I SA/Sz 640/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "P." Spółki jawnej z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych "P." Spółka jawna z siedzibą w [...], po wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł, od skargi wniesionej na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność w zakresie zagospodarowania i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek. Skarżąca wskazała, że wobec braku kompletności dokumentów nie może dokonać rozliczenia i wystawienia bilansu. Ma statut pokrzywdzonej w postępowaniach (śledztwach) przygotowawczych Prokuratury [...] (L.Dz. [...]) w związku z zaborem mienia Spółki dokonanego przez jej wspólników. Skarżąca wskazała także, że jedyny jej majątek to współwłasność nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], ale brak zniesienia współwłasności nie pozwala dokonać sprzedaży przysługującego jej udziału w tym prawie. Spółka posiada wierzytelność, wobec nieskutecznej egzekucji (strona wskazała, iż odbyły się dwie nieskuteczne licytacje nieruchomości należących do dłużnika) nie uzyskano jakichkolwiek środków finansowych z tytułu tych wierzytelności. Ponadto wskazano, że brak aktywnej działalności gospodarczej Spółki nie pozwala generować środków. Natomiast, brak środków finansowych nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wykazała wysokość wkładów wspólników [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł oraz wysokość zysków za ostatni rok obrotowy [...] zł. Skarżąca wskazała, że nie posiada rachunku bankowego, został on zlikwidowany. Pismem z dnia 31 lipca 2013 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", Spółka została wezwana do przedłożenia w terminie czternastodniowym dodatkowych dokumentów potwierdzających jej sytuację oraz uzupełniających dane. Wskazane zobowiązanie obejmowało następujące dokumenty: - wyciągi z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów (inwentarz) za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, a także wyciągi z rejestru VAT za ten sam okres lub kopie deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, w przypadku niezłożenia takich deklaracji za ten okres - zaświadczenie z urzędu skarbowego; - dokumenty potwierdzające na jakim aktualnie etapie są prowadzone wobec Spółki egzekucje, a także potwierdzające wysokość pozostałych do wyegzekwowania należności; - wykaz posiadanych nieruchomości z podaniem ich wartości; - bilans, rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie finansowe za 2012 r.; - zaświadczenie Prokuratury [...], potwierdzające zabezpieczenie w postępowaniu przygotowawczym dokumentacji księgowej Spółki dotyczącej 2012 r., które uniemożliwiło sporządzenie bilansu i rachunku zysków i strat za 2012 r. oraz dokument stwierdzający brak możliwości uzyskania kserokopii dokumentów dla potrzeb sporządzenia takiego bilansu i rachunku zysków i strat, w celu przedłożenia w sądzie administracyjnym; - zestawienie należności i zobowiązań Spółki na dzień 31 lipca 2013 r.; - dokument potwierdzający zamknięcie rachunków bankowych Spółki; - wyciąg z ewidencji stanu środków pieniężnych przedsiębiorstwa (stan kasy) za okres od 29 kwietnia 2013 r. do 31 lipca 2013 r.; - kopie rocznych zeznań podatkowych wspólników Spółki za 2012 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, lub zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznań przez wspólników; - dodatkowe oświadczenia wspólników Spółki o ich stanie majątkowym (o posiadanych nieruchomościach – ze wskazaniem ich powierzchni, wartościowych rzeczach ruchomych, zgromadzonych zasobach – o wysokości oszczędności, o papierach wartościowych) oraz o stanie rodzinnym, osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, o wysokości miesięcznych dochodów wspólników oraz osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe; - wyciągi z rachunków bankowych wspólników z ich stanem za okres od 29 kwietnia 2013 r. do 31 lipca 2013 r. Wezwanie to, jak wynika z akt sprawy, doręczone zostało w dniu 19 sierpnia 2013 r. do rąk wspólnika Spółki. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną, czy jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie opłat sądowych i wydatków. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Należy wskazać także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony (art. 252 P.p.s.a.). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona - wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń - jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania należnych kosztów sądowych nie została spełniona. Spółka nie wykazała bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przedstawione przez nią we wniosku informacje okazały się zbyt ogólnikowe, aby dokonać kategorycznych ustaleń co do jej kondycji finansowej. Skarżąca do dnia dzisiejszego nie wykonała adresowanego do niej wezwania z dnia 31 lipca 2013 r., tj. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową i możliwości płatnicze. Spółka nie odpowiedziała także na wezwanie w zakresie obejmującym dokumenty obrazujące sytuację finansową jej wspólników. Tymczasem dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wziąć również pod uwagę sytuację majątkową jej wspólników. Należy zauważyć, że Spółka nie podała też powodów, dla których wskazane zobowiązanie referendarza sądowego nie zostało wykonane. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być dokładne i przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej, przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Ponadto, orzekanie na podstawie niekompletnych danych, w oparciu o które nie sposób poczynić kategorycznych ustaleń w zakresie możliwości płatniczych wnioskodawcy nie jest możliwe ani dopuszczalne. Jak wyżej wskazano, z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Skoro zatem skarżąca we wniosku podała niepełne dane, a uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia 31 lipca 2013 r. pozbawiła rozpoznającego wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej, jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Końcowo, podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż skarżąca Spółka nie wykazała się chęcią współpracy, albowiem nie odpowiedziała na wezwanie referendarza do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w żaden sposób nie ustosunkowała się do tego wezwania, stąd przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.