I SA/Sz 686/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński Sędziowie Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia WSA Alicja Polańska Protokolant Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Dyrektor Urzędu Celnego we, występując w roli wierzyciela, w dniu [...] wystawił tytuł wykonawczy Nr [...], w którym wskazał Z. K. jako zobowiązanego do uiszczenia należności celnych w kwocie [...] zł, ustalonych decyzją ostateczną Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] r. Nr [...]. Przystępując do egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny za pośrednictwem poczty doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego w dniu [...] r. W toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany wystąpił z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, tj. braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jego umorzenia, wygaśnięcia z innego powodu lub nieistnienia. Rozstrzygnięcie organu I i II instancji w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, Z. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który rozpoznając w dniu 5 sierpnia 2004 r. skargę Strony, wyrokiem o sygn. SA/Sz 2581/02 oddalił ją. Następnie wierzyciel w dniu 16 listopada 2004 r. przekazał Dyrektorowi Izby Celnej jako organowi egzekucyjnemu właściwemu miejscowo ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanego, tytuł wykonawczy celem jego dalszej realizacji. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej zwrócił wierzycielowi tytuł wykonawczy, uzasadniając zwrot naruszeniem przez Dyrektora Urzędu Celnego przepisu art. 19 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Według Dyrektora Izby Celnej wprowadzona z dniem 1 maja 2002 r. zmiana przepisu art. 19 powołanej ustawy w zakresie przekazania kompetencji do prowadzenia egzekucji przez Dyrektora Izby Celnej powoduje, iż na dzień przyjęcia powyższego tytułu do jego realizacji, tytułu ten nie spełnia wymogów art. 27 tej ustawy poprzez wskazanie w poz. 8 tytułu Dyrektora Urzędu Celnego jako organu egzekucyjnego niewłaściwego rzeczowo i miejscowo do prowadzenia przedmiotowej egzekucji. Dyrektor Izby Celnej w , mając na uwadze powyższe, postanowieniem z dnia [...]. Nr [...], działając w trybie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na żądanie wierzyciela, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. Nr [...]. Zmierzając do przymusowego ściągnięcia w trybie egzekucji administracyjnej nie uiszczonych przez zobowiązanego należności celnych, Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] r. wystawił nowy tytuł wykonawczy Nr [...], którego odpis doręczono zobowiązanemu w dniu 2 lutego 2005 r. W związku z podniesionym przez zobowiązanego zarzutem przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, Dyrektor Izby Celnej , będąc wierzycielem zobowiązanym przez dyspozycję art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej do zajęcia stanowiska w sprawie zarzutu, oddalił go uznając zarzut za nieuzasadniony. W postanowieniu z dnia [...] r. Nr [...], organ ten powołując się na przepis art. 83 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo Celne (Dz. U. Nr 75, poz. 445 ze zm.) wskazał, iż dochodzone przez wierzyciela należności celne nie uległy przedawnieniu. Według organu, bieg trzyletniego terminu przedawnienia do dochodzenia należności celnych, liczony od dnia w którym decyzja ustalająca kwotę zobowiązania celnego stała się ostateczna, tj. w przedmiotowej sprawie od dnia 8 grudnia 2000 r., przerwało wszczęcie egzekucji administracyjnej poprzez doręczenie zobowiązanemu w dniu 30 kwietnia 2002 r. odpisu tytułu wykonawczego Nr [...]. Powołując się na przepis art. 83 ust. 5 Prawa celnego, organ ten przyjął, iż bieg terminu przedawnienia rozpoczął swój bieg na nowo od dnia 27 października 2004 r. tj., po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt SA/Sz 24/03 oddalającego skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zawieszenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wnosząc zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, Z. K. ponownie podniósł zarzut przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Według zobowiązanego samo doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie jest aktem formalnie wszczynającym egzekucję administracyjną, gdyż przepisy prawa wymagają nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności oraz zastosowania środków egzekucyjnych. Ponadto zdaniem zobowiązanego wadliwie wystawiony tytuł wykonawczy z błędnie wskazanym organem egzekucyjnym, nie mógł i nie może wywoływać skutków prawnych w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Rozpoznając zażalenie organ II instancji podzielił stanowisko wierzyciela w kwestii uznania zarzutu przedawnienia obowiązku za nieuzasadniony. W postanowieniu z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż termin przedawnienia oraz okoliczności skutkujące jego przerwaniem należało ocenić na gruncie art. 83 ust. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. – Prawo celne. Podobnie jak wierzyciel organ ten uznał, że przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2002 r. na skutek doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jako aktu formalnie wszczynającego egzekucję administracyjną. Natomiast okolicznością skutkującą rozpoczęcie na nowo biegu terminu 3 letniego, było uprawomocnienie się w dniu 12 sierpnia 2004 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2004 r. o sygn. akt SA/Sz 2581/02. W odniesieniu do zarzutu błędnie wystawionego tytułu wykonawczego z dnia [...] r. Nr [...] organ ten wskazał, iż do dnia 1 maja 2002 r., tj. wejścia w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365), kompetencje w zakresie egzekucji administracyjnej należały do Dyrektora Urzędu Celnego. Uprawnionym zatem do wystawienia kwestionowanego przez zobowiązanego tytułu wykonawczego Nr [...] i skierowania go do egzekucji administracyjnej był Dyrektor Urzędu Celnego . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Z. K. powtórzył zarzuty podniesione w zażaleniu zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz nierozpoznanie sprawy co do meritum. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wykazała, że skarga jest nieuzasadniona. W rozpoznawanej sprawie kontroli zgodności z prawem sprawowanej przez Sąd na mocy przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), podlega ostateczne stanowisko wierzyciela w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Specyfika postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji polega na tym, iż podmiotom zobowiązanym w tym postępowaniu przysługuje prawo wniesienia w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, ściśle sformalizowanych, enumeratywnie wymienionych w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zarzutów służących ochronie prawnej interesów zobowiązanego oraz podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego. Dyspozycja art. 34 § 1 powołanej ustawy zobowiązuje organ egzekucyjny, w przypadku zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, do uzyskania ostatecznego stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z treści pisma z dnia 27 grudnia 2005 r. wniesionego przez zobowiązanego wynika, iż Z. K. podniósł zarzut wymieniony w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. zarzut przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zobowiązany stoi na stanowisku, powołując się na przepisy Kodeksu celnego, iż wszczęta przeciwko niemu egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdyż doręczenie odpisu tytułu wykonawczego bez zastosowania środka egzekucyjnego, nie jest okolicznością skutkującą przerwanie biegu terminu przedawnienia. Stanowisko to, według skarżącego tym bardziej jest uzasadnione, iż tytuł wykonawczy z dnia [...] r. Nr [...] został wadliwie wystawiony, zaś egzekucja prowadzona na jego podstawie została umorzona. Sąd w składzie orzekającym uznał, iż pogląd ten nie zasługuje na aprobatę. Na wstępie należy przypomnieć, iż przepisy regulujące kwestię przedawnienia mają charakter norm prawa materialnego. Ogólna reguła dotycząca prawa międzyczasowego oznacza, iż przepis prawa materialnego formalnie derogowany ma nadal zastosowanie do ustalenia skutków zdarzeń zaistniałych w czasie, w którym przepis ten obowiązywał. Oznacza to, iż do czynności prawnych i zdarzeń prawnych należy stosować prawo materialne obowiązujące w chwili dokonania czynności lub wystąpienia zdarzenia. Najpełniej pogląd ten wyraził Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 16 kwietnia 1996 r., W 15/95 (OTK Zbiór Urzędowy 1996, Nr 3, poz. 13), stwierdzając, że formalne uchylenie lub zmiana przepisu nie zawsze oznacza utratę mocy obowiązującej wyrażonych w nim norm prawnych. Rozstrzygające znaczenie ma fakt, że określone zdarzenie prawne zaszło w czasie obowiązywania aktu prawnego, nawet jeśli akt ten został później uchylony. Podzielając zatem pogląd wyrażony w tej uchwale, Sąd rozpoznający sprawę stwierdził, iż do oceny podniesionego przez skarżącego zarzutu przedawnienia znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz. U. nr 75, poz. 445 ze zm.), jako że obowiązek objęty tytułem wykonawczym dotyczy należności celnych za 1997 r., ustalonych decyzją ostateczną Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia –[...]. Nr [...] Skutki czynności w postaci przerwania biegu przedawnienia i powodujące, że termin ten zaczął bieg na nowo, oceniane muszą być na podstawie obowiązujących w tym czasie przepisów prawa materialnego zawartych w art. 83 ustawy – Prawo celne. Mając to na uwadze wskazać należy, iż ustawa – Prawo celne w art. 83 reguluje kwestie przedawnienia obowiązku jakim jest uiszczenie należności celnych. I tak, w ust. 1 wprowadza ograniczenie czasowe do wydania przez organ decyzji ustalającej zobowiązanie w innej wysokości niż zadeklarowane, tj. w terminie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Natomiast w ust. 3 stanowi, iż dochodzenie tych należności jest możliwe jedynie w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Od zasady tej ustawodawca przewidział wyjątek wprowadzając instytucję tzw. "przerwania biegu terminu przedawnienia". W myśl art. 83 ust. 4 tej ustawy bieg tego terminu przerywa: 1) wszczęcie egzekucji lub 2) wszczęcie postępowania karnego lub postępowania przed sądem administracyjnym. Wyjściową dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest kwestia skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, która sprowadza się do potrzeby zdefiniowania pojęcia "wszczęcia egzekucji administracyjnej", gdyż zdarzenie to, jest przedmiotem sporu pomiędzy organami a stroną skarżącą. Powołana ustawa - Prawo celne nie definiuje pojęcia "wszczęcia egzekucji", dlatego też w ramach wykładni systemowej zewnętrznej należy sięgnąć do ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ta z kolei w art. 26 § 5 stanowi, iż wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę tak sformułowany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej wymagane jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Wprowadzając w przepisie alternatywę "lub" ustawodawca podkreślił tym samym, że oba zdarzenia - doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i doręczenie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, są zdarzeniami rozłącznymi i każde z osobna skutkuje wszczęciem egzekucji administracyjnej. Wbrew temu co twierdzi skarżący, dla skutecznego przerwania biegu przedawnienia ustawodawca nie wymaga jednoczesnego zastosowania środka egzekucyjnego. Również powołany powyżej art. 83 ust. 3 Prawa celnego, określając zdarzenia powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia, nie posługuje się pojęciem "dokonania czynności egzekucyjnej", ani też pojęciem "zastosowania środka egzekucyjnego". Oznacza to, iż w rozpoznawanej sprawie 3 letni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg w dniu 8 grudnia 2000 r., tj. w dniu doręczenia zobowiązanemu decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Cel z dnia [...] r. Nr [...], zaś jego przerwanie nastąpiło w dniu wszczęcia egzekucji, tj. w dniu [...] r. poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (vide art. art. 83 ust. 3 tej ustawy). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Z. K. podniósł, że skutków prawnych w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia nie może wywoływać tytuł prawny z błędnie wskazanym organem egzekucyjnym, doręczony przez organ za pośrednictwem poczty. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę nie jest uprawnione twierdzenie, że wszczęcie egzekucji przedsięwzięte na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. Nr [...], która następnie została umorzona z przyczyn wskazanych w art. 59 §1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie spowodowało przerwania biegu przedawnienia zobowiązania celnego. Twierdzenie to jest pozbawione podstaw prawnych z tego względu, iż w dniu wystawienia spornego tytułu wykonawczego organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji, stosownie do przepisu art. 19 § 5 tej ustawy był dyrektor urzędu celnego. Dopiero zmiana tego przepisu, wprowadzona z dniem 1 maja 2002 r. ustawą z 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365), przekazała kompetencje do prowadzenia egzekucji dyrektorowi izby celnej. Stąd w dniu wystawienia tego tytułu, tj[...] r. a więc i w dniu jego doręczenia zobowiązanemu, tj. w dniu 30 kwietnia 2002 r. tytuł ten nie zawierał wskazanych przez stronę skarżącą wad prawnych. Ponieważ przepis art. 27 w pkt 10 tej ustawy zobowiązuje organ egzekucyjny do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, to w obowiązującym stanie prawnym uprawnienia w tym zakresie posiadał Dyrektor Urzędu Celnego . Reasumując należy stwierdzić, iż tytuł wykonawczy pozbawiony był wad prawnych, a wszczęta na jego podstawie egzekucja spowodowała w świetle zapisu art. 83 ust. 4 Prawa celnego przerwanie biegu 3 letniego terminu przedawnienia zobowiązania celnego. Nie można się również zgodzić z poglądem, iż istotą i konsekwencją późniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...], było usunięcie wszystkich skutków, które zaistniały w toku tego postępowania, również w postaci przerwania biegu przedawnienia. Słuszności tego twierdzenia dowodzi art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w rozpoznawanej sprawie umorzenie przez Dyrektora Izby Celnej postępowania egzekucyjnego z przywołaniem przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt 9 tej ustawy, tj. na żądanie wierzyciela, wyklucza w świetle art. 60 § 1 tej ustawy, uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w toku tego postępowania. W tej sytuacji fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł doprowadzić do wzruszenia czynności egzekucyjnych poczynionych w tym postępowaniu, a tym bardziej do unieważnienia zdarzenia prawnego jakim było przerwanie biegu terminu przedawnienia. Zdecydowanie należy również odrzucić pogląd skarżącego, że doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego przez pocztę było działaniem nieprawidłowym, niewywołującym skutków prawnych w postaci wszczęcia egzekucji. W art. 18 ustawy egzekucyjnej ustawodawca nakazał stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) w postępowaniu egzekucyjnym. Tym samym kwestie regulujące zagadnienie doręczeń należy rozpatrywać na gruncie art. 39 K.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby, lub organy. Każdy więc z tych sposobów doręczenia może być zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, także do doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy wyjaśnienia wymaga ostatnia kwestia, wynikająca z treści art. 83 ust. 5 Prawa celnego regulująca kwestie liczenia terminu przedawnienia po jego przerwaniu. Stosownie do art. 83 ust. 5 tej ustawy termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg na nowo, począwszy od terminu: 1) wniesienia wpłaty, 2) ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna, 3) uprawomocnienia się wyroku sądu lub innego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie karnej skarbowej albo wyroku, lub postanowienia sądu administracyjnego. Przyjęta w przepisie art. 83 ust. 5 tej ustawy formuła gramatyczna "biegnie (on) na nowo" pozwala na uprawniony wniosek, że przedawnienie zobowiązania ponownie rozpoczyna swój trzyletni bieg począwszy od następnego dnia po zaistnieniu wymienionych w tym przepisie, niezależnie od tego, jak długi był upływ tego terminu przed jego przerwaniem. W świetle zapisów art. 83 ust. 5 Prawa celnego zdarzeniem powodującym, iż przedawnienie rozpoczęło swój bieg na nowo jest, uprawomocnienie się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2004 r. sygn. SA/Sz 2581/02. Wyrok ten zapadł w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania i uprawomocnił się w dniu 12 sierpnia 2004 r. Co prawda organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt SA/Sz 24/03, który uprawomocnił się w dniu 27 października 2004 r., jednakże w ocenie Sądu rozpoznającego sprawę należało uznać, iż po uprawomocnieniu się "pierwszego w dacie" wyroku tegoż Sądu, należy liczyć bieg terminu przedawnienia na nowo. Przeciwne rozumowanie byłoby niekorzystne dla strony skarżącej, tym bardziej, że w świetle doktryny każde kolejne zdarzenie powodujące -co do zasady - przerwanie biegu terminu przedawnienia, nie wywołuje skutków prawnych w postaci kolejnego "przerwania" biegu terminu przedawnienia. Przez analogię zatem należało przyjąć, iż w rozpoznawanej sprawie termin przedawnienia rozpoczął swój bieg na nowo 13 sierpnia 2004 r., tj. po dacie uprawomocnienia się wyroku o sygn. akt SA/Sz 2581/02 co oznacza, iż prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. Nr [...] egzekucja była dopuszczalna, albowiem obowiązek objęty tym tytułem nie uległ przedawnieniu. Skargę jako niezasadną należało zatem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalić.