I SA/Sz 67/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprzeciwu M. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za okresy od czerwca 2012 r. do września 2013 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od stycznia 2013 r. do września 2013 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżący M. N. złożył w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe w sprawie sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż uzyskuje wynagrodzenie w wysokości minimalnej płacy, a także dochody z wynajmu lokali w łącznej kwocie [...]zł, które w całości przeznacza na spłatę kredytów mieszkaniowych, zabezpieczonych hipoteką. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że nie ma osób wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o majątku skarżący podał, że posiada dwa mieszkania o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł oraz [...] m2 i wartości [...] zł, innego majątku w postaci nieruchomości zgromadzonych zasobów pieniężnych, praw majątkowych skarżący nie wykazał. Skarżący podał, że jego stałe wydatki wynoszą [...] zł, a zobowiązania kredytowe [...] zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., skarżący nadesłał następujące dokumenty i oświadczenia: 1. kopię rocznego zeznania podatkowego [...] za 2016 r., w którym zadeklarował, przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 2. zaświadczenie Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego "[...]" M. K. z dnia [...] r. o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony na czas nieokreślony, w wymiarze [...] etatu i uzyskał w okresie od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r. wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł (netto [...] zł) miesięcznie, w styczniu 2018 r. brutto [...] zł (netto [...] zł); 3. wyciąg z rachunku bankowego w [...] banku za okres sześciu miesięcy, tj. od [...] r. do [...] r., saldo końcowe [...] zł; 4. historie rachunków kredytowych w [...] Banku oraz w Banku [...], z których wynikają raty kredytów w kwotach odpowiednio [...] zł i ok. [...] zł; 5. oświadczenie pełnomocnika skarżącego (radcy prawnego), że skarżący jest kawalerem, bezdzietnym, mieszka z rodzicami, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Po przeanalizowaniu przedłożonych dokumentów, referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] r. uznał, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, a właśnie takim osobom jest dedykowane prawo pomocy. W ocenie referendarza sądowego posiadanie przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości oraz uzyskiwanie stałych dochodów wyklucza przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Zdaniem referendarza skarżący wprawdzie nie wykazał oszczędności, jednak biorąc pod uwagę, że mieszka z rodzicami, a z oświadczeń i dokumentów nie wynika aby partycypował w kosztach utrzymania ich mieszkania, należało przyjąć, że może zrezygnować z wydatków osobistych w celu zaoszczędzenia środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi, wynoszącego [...] zł. Ponadto, referendarz zauważył, że skarżącego reprezentuje pełnomocnik z wyboru, co niewątpliwie wiąże się to z koniecznością ponoszenia wydatków związanych z jego wynagrodzeniem, które skarżący albo już uiścił albo będzie musiał uiścić. Skoro skarżący był (jest albo będzie) w stanie wygospodarować odpowiednie środki finansowe na wynagrodzenie pełnomocnika - którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy - to zdaniem referendarza nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, chociażby częściowo partycypować w kosztach wszczętego postępowania. W piśmie z dnia [...] r. skarżący – reprezentowany przez radcę prawnego - wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) brak rozważenia wszystkich okoliczności występujących w sprawie w szczególności dotyczących warunków bytowych i materialnych skarżącego, 2) brak rozważenia statusu materialnego skarżącego na chwile obecną w kontekście możliwości zbycia majątku i uiszczenia opłaty sądowej. W uzasadnieniu zarzutów skarżący podał, że z większością argumentów zaskarżanym postanowieniu należy się zgodzić. Jednak obecnie nawet kwota [...]zł jest dla skarżącego zbyt wygórowana i nie jest on w stanie jej ponieść. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że w chwili obecnej organ podatkowy zajął rachunek podatkowy, wynagrodzenie za pracę oraz należności z tytułu wynajmu lokali. Ponadto, organ wpisał roszczenia Skarbu Państwa do ksiąg wieczystych nieruchomości skarżącego. Tym samym, wprawdzie skarżący jest osobą majętną, ale na pewno nie jest osobą posiadającą jakiekolwiek środki pieniężne, które może przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych. Nie jest nawet w stanie sprzedać nieruchomości, gdyż kwota zabezpieczona wpisana na hipotekę przymusową przekracza kilkukrotnie wartość nieruchomości. W tych warunkach skarżącemu pozostają jedynie środki pieniężne z tytułu wynagrodzenia za pracę w wielkości minimalnej, zabezpieczonej w ramach ochrony wynagrodzenia za pracę. Skarżący podniósł także, że nie spodziewał się, iż otrzyma decyzję nakładającą solidarny obowiązek uiszczenia kwoty ok. [...] zł. Nie był więc w stanie zgromadzić środków pieniężnych na ochronę swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis od skargi w kwocie [...]zł. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy określona w rozdziale 3 w dziale V p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r. I FZ 437/07 i z 13 marca 2012 r., I FZ 51/12). Przede wszystkim zauważyć trzeba, że ocena sytuacji materialnej strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dokonywana jest poprzez porównanie uzyskiwanego przez nią dochodu z wydatkami, które będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu sądowym. Tylko bowiem osoby, których stan majątkowy (a więc brak jakichkolwiek dochodów lub też dochody uzyskiwane w wysokości wykluczającej wygospodarowanie jakichkolwiek dodatkowych środków) mogą liczyć na ewentualne przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem, pełnomocnik skarżącego, w złożonym sprzeciwie zgodził się z twierdzeniem referendarza sądowego, że skarżący jest osobą majętną, przy czym obecnie ciążą na nim liczne zobowiązania. Wskazać zatem należy, skarżący uzyskuje przeciętny, miesięczny dochód netto w wysokości [...] zł z tytuły wynagrodzenia za pracę oraz jak wynika z analizy rachunków bankowych dochód netto z tytułu wynajmu nieruchomości w wysokości ok. [...] zł. Ponadto jak wynika z analizy rachunków bankowych, skarżący dokonuje licznych wpłat na swoje rachunki bankowe za pomocą wpłatomatów i tak przykładowo: w styczniu 2018 r. na rachunek w [...] Banku wpłacił kwoty [...]zł ([...] r.), [...] zł ([...] r.), [...] zł ([...] r.), a w Banku [...] kwotę [...]zł ([...] r.), natomiast w grudniu 2017 r. w [...] Banku wpłacił kwoty [...]zł ([...] r.), [...] zł ([...] r.), [...] zł ([...] r.), a w Banku [...] kwoty [...]i [...] zł ([...] r.). Z opisów tych wpłat nie wynikają tytuły ich uzyskania, jednak ww. kwoty przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę (z treści dostarczonych dokumentów nie wynika, że skarżący otrzymuje wypłatę na konto bankowe). Tym samym, uwzględniając nawet fakt, że skarżący otrzymuje wynagrodzenie od pracodawcy w gotówce (co jest coraz rzadziej spotykane) i sam dokonuje wpłaty uzyskiwanego wynagrodzenia na konto bankowe, uzasadnione jest twierdzenie, że skarżący posiada jeszcze inne nieujawnione źródło dochodu. Z drugiej strony, z przedstawionych dokumentów wynika wprawdzie, że na skarżącym ciążą zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości ok. [...] zł. Zobowiązanie te pokrywa jednak w całości z dochód uzyskiwanych z najmu nieruchomości. Jednocześnie, z przedłożonego w sprawie zeznania podatkowego z 2016 r. przedłożonych przez skarżącego nie wynika by dochody z tego tytułu rozliczał ze Skarbem Państwa. Nadto, wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, w przedłożonej Sądowi dokumentacji brak jest informacji o prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu egzekucyjnym, w tym i dokonanych zajęciach wynagrodzenia za pracę, dochodów z najmu, rachunków bankowych oraz wpisie roszczeń do ksiąg hipotecznych nieruchomości należących do skarżącego. Z zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia z dnia [...] r. wynika bowiem, że wynagrodzenie nie jest obciążone sądowymi lub administracyjnymi tytułami wykonawczymi. Tym samym wbrew zarzutom sprzeciwu, referendarz sądowy nie mógł wziąć takich okoliczności pod uwagę. Nadto, przy złożonym sprzeciwie, profesjonalny pełnomocnik skarżącego, nie przedłożył dokumentów potwierdzających podniesione twierdzenia. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów toczących się postępowań sądowych i nie poniesie z tego tytułu uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. W szczególności zauważyć należy, że skarżący na swojej stałe wydatki miesięcznie wydatkuje kwotę [...]zł, przy czym w żadnym zakresie wydatki te nie zostały udokumentowane. Sąd nie może więc wykluczyć, że skarżący chociaż częściowo jest w stanie ograniczyć ww. wydatki, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Nie można przy tym pominąć, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, że skarżący mieszka z rodzicami, zaś z oświadczeń i dokumentów nie wynika aby partycypował w kosztach utrzymania ich mieszkania. Nadto, skarżący jest osobą młodą, zdrową która może podjąć się pracy dorywczej w celu zdobycia dodatkowych środków na pokrycie koniecznych wydatków. Podkreślić, jeszcze raz należy, że prawo pomocy powinno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. W ocenie Sądu, skarżący w ramach planowania wydatków, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Nie można przy tym pominąć, jak prawidłowo zauważył referendarz sądowy, że na obecnym etapie postępowania, skarżący mimo braku takiego obowiązku korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a co za tym idzie podjął się poniesienia kosztów jego wynagrodzenia. Nie można więc uznać, że skarżący jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.