I SA/Sz 637/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2010 r. wniosku skarżącego A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący A. M., w związku z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 637/09, odrzucającym skargę wniesioną na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna i zdrowotna jest bardzo trudna. Skarżący z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie uzyskuje dochodów, a jedynie same straty, stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie dodatkowej pracy i wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że jest samotny, posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha łąk oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2. Wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości, zakupem opału, prądu, gazu, wody, lekarstw opłaca z pracy dorywczej. Stosownie do 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwaniem z dnia 8 grudnia 2009 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, dodatkowego oświadczenia skarżącego zawierającego wyjaśnienie z jakiego źródła pochodzą środki pieniężne, z których skarżący zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe, czy skarżący uzyskuje pomoc od innych osób, rodziny, instytucji, w jakiej formie, w jakiej wysokości, a także oświadczenia o średniej wysokości środków pieniężnych uzyskiwanych miesięcznie z prac dorywczych, wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z ich stanem za okres od 8 września 2009 r. do 8 grudnia 2009 r., wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie i wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, dodatkowego oświadczenia skarżącego odnośnie stanu rodzinnego, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy jest w separacji, czy jest zobowiązany do płacenia alimentów wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe okoliczności, a ponadto czy skarżący mieszka z innymi członkami rodziny (proszę wymienić te osoby podając stopień pokrewieństwa), zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący korzysta/korzystał/ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w okresie od lipca 2009 r. do 8 grudnia 2009 r., zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy skarżący otrzymywał w latach 2007 - 2009 dopłaty unijne do rolnictwa lub ewentualnie odpisów decyzji przyznających taką pomoc. Skarżący w zakreślonym terminie ani dotychczas wezwania nie wykonał. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na zainteresowanym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie natomiast do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego jednakże nie wykonał tego zobowiązania w zakreślonym terminie ani dotychczas. Skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się także do nałożonego zobowiązania, nie podając przyczyn, z powodu których jego wykonanie nie jest możliwe, czy utrudnione, nie ubiegał się także o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów. W swoim wniosku skarżący podał, że nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego (tylko straty), ze względu na stan zdrowia nie może podjąć dodatkowej pracy ("dopracować"), a następnie oświadczył, że opłaca koszty związane z utrzymaniem (opłaty za media, leczenie) z prac dorywczych, nie podając choćby w przybliżeniu wysokości tych wydatków i dochodów. Powyższe oświadczenia budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżący uniemożliwił dokonanie ich weryfikacji poprzez zachowanie biernej postawy procesowej w sprawie wobec nałożonego zobowiązania do dostarczenia dokumentów. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego skoro brak jest dokumentów pozwalających na dokonanie takiej oceny. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo też nie jest możliwe dokonanie ich weryfikacji z dokumentami źródłowymi, gdy istnieje wątpliwość co do ich wiarygodności. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Żądane informacje były niezbędne dla dokonania analizy, która pozwoliłaby na ocenę zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych. Wnioskodawca w zakreślonym terminie dokumentów tych jednak nie przedłożył. Zatem oświadczenia złożone przez wnioskodawcę uznać należy za niepełne i niewystarczające do dokonania jednoznacznej oceny jego rzeczywistej, aktualnej sytuacji finansowej. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Z tych względów należało przyjąć, iż skoro wnioskodawca nie udokumentował niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie oraz nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, to tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.