I SA/Sz 636/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 28 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 7 września 2010 r. skarżąca M.K., w związku z wniesioną skargą na wyżej powołaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że aktualna sytuacja majątkowa i zdrowotna jej i męża, którą potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, jest trudna i nie pozwala na zapłatę należności, gdyż pozbawi to rodzinę możliwości zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem T. K., a w oświadczeniu majątkowym, że nie posiadają żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). W rubryce formularza, dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, skarżąca wpisała swoje wynagrodzenie za pracę na ¼ etatu w kwocie [...] zł oraz rentę męża T. K. w kwocie [...] zł, z której komornik potrąca [...] zł. Miesięczny dochód rodziny to kwota [...] zł. Dodatkowo z akt sprawy wynika, że wydatki rodziny to opłaty za mieszkanie, za gaz, za energię elektryczną, zakup niezbędnych ubrań i leków w kwocie ok. [...] zł. W zaspokajaniu innych podstawowych potrzeb rodziny (zakup żywności) skarżącej pomaga rodzina, zaciągane są także kredyty, strona rozważa staranie się o pomoc społeczną. Skarżąca ze względu na stan zdrowia męża (choroba Parkinsona) i konieczność sprawowania nad nim opieki, nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy, jest to także utrudnione z uwagi na wiek skarżącej. M. K. ma zarejestrowaną działalność gospodarczą (sprzedaż gazet i czasopism), która ze względu na ponoszone straty w 2009 r. została zawieszona. Ze znajdującego się w aktach sprawy rocznego zeznania PIT – 36, będącego wspólnym zeznaniem małżonków, wynika, że za 2009 r. zadeklarowano: M. K. - przychód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, łączne dochody w kwocie [...] zł, należną zaliczkę na podatek pobraną przez płatnika w kwocie [...] zł; T. K. - przychody z renty w wysokości [...] zł, należną zaliczkę na podatek pobraną przez płatnika w kwocie [...] zł; nadpłatę podatku w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Skarżąca M. K. swoim wnioskiem objęła w przedmiotowej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, żądając tym samym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Uwzględniając to, że ze względu na przedmiot skargi (decyzja w sprawie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne) zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., skarżąca jest zwolniona z mocy prawa z ponoszenia kosztów postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i sądem drugiej instancji, ocenę zasadności wniosku w pozostałym zakresie tj. ustanowienia pomocy prawnej z urzędu oprzeć należało o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymanie siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu (referendarza sądowego) kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanego wniosku o ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie, skarżąca wykazała bowiem, że nie jest możliwe poniesienie przez nią samodzielnie kosztu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Ze złożonego oświadczenia wynika, że dwuosobowa rodzina: skarżąca i jej małżonek, utrzymują się dochodu w wysokości [...] zł, strona nie posiada majątku, ani oszczędności. W utrzymaniu (w przeżyciu) pomaga im rodzina, zaciągane są także w tym celu kredyty. Przedstawiona w oświadczeniu sytuacja majątkowa skarżącej nie budzi wątpliwości, iż faktycznie skarżącej nie stać na opłacenie pełnomocnika. Zły stan zdrowia męża skarżącej, uniemożliwiający jej podjęcie dodatkowego zatrudnienia, niskie dochody rodziny, brak majątku i oszczędności jednoznacznie bowiem wskazują na wyjątkowość sytuacji wnioskodawczyni i pozwalają uznać, że jest ona w niedostatku i nie będzie w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności, uznano, iż skarżąca wykazała, że na dzień wydania niniejszego postanowienia poniesienie przez nią kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z tym, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy pozwalającej umorzyć bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia obowiązującego z mocy ustawy, dlatego w tym zakresie również odmówiono przyznania prawa pomocy.