zł miesięcznie. Wnioskodawca podniósł również, że w roku szkolnym 2005/2006 i 2006/2007 troje dzieci otrzymywało stypendium szkolne z uwagi na niskie dochody na członka rodziny, które nie przekraczały kwoty 300 zł. Oświadczył przy tym, że aktualnie nie jest nigdzie zatrudniony, co jest spowodowane koniecznością wychowywania dzieci. Wychowanie i wykształcenie czwórki dzieci jest, jak podał S. H., priorytetem małżonków, dlatego jedna osoba nie ma możliwości podjęcia pracy – troje dzieci uczęszcza do szkoły, a najmłodszy syn pozostaje pod opieką skarżącego i jego żony. Wnioskodawca podkreślił, że żadne dziecko nie uczęszczało do żłobka i przedszkola. Dodał nadto, że dwoje dzieci uczęszcza do szkoły podstawowej i są one jednymi z najlepszych uczniów w szkole, a syn M. uczęszcza do trzeciej klasy gimnazjum i jest jednym z najlepszych uczniów w szkole. Skarżący zwrócił nadto uwagę na fakt poniesienia dużych wydatków w związku z rozpoczętym rokiem szkolnym na zakup podręczników szkolnych, wyposażenia szkolnego oraz niespodziewanego wydatku na zakup mundurków szkolnych, co dodatkowo nadwyrężyło budżet domowy. Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazał na ciążący aktualnie na nim obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w ośmiu zawisłych przed tut. Sądem sprawach w łącznej wysokości 4.000 zł i oświadczył, że nie jest w stanie ich uregulować, ponieważ takich środków pieniężnych nie posiada. Postanowieniem z dnia 10 października 2007r. referendarz sądowy przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 160 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 18 października 2007r. S. H. złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd obliczając średni miesięczny dochód jego rodziny nie uwzględnił obciążeń uzyskanego dochodu, jakim są podatki (w kwocie 6.129,33 zł) oraz składki na ubezpieczenia (w kwocie 2.082,07 zł), a które zostały już zapłacone. W tych okolicznościach, według wnioskodawcy, dochód za okres ośmiu miesięcy b.r. po odliczeniu ww. obciążeń wyniósł 34.552, 21 zł, a zatem średni miesięczny dochód jego rodziny wynosi 4.319,03 zł. Uwzględniając stałe koszty podstawowe w wysokości ok. 1.520 zł, na utrzymanie 6-osobowej rodziny pozostaje kwota ok. 2.800 zł, co daje około 466 zł na osobę. S. H. podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, iż świadomie nie podejmuje czynności zarobkowych. Wnioskodawca wskazał jednocześnie, że wraz z żoną starają się zapewnić każdemu dziecku wychowanie w pierwszych latach jego życia i dlatego też do momentu, aż najmłodszy syn nie osiągnie wieku szkolnego przynajmniej jeden z rodziców musi być w domu i nie ma możliwości jego zatrudnienia. Zaznaczył ponadto, że działalność wykonywana przez jego małżonkę polega na pośrednictwie w sprzedaży usług finansowych i nie gwarantuje stałych miesięcznych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 tej ustawy). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno być zatem stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych, czy pokrycie wydatków, gdyż jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata tych należności spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Ponadto, jak wynika z art. 246 § 1 wskazanej ustawy, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania istnienia okoliczności przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdził, że przedstawiona w ww. wniosku sytuacja majątkowa, życiowa i bytowa S. H. i jego rodziny, poparta złożonymi do akt dokumentami prowadzi do wniosku, iż nie wykazał on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W tych okolicznościach Sąd uznał, że S. H. mógł zgromadzić środki na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Podkreślić przy tym należy, że wnioskodawca i jego rodzina posiadają miesięczne dochody w wysokości ok. 4.319,03 zł (netto), nie należą zatem do kręgu osób pozbawionych jakichkolwiek możliwości finansowych, bądź utrzymujących się jedynie z zasiłków udzielanych przez ośrodki pomocy społecznej. Natomiast prowadzenie działalności gospodarczej zawsze związane jest z ryzykiem (m.in. z ryzykiem dotyczącym stabilności dochodów) i przedsiębiorca podejmując działalność musi mieć świadomość tego faktu. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że kwestia sprawowania opieki nad dziećmi i podziału obowiązków między małżonkami w tym zakresie jest wyłącznie sprawą wnioskodawcy i nie powinna podlegać ocenie Sądu przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem rozpatrując ww. wniosek Sąd bierze pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast podniesione w sprzeciwie pozostałe okoliczności nie mają wpływu na przedstawioną dotychczas sytuację materialną wnioskodawcy i jego rodziny. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia.