I SA/Sz 644/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Spółki z o.o. o w S.przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień, październik 2005 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca Spółka, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej od skargi w kwocie 18.242,00 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Spółka nie posiada aktualnie środków finansowych pozwalających na uiszczenie kosztów sądowych. Działalność gospodarcza, jak wskazał Prezes zarządu spółki A. M., jest prowadzona w ograniczonym zakresie ze względu na przebywanie w areszcie tymczasowym udziałowców i reprezentantów udziałowców Spółki ( co powoduje, zdaniem Prezesa zarządu, brak możliwości decyzyjnych zarządu ), a także ze względu na udokumentowane działanie osób trzecich na szkodę Spółki poprzez fałszowanie dokumentacji podatkowej i księgowej. Skarżący oświadczył, że obecnie prowadzone jest w tej sprawie postępowanie przez prokuraturę. Z oświadczenia Prezesa zarządu Spółki wynika również, że Spółka nie posiada majątku trwałego ani obrotowego, na rachunkach bankowych brak jest środków pieniężnych, w stosunku do Spółki toczy się postępowanie egzekucyjne związane z zaskarżonymi decyzjami. Prezes skarżącej Spółki dodał, że spółka nie korzysta z usług księgowych, ani żadnych usług obcych, wszystkimi sprawami zajmuje się A. M. jako prezes zarządu Spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że Spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 50 tys. zł, środki trwałe o wartości 0,00 zł, w oświadczeniu nie podano z jakim wynikiem finansowym Spółka zakończyła ostatni rok bilansowy ( zysk, strata ). Do wniosku Prezes Spółki dołączył: - dodatkowe oświadczenie Zarządu Spółki z 2 października 2007 r. o tym, że Spółka nie posiada majątku trwałego oraz nie dysponuje środkami finansowymi, - wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 do 31 maja 2007 r. z saldem 0,00 zł, - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu ( poniesionej straty ) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2006 r., w którym zadeklarowano: przychody 30.000,00 zł, koszty uzyskania przychodów 4.294,65 zł, dochód 25.705,35 zł, - trzy tytuły wykonawcze Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z 8 marca 2007 r. dotyczące podatku od towarów i usług skarżącej Spółki za miesiące sierpień – październik 2007 r. na łączną kwotę 1.344.024,00 zł, - zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z 20 kwietnia 2007 r., - trzy tytuły wykonawcze Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z 12 kwietnia 2007 r. dotyczące podatku od towarów i usług skarżącej Spółki za miesiące sierpień – październik 2005 r. na kwotę 480.150,00 zł - zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia rachunku bankowego z 20 kwietnia 2007 r. ( do kwoty 1.648.914,15 zł ), - informację o odliczeniach od dochodu (...) CIT-8/O za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2006 r., - kwartalne deklaracje dla podatku od towarów usług- VAT – 7k za drugi kwartał 2007 r. oraz deklaracje VAT – 7 za styczeń – grudzień 2006 r., styczeń, luty, marzec 2007 r. z deklarowaną kwotą 88.312 zł do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Stosownie do przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe ( art. 245 § 3 ), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ubiegający się o taką pomoc winien zatem wykazać, iż nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych, a Sąd na podstawie przedstawionych danych ocenia, czy udzielenie takiej pomocy jest zasadne. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej pokrycie kosztów procesu. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ( ... ) ( art. 252 w/w ustawy ); jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte w w/w wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego lub dochodów ( art. 255 w/w ustawy ). W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca do 30 września 2007 r. , którego wynika, że we wskazanym okresie skarżąca nie dokonała żadnych operacji bankowych, deklaracje VAT – 7 za miesiące od stycznia do marca 2007 r. oraz deklaracje VAT-7k za 2 i 3 kwartał 2007 r. (, w których deklarowana jest kwota 88.312 zł do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy ), deklarację CIT-2 o wysokości osiągniętego dochodu ( poniesionej straty ) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od stycznia do sierpnia 2007 r. z zadeklarowanym zerowym przychodem oraz kosztami uzyskania przychodów, co jak dodał Prezes Spółki, jest potwierdzeniem braku sprzedaży i zakupów towaru w tym okresie. Dodatkowo Prezes Spółki złożył oświadczenie o braku uzyskania dochodu i braku obowiązku składania deklaracji podatkowych. Odnosząc się do wymaganego wezwaniem bilansu oraz rachunku zysków i strat wg stanu na dzień 1 stycznia 2007 r. i 30 września 2007 r. Prezes Zarządu Spółki oświadczył, że całość dokumentacji podatkowej i księgowej Spółki zarówno w formie papierowej, jak i komputerowej, została zabezpieczona przez Komendę Wojewódzką Policji w S. oraz, że nie została jeszcze zwrócona Spółce. Prezes oświadczył, że ze względu na brak dostępu do całości dokumentacji dotyczącej roku 2005 i brak możliwości sporządzenia bilansu otwarcia i zamknięcia roku 2005, niemożliwym staje się sporządzenie prawidłowego, zawierającego prawdziwe i rzeczywiste dane bilansu za lata następne. W miejsce wymaganego bilansu Prezes Spółki przedłożył jedynie oświadczenie, że w okresie styczeń - wrzesień 2007 r. przychód osiągnięty przez Spółkę wyniósł 0 zł, koszty 0 zł. Analiza złożonego wniosku wraz z dodatkowymi oświadczeniami Prezesa Spółki oraz przedłożonymi dokumentami prowadzi do wniosku, że skarżąca Spółka nie wykazała w sposób przekonywujący, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Reprezentujący Spółkę Prezes zarządu przedstawił dokumenty odnoszące się tylko do części sytuacji finansowej Spółki, to jest do wysokości przychodów i dochodów. Brak jest natomiast wymaganego sprawozdania finansowego – bilansu oraz rachunku zysków i strat, które obrazują pełną sytuację finansową spółki, poprzez chociażby takie dane jak należności, zobowiązania, aktywa obrotowe ( materiały, produkty gotowe, towary ), aktywa finansowe, środki pieniężne w kasie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 września 2006 r. sygn. akt I FZ 336/06 ( niepublik. ): "ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego, którego pomimo wezwania Sądu I instancji nie przedłożono". Podobnie wskazał NSA w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 ( niepubl. ), podnosząc, że wobec braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana. Przypuszczać można, że w przypadku zabezpieczenia dokumentacji przez Policję - Prezes Spółki dołączył do akt sprawy spis i opis rzeczy sporządzony 28.12.2005 r. przez funkcjonariusza Policji – k. 120 - sporządzenie wymaganych wezwaniem sprawozdań finansowych może być utrudnione. Jednak wskazać też należy, że zabezpieczenie jednego segregatora dotyczącego Spółki z o.o. A ( w którym, jak oświadczył Prezes Spółki, znajduje się dokumentacja finansowa za 2005 rok ) nie jest przeszkodą niemożliwą do usunięcia dla wykonania zobowiązania Sądu w niniejszej sprawie, przy założeniu prowadzenia przez Spółkę dokumentacji finansowej zgodnej z wymogami określonymi w stosownych przepisach prawa. Dodać jeszcze w tym miejscu należy, że to na Spółce wnoszącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie 18.242,00 zł, spoczywa ciężar wykazania wymaganych ustawą okoliczności. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. ( sygn. akt FZ 478/04 ( niepubl. ), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Wskazać w tym miejscu należy, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 niepubl. za postanowieniem NSA z 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 niepubl., że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 u.p.p.s.a. było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 u.p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawę prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, stosownie do przepisu art. 246 § 2 pkt 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.