I SA/Sz 665/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 października 2013 r. sprawy ze skargi "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 7 marca 2013 r. nr [...] odmawiające "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził egzekucję administracyjną przeciwko ww. Spółce na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 14 listopada 2012 r. obejmującego podatek od towarów i usług za III kwartał 2012 r. W toku postępowania zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki, w związku z czym powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł, na które składała się: opłata manipulacyjna za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego przesłanego spółce wraz z zawiadomieniem o zajęciu - w wysokości [...] zł oraz koszty egzekucyjne za czynność zajęcia rachunku bankowego - w kwocie [...] zł. Obowiązek uiszczenia kosztów powstał w dniu 27 listopada 2012 r., tj. w dniu doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Dalej wskazano w uzasadnieniu postanowienia, że w związku z rozłożeniem przez wierzyciela na raty zapłaty zaległości objętej ww. tytułem wykonawczym (decyzja z dnia 7 grudnia 2012 r. nr [...]), Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. nr [...], zawiesił do dnia 15 lutego 2013r. postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel w piśmie z dnia 19 lutego 2013 r. nr [...] zawiadomił organ egzekucyjny o uregulowaniu przez Spółkę wszystkich rat ustalonych ww. decyzją, co doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązania objętego tytułem egzekucyjnym. W dniu 19 lutego 2013 r. Spółka złożyła do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o umorzenie lub obniżenie kosztów egzekucyjnych, który został uzupełniony pismem z dnia 20 lutego 2013 r. W uzasadnieniu wskazała, że decyzją z dnia 7 grudnia 2012 r. nr [...] organ podatkowy udzielił jej pomocy de minimis w postaci rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za III kwartał 2012 r. Wszystkie warunki udzielenia tej pomocy zostały przez Spółkę spełnione, a zatem jest uzasadnione pozytywne rozpatrzenie wniosku. Ponadto wskazała, że udzielona pomoc de minimis w sytuacji konieczności uregulowania kosztów egzekucyjnych staje się mało znacząca. Spółka w terminie spłaca zobowiązania, nie generuje nowych zaległości podatkowych, utrzymuje zatrudnienie na niezmienionym poziomie, realizuje bieżące zamówienia i zlecenia. W jej aktualnej sytuacji każde zmniejszenie obciążeń jest istotnym elementem poprawy trudnej sytuacji finansowej. Do wniosku załączyła zaświadczenia z urzędu skarbowego i ZUS o niezaleganiu w podatkach i w opłacaniu składek. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. domówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, przytoczył treść przepisu art. 64e § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a." i podkreślił, że Spółka nie wykazała rzeczywistej niemożliwości zapłaty kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zdaniem organu fakt udzielenia pomocy "de minimis", czy trudna sytuacja ekonomiczna bez wykazania ww skutków dla sytuacji finansowej Strony, nie stanowią przesłanki umorzenia. Dalej wskazano, że Spółka w piśmie z dnia 15 marca 2013 r. złożyła zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 7 marca 2013 r. odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych, wnosząc o jego zmianę i umorzenie kosztów egzekucyjnych. Spółka ponowiła argumenty z wniosku o umorzenie i podniosła, że organ egzekucyjny poniósł jedynie koszty doręczenia zawiadomienia oraz zajęcia rachunku bankowego, jednakże są one niewspółmierne do naliczonych kosztów egzekucyjnych. Ponadto do dnia złożenia zażalenia nie zostało uchylone zajęcie rachunku bankowego, pomimo że prezes spółki osobiście o tym informował w dniu złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Naliczenie kosztów egzekucyjnych w trakcie rozpatrywania wniosku o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowych, mimo iż jest zgodne z prawem, jest sprzeczne z zasadą jak najmniej uciążliwej egzekucji oraz stanowi działania powodujące utratę zaufania do organów administracji państwowej. W dniu 2 maja 2013 r. spółka przedłożyła dokumenty finansowe za 2012 r. i pierwszy kwartał 2013 r. oraz dotyczące pomocy de minimis. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Wskazując na przesłanki z art. 64 e u.p.e.a. mając na uwadze okoliczności sprawy, w tym sytuację finansową Strony również ustaloną na podstawie dokumentów przedłożonych przez Stronę w toku postępowania zażaleniowego i analizując przesłanki umorzenia, organ uznał, że zasadnie organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ nie stwierdził także powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych w przypadku ściągnięcia tylko kosztów egzekucyjnych. Podniósł, że skoro kwota - o umorzenie której strona wnioskowała - była nieznaczna w stosunku do wysokości posiadanych przez nią środków pieniężnych i Spółka była w stanie ponieść je bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, nie było podstaw organ egzekucyjny, który poniósł wydatki wskutek dokonanych czynności, został pozbawiony możliwości ich dochodzenia od zobowiązanego. Organ podkreślił, że ustawodawca w art. 64c u.p.e.a. ustanowił zasadę ponoszenia odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Organ odniósł się do także okoliczności rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, wyjaśniając, że nie może ona przesądzać o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych, bowiem rozstrzygnięcia w tych sprawach są podejmowane na podstawie odrębnych przesłanek, ustanowionych w różnych przepisach prawa. Organ wskazał także, że podnoszone zarzuty dotyczące wszczęcia egzekucji, wysokości naliczonych kosztów egzekucyjnych oraz zajęcia rachunku bankowego powinny być zgłoszone w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a nie na etapie postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż nie odnoszą się one bezpośrednio do przedmiotu zaskarżonego postanowienia. Dodał ponadto, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o uchyleniu zajęcia rachunku bankowego z dnia 23 listopada 2012 r. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, Spółka w piśmie z dnia 19 czerwca 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy podatkowe obu instancji odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych, stwierdziły jedynie brak przesłanek wykazanych w art. 64e § 1 oraz pierwszych dwóch punktach § 2 u.p.a. Przeprowadzonej w tym zakresie oceny strona nie kwestionuje, jednakże podniosła, że zaistniała przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 3 ww. ustawy. Jej zdaniem, ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych powoduje niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Podkreśliła, że organ egzekucyjny poniósł jedynie wydatki związane z wysłaniem listów poleconych do banku oraz spółki, a czynności te miały miejsce w trakcie rozpatrywania wniosku o udzielenie rat w zapłacie zaległości podatkowych, co może wskazywać na złą wolę organu. Stwierdzenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu co do możliwości uiszczenia kwoty, o umorzenie której się ubiega, jest nie tylko niezgodne z prawdą, ale całkowicie niezrozumiałe. O złej sytuacji finansowej Spółki świadczą przedstawione dokumenty księgowe, na podstawie których otrzymała decyzję ratalną. Wysokość kosztów egzekucyjnych znacznie przewyższa poniesione wydatki, zwłaszcza że czynności związane z zawieszeniem egzekucji zostały przeprowadzone z opóźnieniem, a zastaw na samochodzie nie został uchylony do dnia wniesienia skargi. W ocenie Spółki sytuacja w tym zakresie być może znajduje pewne uzasadnienie prawne, jednak nie działa na rzecz zwiększenia zaufania podatników do organu podatkowego, budząc niepokój, że odmowa umorzenia kosztów nastąpiła jedynie dlatego, iż spółkę stać na ich uregulowanie. W obecnym stanie rzeczy pomoc przyznana spółce była fikcją, dla celów statystycznych, gdyż bez rozłożenia na raty należności byłyby egzekwowane z rachunku bankowego dokładnie w tych samych terminach i przy tych samych kosztach. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c tej u.p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie we wskazanym powyżej zakresie, uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem orzeczenie organu nie narusza prawa. W niniejsze sprawie z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych wystąpiła Skarżąca Spółka podnosząc, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej a ponadto podniosła brak współmierności wysokości kosztów do czynności podjętych przez organ w toku postępowania egzekucyjnego. Wskazać zatem należy, że na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie do brzmienia art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Na wstępie wskazać należy, że w art. 64e u.p.e.a. ustawodawca wprowadził zasady umarzania kosztów egzekucyjnych. Całkowite lub częściowe umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego stanowi ulgę w spłacie tych kosztów. Ulga ta jest udzielana w ramach tzw. "uznania administracyjnego", na co wskazuje użyty przez ustawodawcę wyraz: "może". Instytucja ta pozwala organowi egzekucyjnemu na swobodny wybór rozstrzygnięcia w razie zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Oznacza to, że organ egzekucyjny może odmówić udzielenia ulgi w umorzeniu w całości lub w części przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych nawet w przypadku stwierdzenia powstania okoliczności uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Zamknięty katalog przesłanek, od wystąpienia których ustawodawca uzależnia fakultatywne udzielenie ulgi, zawartych w art. 64e § 2 pkt 1- 3 u.p.e.a. jest katalogiem zamkniętym. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego przez Sąd, jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Zatem kontrola ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanego umorzenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy odniósł się do wszystkich wymienionych w art. 64 e § 2 u.p.e.a. przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Omawiając przesłankę wymienioną w pkt 1 ww. przepisu, wskazał, że nie stwierdzono, iż zachodzi nieściągalność od zobowiązanej dochodzonego obowiązku jak również uznał, że zobowiązana nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Na podstawie dokumentów załączonych w poczet materiału dowodowego, przedłożonych przez Stronę zasadnie organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa Spółki jest trudna z uwagi na poniesioną stratę czy istniejące zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu, jednakże z wagina wysokość tych kosztów w stosunku do posiadanych środków na koniec I kwartału tj. [...]%, ocenę, że uiszczenie kosztów postępowania egzekucyjnego nie doprowadzi do powstania znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej Spółki należy podzielić. Przemawia za tym również okoliczność posiadania w kasie i na rachunkach bankowych kwoty [...] zł – co wynika z przedłożonych prze Stronę dokumentów. Ocenę zatem, że zapłata kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł nie będzie miała znacznego wpływu na sytuację finansową Spółki należy zaakceptować. Ponadto jak słusznie zauważył organ, w lutym 2013 roku Spółka zakończyła spłatę w ratach zaległości w podatku od towarów i usług, zatem zmalały wydatki o kwotę ok. [...] zł. Ponadto, posiadany przez Spółkę majątek w postaci [...] lokali będących odrębnymi nieruchomościami wraz z prawem udziału w gruntach, na których są posadowione, sprzęt do wykonywania usług oraz [...] samochody dają możliwość zaspokojenia roszczenia. W przedstawionych okolicznościach nie można zatem stwierdzić nieściągalności kosztów egzekucyjnych. Organy egzekucyjne zasadnie zatem uznały, iż analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala stwierdzić, iż sytuacja ta jest nie daje możliwości zaspokojenia kosztów.. W ocenie Sądu w sposób uprawniony organ stwierdził, że nie wystąpiła druga przesłanka umorzenia, tj. przesłanka ważnego interesu publicznego. Zdaniem Sądu organy słusznie więc przyjęły, iż pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej Państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., sygn. III S.A./Wa 646/05, lex nr 190818; wyrok WSA we Wrocławiu z 27 marca 2008 r., sygn. I S.A./Wr 1429/07, lex nr 500971; wyrok WSA w Poznaniu z 3 kwietnia 2009 r., sygn. I S.A./Po 203/09, lex nr 550420 ). "Interes publiczny", o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej wskazując na znaczenie tej okoliczności. Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64 e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności. Zdaniem Sądu organy egzekucyjne orzekające w niniejszej sprawie miały zatem prawo uwzględnić przy ocenie zaistnienia tej przesłanki również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych. Uzasadnionym było wyważenie interesu publicznego nie tylko z perspektywy funkcji spełnianych przez organ egzekucyjny – bez wątpienia istotnych, ale także z punktu widzenia ogólnego stanu finansów Państwa. W rozpoznawanej sprawie organ odniósł się także do trzeciej przesłanki, tj. ściągnięcia tylko kosztów egzekucyjnych, co mając na uwadze treść zarzutu Skarżącej sprowadza się do braku współmierności wysokości tych kosztów do wykonanych czynności egzekucyjnych. Wysokość kosztów została przy tym ustalona w ramach odrębnego postępowania i określona wysokość kosztów egzekucyjnych wynika przy tym z jednoznacznych przepisów prawa i są one należne organowi egzekucyjnemu jako wynagrodzenie za przeprowadzoną egzekucję ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 255/09, lex nr 563937 ). W przedmiotowym postępowaniu organ egzekucyjny był zobowiązany wyłącznie do oceny istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów, a nie do jednoczesnego rozważania zasadności ich wysokości, gdyż kwestia ta stanowiła przedmiot wcześniejszego postępowania zakończonego prawomocnie. Bezprzedmiotowe były wobec tego zarzuty skargi dotyczące braku proporcji między wysokością kosztów a faktycznymi czynnościami egzekucyjnymi dokonywanymi przez organ, gdyż kwestia ta nie podlega w ogóle badaniu w postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów i wynikającym z niego niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawidłowo organ zauważył, że dla ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek mogących stanowić podstawę umorzenia kosztów egzekucyjnych bez znaczenia pozostaje okoliczność udzielenia Spółce układu ratalnego dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług, w związku z którą powstał obowiązek ich zapłaty. Pozytywna decyzja wydana na podstawie art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie stanowi automatycznie podstawy do odstąpienia od dochodzenia powstałych wcześniej kosztów egzekucyjnych. Enumeratywnie wymienione w art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych nie uzależniają uprawnienia organu do umorzenia kosztów od innych okoliczności, aniżeli te wskazane w powołanym przepisie. Po przeanalizowaniu akt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że w toku postępowania organy egzekucyjne podjęły działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organy orzekające uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mogących wskazywać na istnienie tych przesłanek. Należy też podkreślić wyraźnie w tym miejscu, iż umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów w całości lub we wnioskowanej części. Wobec tego, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.