I SA/Sz 654/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), , , , po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "F." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Sz. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 654/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "F." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Sz. (dalej zwana: "Spółką", "Skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie P. T. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność handlowo – usługową, wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wskazany rachunek bankowy w [...] został zajęty (brak informacji o wysokości środków pieniężnych na rachunku). Innych danych odnośnie majątku, środków trwałych, wysokości zysku czy straty, za ostatni rok obrotowy, Spółka nie podała. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącej, pismem z dnia 6 września 2016 r., Skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: bilansu oraz rachunku zysków i strat Spółki za ostatni rok obrotowy oraz za I półrocze 2016 roku; ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa); wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2016 r. albo dokumentów potwierdzających ich zajęcie, czy likwidację w okresie ostatnich trzech miesięcy; deklaracji VAT-7 Spółki za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe; rocznego zeznania podatkowego Spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za dwa ostatnie okresy rozliczeniowe. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 października 2016 r., termin do złożenia dodatkowych dokumentów został przedłużony do dnia 12 października 2016 r. Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów. Nie wyjaśniła również przyczyny niewykonania wezwania w tym zakresie. Postanowieniem z 29 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazała w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Złożenie przez Skarżącą sprzeciwu oznacza, że nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc po uwagę stan środków pieniężnych ale i stan majątkowy. Przy czym w przypadku stanu składników majątkowych nie chodzi o zmuszenie wnioskodawcy do jego wyzbycia się w celu poniesienia kosztów sądowych, ale o ustalenie potencjalnej możliwości wykorzystania go w celach zarobkowych w celu zdobycia dodatkowych środków. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek Spółki, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez Skarżącą istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że pismem z 6 września 2016 r. Skarżąca została wezwana m.in. do nadesłania zeznania podatkowego za dwa ostatnie okresy rozliczeniowe, bilansów oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz za I półrocze 2016 roku, deklaracji VAT – 7 za ostatni okres, wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2016 r. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi ze strony Skarżącej. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika zaś, że Spółka prowadzi działalność handlowo – usługową, wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wskazany rachunek bankowy w [...] został zajęty. Mając na uwadze powyższe niepełne informacje, referendarz prawidłowo ocenił, że o zasadności przyznania prawa pomocy nie może zadecydować sama treść wniosku o przyznanie prawa pomocy i za zasadne uznał wezwanie Skarżącej do nadesłania dodatkowych dokumentów, które w sposób czytelny zobrazowałyby m.in. stan majątku, środków trwałych, wysokości zysku czy straty, za ostatni rok obrotowy, stan rachunków bankowych, w tym zajętych na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Należy również zauważyć, iż Skarżąca wraz z sprzeciwem nie nadesłała żadnych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana przed rozpoznaniem przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Żądane przez referendarza sądowego dokumenty źródłowe stanowiły typowe, którymi w dzisiejszych warunkach posługują się przedsiębiorcy prowadzący działalność w formie spółki prawa handlowego. Dostarczenie takich dokumentów nie powinno zatem nastręczać żadnych problemów. Jeżeli natomiast nie było to możliwe z jakiejś obiektywnej przyczyny winna Spółka o tej przeszkodzie zawiadomić Sąd. Sąd nie dysponuje bowiem możliwością samodzielnego kompletowania dokumentów ukazujących sytuację majątkową wnioskodawcy. W ocenie Sądu, referendarz prawidłowo zatem przyjął, iż Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym (w tym na tym etapie sprawy z wpisem od skargi w kwocie [...] zł) z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym. Należy wziąć pod uwagę to, iż Spółka kontynuuje działalność, nie jest prowadzone wobec niej postępowanie upadłościowe, ani nie zawiesiła działalności (co wynika z informacji KRS), a więc jako podmiot uczestniczący w obrocie powinna gromadzić środki na udział w procesach sądowych, które to wydatki należy traktować na równi z innymi wydatkami przedsiębiorcy. Ponadto zdaniem Sądu, jeżeli wnioskodawca dysponuje zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodzić się należy również ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując, w ocenie Sądu, biorąc pod uwagę powyższe, wydane w niniejszej sprawie orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.