I SA/Sz 658/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 października 2009 r. wniosku S. Ch. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 3 lipca 2009 r. Nr 420000-WPA-9116-470/09-10/TSt w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W związku z wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargą, S. Ch. wystąpił na urzędowym formularzu PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, wobec czego – zdaniem skarżącego – zarządzona wysokość wpisu sądowego jest niewspółmiernie wysoka do tej wartości. W związku z powyższym wnioskuje o jego "zaniechanie" ze względów społecznych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną W. Ch.. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym ( ... ) (art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a), jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte w ww. wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodu lub stanu rodzinnego ( art. 255 ww. ustawy ). W związku z powyższym uprawnieniem, wobec tego, iż większość rubryk formularza dotyczących stanu majątkowego, dochodów zostały przez skarżącego skreślone, bez wpisania w nich żadnej treści, referendarz sądowy wezwaniem z dnia 16 września 2009 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, uzupełniających dane, tj. - dodatkowego oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego i jego małżonki, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący i jego rodzina korzystali w roku ubiegłym oraz bieżącym z pomocy społecznej lub ubiegali się o taką pomoc, - zaświadczeń z właściwego urzędu pracy czy skarżący i jego małżonka są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za 2008 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenia z urzędu skarbowego, że skarżący i jego małżonka nie uzyskali w 2008 r. dochodu podlegającego opodatkowaniu, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, - wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat) przez skarżącego i jego małżonkę oraz wyciągów z tych rachunków (lokat) z ich stanem za okres od 1 czerwca 2009 r. do 16 września 2009 r. - dodatkowego oświadczenia co do miejsca zamieszkania skarżącego i jego małżonki, wyjaśniającego czy zamieszkują w wynajmowanym lokalu, czy u osób najbliższych (członków rodziny), czy partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakim zakresie; w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. S.Ch., odpowiadając na powyższe wezwanie oświadczył, że wobec tego, iż Sąd nie zrozumiał jego wniosku o zwolnienie z kosztów wpisowego 100 zł, jako wygórowanego w stosunku do kwoty sporu, wpłacił wyznaczoną kwotę by przyspieszyć rozpatrzenie wniosku. Ponadto w treści swojego pisma złożył wniosek o zwrot poniesionych kosztów w całości. Wskazał też, że gdyby Sąd dopatrzył się możliwości zwolnienia z kosztów "bez prawa wykazywania majątku" to podtrzymuje swój poprzedni wniosek o zwolnienie z wpisu sądowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 100 zł został ustalony zgodnie z przepisem § 1 pkt 1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 221, poz. 2193) i jest to minimalna kwota wpisu przewidziana w sprawach wszczętych przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Prawidłowość ustalenia wysokości tego wpisu nie podlega weryfikacji w postępowaniu wywołanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy PPF. Skarżący o trybie zaskarżenia zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu został pouczony oddzielnym pismem z dnia 2 września 2009 r., przy doręczeniu odpisu tego zarządzenia. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno-bytowej jest jedynym, na podstawie którego oceniana jest zdolność osoby fizycznej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ocena zaś spełnienia tych przesłanek została pozostawiona uznaniu Sądu (referendarza sądowego) rozpoznającemu wniosek. Należy także wskazać, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, na podstawie powyższych kryteriów (w odniesieniu do sytuacji materialnej wnioskodawcy) wysokość wpisu ma znaczenie i jest uwzględniana w ramach wszystkich obciążeń finansowych oraz możliwości ich uiszczenia przez stronę bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Od wysokości wpisu, co do zasady zależy też wola strony do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże wysokość wpisu od skargi nie stanowi bezpośredniej i jedynej przesłanki ubiegania się o dofinansowanie udziału strony w postępowaniu sądowym. Strona ma bowiem wykazać, że ze względu na jej sytuację finansową, partycypowanie w kosztach sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Skarżący w swoim wniosku złożonym na PPF, powołał się na niewspółmierność wysokości wpisu do wartości przedmiotu sporu (i zasady współżycia społecznego). Natomiast nie przedstawił żadnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, poza tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Z tego względu, do dokładnego wyjaśnienia tej sytuacji i możliwości płatniczych skarżącego, miało się przyczynić skierowane do niego wezwanie, dotyczące m.in. wykazania źródeł utrzymania rodziny, wysokości dochodów skarżącego, ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie, posiadanych rachunków bankowych i ich stanu. Uprawnienie Sądu (referendarza sądowego) do żądania ujawnienia takich informacji wynika wprost z przepisów prawa – art. 255 p.p.s.a. oraz przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (DZ. U. Nr 227, poz. 2245). Konieczność przedstawienia konkretnych danych, dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną, ingerencją w sferę jego prywatności. Nie ustosunkowanie się do wezwania, powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż wnioskodawca wykazał, iż spełnił warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Treść złożonego przez skarżącego oświadczenia, w którym podtrzymuje on swój wniosek, o ile nie będzie zobowiązany do wykazywania majątku, świadczy o tym, że skarżący nie ma zamiaru ujawniać swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. W tej sytuacji, ze względu na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowanego ze środków publicznych, wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie, gdyż mogłoby to prowadzić do nadużycia omawianej instytucji. Ponadto, za odmową uwzględnienia wniosku przemawia także fakt, iż skarżący, który ubiegał się o "zaniechanie" wpisu sądowego, w dniu 26 września 2009 r. wpis ten uiścił w kwocie 100 zł, co oznacza, że dysponuje środkami pieniężnymi, pozwalającymi pokryć wymagane w tej chwili koszty sądowe. Końcowo, ustosunkowując się do wniosku skarżącego o zwrot poniesionych kosztów sądowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a., zwrot taki będzie skarżącemu przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt, w razie uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji. Wobec powyższego, uznając że S. Ch. nie wykazał aby spełniał ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.