I SA/Sz 674/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), , , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości "S" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, Syndyk Masy Upadłości "S." Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie, strona wskazała, że Spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, aktualnie prowadzone jest postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku spółki. Syndyk dodał, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Wskazał, że w masie upadłości brak jest środków, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto, zwrócił uwagę, że w skład majątku upadłego wchodzi nieruchomość o wartości [...] zł jednakże na nieruchomości tej ustanowiono szereg hipotek, które przewyższają wartość tego mienia. Z kolei co do posiadanej wierzytelności o wartości [...] zł oświadczył, że przysługują one w stosunku do spółki prawa portugalskiego, mającej siedzibę na M., "są przeterminowane" i szansa na ich ściągnięcie jest "praktycznie zerowa". Syndyk oświadczył, że jedynym majątkiem jaki znajduje się w masie upadłości są ruchomości o wartości [...] zł oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym i w kasie w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto zauważył, że stan środków - z uwagi na konieczność ponoszenia bieżących kosztów postępowania upadłościowego - będzie się systematycznie zmniejszał. Według Syndyka, wyzbycie się znaczących środków pieniężnych może doprowadzić do umorzenia postępowania upadłościowego, co oznacza, że roszczenia wierzycieli nie zostaną zaspokojone. W takiej sytuacji będzie on zmuszony rozważyć, czy wyzbyć się środków masy upadłości niezbędnych do prowadzenia postępowania, czy też zrezygnować ze skutecznego dochodzenia prawa na drodze sądowoadministracyjnej. Zdaniem strony skarżącej, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych będzie oznaczać rzeczywiste ograniczenie możliwości zainicjowania postępowania. Uzasadniając wniosek, syndyk podniósł, że w analogicznych okolicznościach postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I GZ 175/13, I GZ 176/13) zostało syndykowi przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Syndyk wskazał, że kapitał zakładowy Spółki w upadłości likwidacyjnej stanowi wartość [...] zł; środki trwałe stanowiły w 2011 r. wartość [...] zł, a za 2011 r. wykazała zysk bilansowy o wartości [...] zł. Podał ponadto, że na dzień 12 lipca 2013 r. stan środków na rachunku bankowym wynosił [...] zł, a w kasie [...] zł. Na potwierdzenie powołanych okoliczności, Syndyk do wniosku dołączył stosowne dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Syndyk nadesłał wszystkie żądane dokumenty dotyczące sytuacji finansowej Spółki. Ponadto wyjaśnił, że nieruchomość wchodząca w skład masy upadłości została zbyta za cenę [...] zł oraz że na nieruchomości tej ustanowiono szereg hipotek, które przewyższają uzyskaną cenę, co oznacza, że uzyskana kwota nie będzie mogła posłużyć uiszczeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem Syndyka, jedynym majątkiem, jaki znajduje się w masie upadłości – z uwagi na zbycie nieruchomości – są środki zgromadzone na rachunku bankowym i w kasie. Syndyk zaznaczył, że kwota [...] zł (uzyskana 31 lipca 2013 r.) stanowi wadium wpłacone w toku postępowania przetargowego na sprzedaż nieruchomości oraz że rzeczywiste środki, którymi dysponuje Syndyk na dzień 15 sierpnia 2013 r. wynoszą [...] zł. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku skarżącego, postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sadowy wskazał, że analizując wniosek Syndyka masy upadłości oraz informacje i dane zawarte w przedłożonych dokumentach, stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżący Syndyk nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dalej referendarz zauważył, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że składając wniosek o prawo pomocy Syndyk posiadał zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne w wysokości przekraczającej [...] tys. zł, a w kasie [...] zł. W bilansie spółki w pozycji dotyczącej należności spółki: należności od pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług na koniec 2012 r. o okresie spłaty do 12 miesięcy wynosiły [...] zł oraz brak należności dochodzonych na drodze sądowej. W ocenie referendarza okoliczność ta poddaje pod wątpliwość prawdziwość oświadczenia syndyka co do tego, że posiadane wierzytelności (o wartości [...] zł) są "przeterminowane" i "szansa na ich ściągnięcie z dłużnika jest praktycznie zerowa". Natomiast w pozycji: należności z tytułu podatków, dotacji, ceł (...), pozostawała kwota [...] zł. Syndyk posiadał 15 sierpnia 2013 r. na rachunku bankowym kwotę [...] zł, w tym [...] zł wpłacone 31 lipca 2013 r. tytułem wadium. Z kolei ze sprawozdania rachunkowego za okres marzec-kwiecień b.r. wynikało, że miesięczne wydatki wynikające z czynności syndyka (m.in. koszty utrzymania majątku, koszty eksploatacji majątku, koszty wykonywania czynności syndyka) wynoszą średnio ok. [...] zł. Z akt sprawy wynikało również, że stan środków w kasie został zasilony w dniu 29 sierpnia 2013 r. środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł pochodzącymi z realizacji czeku. Z rozliczenia raportu kasowego wynikało, że stan środków w kasie wynosił na koniec sierpnia 2013 r. – [...] zł (z uwzględnieniem wydatkowanej w sierpniu kwoty [...] zł oraz posiadanych [...] zł z poprzedniego okresu). Wyżej opisane okoliczności w ocenie referendarza sądowego wskazywały, że syndyk posiadał dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Zdaniem referendarza sądowego, nie ma podstaw, aby wydatkom związanym z prowadzeniem postępowania upadłościowego przyznawać a limine pierwszeństwo w stosunku do opłat ponoszonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wstąpienie na drogę sądową celem dochodzenia praw Spółki lub ochrony jej interesów mieści się w ramach czynności likwidacyjnych podejmowanych przez syndyka masy upadłości. Według referendarza sądowego Syndyk nie wykazał, że uiszczenie kwoty [...] zł z dostępnych środków pieniężnych, spowoduje konieczność umorzenia postępowania upadłościowego. O konieczności przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym nie przesądza także fakt zwolnienia Syndyka od kosztów sądowych w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Syndyk od postanowienia referendarza sądowego wniósł sprzeciw, wskazując, że w dniu składania wniosku dysponował kwotą [...] zł - aktualnie [...] zł (przy czym nie wyjaśnił przyczyn uszczuplenia tej kwoty), natomiast wyzbycie się tych środków uniemożliwi przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Ponadto wskazał, że wprawdzie stan funduszy masy upadłości wynosi [...] zł, jednakże Syndyk jest uprawniony do dysponowania jedynie kwotą [...] zł, gdyż [...] zł jest uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości kwotą, która musi być przeznaczona na spłatę obciążających ten składnik majątku hipotek, przy czym obciążenia te są wyższe niż uzyskana cena. Syndyk dodał, że także w sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w G. nie przyznano stronie prawa pomocy, w związku z tym jest zobligowany do uiszczenia opłat sądowych w łącznej wysokości [...] zł. Natomiast kwota, jaką dysponuje Syndyk nie jest wystarczająca na zapłatę wpisu w jakiejkolwiek wysokości. Uiszczenie ww. opłat doprowadzi do wyzbycia się wszystkich środków masy upadłości, co uniemożliwi pokrycie kosztów postępowania upadłościowego niezbędnych do jego zakończenia. Dalej podniósł, że z uwagi na brak dostatecznych środków pieniężnych na opłacenie skarg będzie musiał zrezygnować z zaskarżenia decyzji do sądu. Według Syndyka wyzbycie się środków stanowić będzie realne ryzyko umorzenia postępowania upadłościowego, a tym samym udaremni osiągniecie celu tego postępowania. Na poparcie swojego stanowiska w kwestii konieczności zachowania określonej kwoty środków pieniężnych na potrzeby prowadzonego postępowania upadłościowego, co uzasadnia przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w takiej sytuacji, Syndyk przytoczył obszerne fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na mocy przepisu art. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie bowiem z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika także, że ustawodawca wprowadzając odstępstwo od ogólnej reguły, uzależnił prawo do skorzystania ze zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania od wykazania przez osobę prawną ubiegającą się o to zwolnienie zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony, nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że postanowienie referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, straciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Odnosząc się zatem do wniosku strony, wskazać należy, że na podstawie przedłożonych dokumentów wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie wszystkich kosztów postępowania. Zauważyć należy, że w złożonym sprzeciwie Syndyk w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji przedstawionej przez referendarza sądowego. Z przedłożonych dokumentów wynika, że składając wniosek o prawo pomocy Syndyk posiadał zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne w wysokości przekraczającej [...] tys. zł, a w kasie [...] zł. W bilansie spółki w pozycji dotyczącej należności spółki wykazano należności od pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług na koniec 2012 r., o okresie spłaty do 12 miesięcy - [...] zł. W ocenie Sądu w świetle powyższych danych, nie jest wiarygodne oświadczenie Syndyka co do braku możliwości spłaty posiadanych wierzytelności w wysokości [...] zł z uwagi na niepodjęcie jakichkolwiek kroków zmierzających do odzyskania ww. środków pieniężnych od dłużnika, choćby na drodze sądowej. Ponadto, w dniu 15 sierpnia 2013 r. na rachunku bankowym była kwota [...] zł, w tym [...] zł wpłacone w dniu 31 lipca 2013 r. tytułem wadium. Z akt sprawy wynika również, że stan środków w kasie został zasilony w dniu 29 sierpnia 2013 r. środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł, pochodzącymi z realizacji czeku. Z rozliczenia raportu kasowego wynika, że stan środków w kasie wynosił na koniec sierpnia 2013 r. – [...] zł (z uwzględnieniem wydatkowanej w sierpniu kwoty [...] zł oraz posiadanych [...] zł z poprzedniego okresu). Na podstawie powyższych okoliczności Sąd uznał, że syndyk dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Stwierdzić należy, że Syndyk nie wykazał w rozpoznawanej sprawie, że uiszczenie ww. kwoty z dostępnych środków pieniężnych, spowoduje konieczność umorzenia postępowania upadłościowego. Na rozstrzygnięcie co do przyznania prawa pomocy lub odmowy jego udzielenia nie ma wpływu orzeczenie zapadłe w sprawie tego samego skarżącego, ale przed innym sądem. Sąd rozpoznający sprawę opierał się bowiem na dokumentach i oświadczeniach zgromadzonych w tej konkretnie sprawie, a następnie na ich podstawie stwierdził brak przesłanek uzasadniających zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak na wstępie.