I SA/Sz 650/12

Dnia 31 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [ ..] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty oraz umorzenia zaległości z tytułu opłaty za zajęcie pasa drogowego p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący G. W., w odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [....] zł od skargi wniesionej na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., na urzędowym formularzu PPF zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżący przywołał treść art. 241 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej "P.p.s.a.", a w części zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, posiada dom o powierzchni [...] oraz otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. W związku z tym, że sposób oznaczenia zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy (rubryka 4 wniosku) budził wątpliwości, pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do wskazania, czy ubiega się on o zwolnienie od kosztów czy jednocześnie o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (prawo pomocy w zakresie częściowym czy całkowitym) - w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że skarżący wnosi o częściowe prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał do przedłożenia dodatkowych enumeratywnie wskazanych dokumentów, obrazujących sytuację rodzinną, majątkową i finansową skarżącego – w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na powyższe, skarżący nadesłał pismo z dnia 21 sierpnia 2012 r. o następującej treści: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Rozdział 3 Zwolnienie od kosztów sądowych: Art. 239; Art. 241, Art. 242. Oddział 2. Prawo pomocy. Art. 243. § 1. § 2. Art. 245. § 3. Art. 246. § 1. pkt. 1 i 2". W tym stanie sprawy referendarz sądowy, zgodnie z pouczeniami zawartymi w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r., przyjął, że skarżący ubiega się jedynie o zwolnienie od kosztów (tj. częściowe przyznanie prawa pomocy) i rozpoznał jego wniosek na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Na tej podstawie uznając, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., referendarz sądowy wydał postanowienie z dnia 18 września 2012 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującym sprzeciwie doręczono skarżącemu w dniu 21 września 2012 r. W dniu 28 września 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) G. W. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, który uzasadnił wskazując, że (cyt.) "Ja jako strona skarżąca składam wniosek o jawne posiedzenie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w S.". Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 5 października 2012 r., działając na podstawie art. 6 P.p.s.a., Sąd wyjaśnił skarżącemu, że nie zachodzi potrzeba rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tej sytuacji wniosek strony zostanie rozpoznany na posiedzeniu niejawnym, a rozstrzygnięcie zapadnie w oparciu o treść tego wniosku oraz przedstawione przez nią dokumenty i oświadczenia. Jednocześnie, działając na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. oraz przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), Sąd ponownie wezwał skarżącego do nadesłania - w terminie 10 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy - następujących dokumentów: – zaświadczenia pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; – kopii rocznego zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego i małżonkę za 2011 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; – zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy społecznej, czy ubiegali się w 2012 r. o jej przyznanie; – zaświadczenia z urzędu pracy, czy jego małżonka i córka są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku; – w przypadku kontynuowania przez córkę skarżącego nauki – zaświadczenia ze szkoły potwierdzającego ten fakt oraz czy otrzymuje stypendium; – wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, w tym lokat, kart kredytowych - z ich stanem za ostatnie trzy miesiące; – wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy. Wezwanie Sądu doręczono stronie w dniu 9 października 2012 r., a w wyznaczonym przez Sąd terminie (19 października 2012 r. – data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący nadesłał pismo, w którym wskazał (cyt.): "W nawiązaniu do pisma z dnia 5 października 2012 r. Ja jako strona skarżąca składam ponowny wniosek o jawne posiedzenie przed WSA w S. zgodnie z zasadą postępowania oraz rozpoznania sprawy na rozprawie art. 90. § 1; §.2.; art. 91.§.1,2,3.; art. 95. Również zachodzi potrzeba rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozprawie: art. 241.; art. 243. §.1; art. 242". Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje: Na wstępie – z uwagi na zgłoszone przez skarżącego żądanie rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozprawie – wskazać należy, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a. "W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym". Z kolei, w myśl art. 90 § 1 P.p.s.a.: "Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie", a jak stanowi art. 90 § 2 P.p.s.a.: "Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym". Z przywołanego powyżej art. 90 § 2 P.p.s.a. wynika, że sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten, wskazujący na kompetencję sądu administracyjnego, będzie miał zastosowanie zarówno wtedy, kiedy przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, np. art. 55 § 1, jak i wtedy, kiedy mówi wyłącznie o rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, np. art. 260. Jednakże decyzja o skierowaniu sprawy na rozprawę należy wyłącznie do uznania sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 września 2012 r., co spowodowało, że postanowienie to utraciło moc. Jednocześnie ani w sprzeciwie, ani na wcześniejszym etapie postępowania sądowego skarżący nie skazał na istnienie żadnych istotnych przesłanek, które wskazywałyby na konieczność rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozprawie. Wobec tego, stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., jego wniosek podlegał rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 P.p.s.a.). Wskazania wymaga również, że mając na uwadze sposób, w jaki skarżący dokonał wskazania zakresu jego wniosku na formularzy PPF (podkreślenie w rubryce 4. formularza sformułowania "- zwolnienie od kosztów sądowych" i jednoczesne skreślenie pozycji "ustanowienie rzecznika patentowego (*)", przy jednoczesnym przywołaniu art. 241 P.p.s.a.) oraz fakt, że nie zmodyfikował tego zakresu ani po wezwaniu referendarza sądowego, ani w złożonym sprzeciwie, Sąd - zgodnie z pouczeniem zawartym w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r. - rozpoznał wniosek skarżącego jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku wskazał on bowiem jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, posiada dom o powierzchni [...] oraz otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Nie bez znaczenia w sprawie jest to, że skarżący - dwukrotnie wezwany (pismami z dnia 9 sierpnia 2012 r. oraz 5 października 2012 r.) do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, mających uściślić podane przez niego informacje, pomimo stosownych pouczeń o konsekwencjach niewywiązania się ze zobowiązań nałożonych przez Sąd - nie przedstawił żadnego z żądanych dokumentów. W to miejsce skarżący przesłał Sądowi dwa pisma zawierające wyliczenie przepisów regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Powyższe nie jest zaś wystarczające do przyjęcia, że w przypadku strony zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie sprawy, nie mogąc uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.