I SA/Sz 645/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Skarżący A. O., w związku z wniesioną skargą na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W dniu [...] skarżący wpłacił, za pośrednictwem rachunku bankowego, tytułem należnego wpisu kwotę [...] zł, składając jednocześnie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata i zwolnienie częściowe lub w całości od ponoszenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia oraz nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, co następuje. A. O. jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą od 1993 r. na terenie gminy W. Województwo [...] posiada wykształcenie zawodowe rolnicze. Gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, w niewielkiej części tylko ([...] ha) wykorzystywane jest do upraw rolnych, a na powierzchni [...] ha, w ramach przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, skarżący rozpoczął produkcję orzecha włoskiego. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje małżonka J. O. (lat [...]), syn A. (lat [...]) uczeń I klasy gimnazjum w Ch. , córka S. (lat [...] ) uczennica klasy I technikum informatycznego w W.. W oświadczeniu majątkowym, skarżący oprócz ww. gruntów rolnych wymienił dom o pow. [...] m kw., siewnik zbożowy, na którym ustanowiono zastaw na rzecz Banku[...] W. Innego majątku w postaci wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) nie wymienił. Skarżący wskazał też, że zarówno małżonka jak i dzieci nie posiadają odrębnego majątku ruchomego i nieruchomego. Skarżący wyjaśnił, iż zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu na zakup ziemi, urządzeń rolniczych, stałe koszty utrzymania (tj.: energia elektryczna – [...] zł, woda –[...] zł, gaz – [...] zł, podatek od nieruchomości – rata miesięczna [...] zł) w tym wyżywienie, wynoszą miesięcznie [...] zł. W oświadczeniu o dochodach skarżący wpisał wynagrodzenie J. O., pracującej na ½ etatu, w kwocie [...] zł, a także dochód z gospodarstwa rolnego uzyskiwany z [...] ha według stawki GUS (2.200 zł) w wysokości [...] zł rocznie, w przeliczeniu na dochód miesięczny w kwocie [...] zł (zaświadczenie Wójta Gminy w W. z dnia 8 września 2009 r. – k. 28). Do wniosku skarżący załączył: - odpis PIT-11 stanowiący roczną informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy małżonki skarżącego za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., z którego wynika, iż w ubiegłym roku uzyskała przychód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w Banku [...] za okres od 1 lipca 2009 r. do 31 lipca 2009 r., z saldem końcowym w kwocie [...] zł, - odpis decyzji Burmistrza Gminy W. z [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2008 r., z którego wynika, iż z tytułu posiadania gruntów o pow. [...] ha oraz domu o pow. [...] m kw. skarżący opłaca podatki w łącznej kwocie [...] zł, w kwartalnych ratach w wysokości [...] zł każda, - dwie informacje Banku [...] z dnia 25 czerwca 2009 r. o zmianie oprocentowania dwóch zaciągniętych kredytów inwestycyjnych w kwotach [...] zł i [...] zł z harmonogramem ich spłaty na najbliższe 12 miesięcy, w miesięcznych ratach po ok. [...] zł i [...] zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenie oraz dokumenty okazały się niewystarczające do jednoznacznego stwierdzenia czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a) został on wezwany w dniu 24 września 2009 r. do złożenia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane. Wykonując powyższe wezwanie skarżący nadesłał: - wyciąg z rachunku bankowego o nr [...] za miesiąc sierpień 2009 r., z saldem początkowym w kwocie [...] zł, z saldem końcowym w kwocie [...] , z którego wynikają przede wszystkim wypłaty gotówkowe, bezgotówkowe, a także przelew wewnętrzny na rachunek nr [...] (związany kredytem inwestycyjnym) na spłatę odsetek w kwocie [...] zł, przelew wewnętrzny na rachunek nr [...] (związany z kredytem "Młody Rolnik") na spłatę odsetek w kwocie [...] zł. - zaświadczenie "W" Export-Import Skup i Sprzedaż Produktów Rolnych w W. z dnia [...]., pracodawcy małżonki skarżącego, z którego wynika, że otrzymuje ona średnie, miesięczne wynagrodzenie netto w kwocie [...] zł, a za ostatnie 6 miesięcy otrzymała wynagrodzenie netto w kwocie [...] zł łącznie, - zaświadczenia Nr [...] i Nr[...] z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] z których wynika, że skarżący nie złożył wniosku o przyznanie stypendium szkolnego 2009/2010 na syna A., a także, iż A. O. nie korzystał w roku 2008 i w roku bieżącym z pomocy społecznej, - zaświadczenie ze Zespołu Szkół nr [...] Rolniczego Centrum Kształcenia Ustawicznego im. W. B. w W. z dnia[...]., w którym zaświadcza się, że S. O. w roku szkolnym 2009/2010 jest uczniem dziennej klasy I i nie pobiera stypendium, - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie tj.: fakturę VAT za zakup w dniu 29 września 2009 r. gazu butlowego na kwotę [...] zł, fakturę VAT i rozliczenie zużycia wody i odprowadzenia ścieków za okres od 21 lipca 2009 r. do 22 września 2009 r. na kwotę [...] zł, fakturę VAT za energię elektryczną za okres od 13 czerwca 2009 r. do 13 sierpnia 2009 r. na kwotę [...] zł, fakturę VAT za Internet na kwotę [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w którym mowa o braku jakichkolwiek możliwości na poniesienie kosztów sądowych), co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Mając powyższe na uwadze, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie, należało stwierdzić, że nie może zostać on uwzględniony. Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji takiej, iż nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Świadczy o tym przede wszystkim fakt uzyskiwania stałych dochodów z gospodarstwa rolnego, a także z wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego wykazanych w łącznej kwocie ok. [...] zł. Ponadto, skarżący posiada majątek w postaci domu o pow. [...] m kw. oraz grunty rolne o pow. [...] ha fizycznych, na których prowadzi gospodarstwo rolne. Jak wynika ze złożonych oświadczeń i dokumentów skarżący podejmuje działania, mające służyć rozwinięciu działalności rolniczej – rozpoczął produkcję orzecha włoskiego w ramach przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, uzyskuje dopłaty unijne. W związku z prowadzoną działalnością i podjętymi inwestycjami zaciągnął i spłaca kredyty inwestycyjne, ale nie stanowi to okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż spłaty innych zobowiązań cywilnoprawnych, ale i publicznoprawnych nie mogą stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wydatki takie, wprawdzie obciążają budżet domowy i maja wpływ na poziom życia rodziny, ale jednocześnie nie mogą być traktowane z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Zabezpieczenie środków na takie wydatki wiąże się z prowadzeniem działalności, skarżący jako producent rolny, jak każdy inny przedsiębiorca ponosi ryzyko związane ze swoimi inwestycjami i nie może liczyć, że Skarb Państwa poniesie za niego wydatek w postaci kosztów sądowych, które przecież też są elementem prowadzanej działalności (sprawa dotyczy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, a więc wiąże się z tą działalnością). Skarżący uzasadniając swój wniosek wskazał także, że miesięczne wydatki rodziny to kwota ok. [...] zł (w tym raty kredytów), co świadczy o tym, iż wydaje w miesiącu prawie wszystkie środki pieniężne, jakimi dysponuje. Pomimo takich obciążeń, w dniu 9 września 2009 r., jednocześnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, uiścił tytułem wpisu sądowego kwotę [...] zł. Nie można zatem powiedzieć, że sytuacja skarżącego uniemożliwia mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący jest w stanie zabezpieczyć dodatkowe kwoty na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i to nawet przy braku oszczędności, których posiadania nie wykazał. Należy zwrócić uwagę, że w sytuacji opłacenia skargi przez skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy obejmująca także koszty sądowe, jakie mogą powstać w przyszłości (tj. ewentualna opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, wpis od skargi kasacyjnej) jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie pociągnie żadnych negatywnych skutków procesowych, jego skarga zostanie bowiem rozpoznana przez Sąd. Dodatkowo należy wskazać, że w postępowaniu przed pierwszą instancją nie obowiązuje przymus adwokacki, nie jest więc wymagany udział profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący prawidłowo sformułował skargę, świadczy to o umiejętności samodzielnej obrony swoich racji przed sądem, który zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) ma obowiązek z urzędu dokonać wszechstronnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, iż na tym etapie postępowania, wobec przedstawionej sytuacji materialnej ustanowienie radcy prawnego lub adwokata nie jest ani uzasadnione ani też konieczne. Ponadto skarżący, w razie zmiany jego sytuacji, stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a, w toku postępowania może przecież złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy. W tym stanie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.