I SA/Sz 687/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 lutego 2009 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2008 r. P.H. wystąpił do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Oddział Regionalny w K. o umorzenie długów "odziedziczonych" po rodzicach. W motywach pisma P.H. wskazał na swą sytuacje rodzinną i bytową, zły stan przejętego gospodarstwa, w tym gruntów, które przez ostatnie 10 – 12 lat, jeszcze w okresie gdy rodzice wnioskodawcy byli właścicielami gospodarstwa, nie były uprawiane. Podniesiono nadto, że źródłem utrzymanie rodziny skarżącego jest wynagrodzenie żony – nauczycielki, a na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst. jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowił "umorzyć część odsetek za okres od I kwartału 1998 r. do III kwartału 2005 r. w kwocie [...]". Wskazano przy tym, że kwota "należności z tytułu składek na ubezpieczenie rolników", którą wnioskodawca jest obowiązany uiścić wynosiła na dzień wpływu wniosku [...] (należność główna [...], odsetki [...]) i dotyczy okresu "1998.1-2005.3". Przywołując w uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia decyzję o odpowiedzialności P.H. za zaległość zmarłych rodziców związaną z obowiązkowym ubezpieczeniem rolników (decyzja z dnia [...] znak: [...]) oraz podnosząc, że gospodarstwo rolne wnioskodawcy o powierzchni 17,59 ha fizycznych (t.j. 10,41 ha przeliczeniowych) nie stanowi jedynego źródła utrzymania rodziny, organ pierwszej instancji stwierdził, że przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia całości zadłużenia. W dniu 25 września 2008 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Niezgadzając się z oceną organu I instancji podniósł, że posiadane 17,59 ha ziemi nie przynosi żadnego przychodu. Długoletnie odłogowanie gruntu, na którym rosną już drzewa, spowodowało, że przywrócenie do stanu umożliwiającego wykorzystanie ich do uzyskania dochodu wymaga dużych nakładów pieniężnych i specjalistycznego sprzętu, których wnioskodawca nie posiada Wskazano również we wniosku, że jedynym dochodem czteroosobowej rodziny są dochody żony w wysokości ok. [...] miesięcznie, a na rodzinie ciążą duże bieżące stałe opłaty (KRUS, podatek od gruntu). Wskazując po raz kolejny na zły stan gospodarstwa, dodano, że w ostatnim czasie jeden z budynków (stodoła) uległ zawaleniu. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – Oddział w K. decyzją z dnia [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zawiązku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz opisując stan majątkowy zobowiązanego, organ drugiej instancji stwierdził, że w gospodarstwie nie zaistniały inne okoliczności i zdarzenia losowe, które stanowiły podstawę do umorzenia wnioskowanych należności. Zdaniem tego organu w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia całej należności. P.H. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o umorzenie "odziedziczonych" długów, przedstawiając swoją aktualną sytuację rodzinną, finansową, bytową, zwracając szczególną uwagę na zły stan odziedziczonego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że odpowiedzialność skarżącego dotyczyła długu głównego na kwotę [...] i odsetek na kwotę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje. Skargę uznać należało za uzasadnioną, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa. Na wstępie zauważyć należy, iż będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25.08.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę po-przez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności z tytułu składek należy do Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, t. j. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że w sprawie zostały naruszone przepisy prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i dlatego zaskarżona decyzja wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: u.s.s.r., Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.), wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei, w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a., stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Wobec powyższego stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie ma zastosowanie art. 107 § 1 k.p.a., który określa elementy składowe decyzji: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Treść rozstrzygnięcia powinna zawsze być związana z przedmiotem postępowania i stanowić swoistą odpowiedź organu administracyjnego na postawione we wniosku żądanie strony. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest rozumiane jako osnowa decyzji bądź sentencja decyzji i jako takie musi być sformułowane jasno i precyzyjnie, tak aby było zrozumiałe dla stron postępowania administracyjnego. Tylko o decyzji zawierającej prawidłowe rozstrzygnięcie można powiedzieć, że załatwia sprawę administracyjną co do jej istoty, zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a. Zgodnie zaś z treścią § 3 art. 107 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną część decyzji, a jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1983 r., sygn. akt I SA 178/83, ONSA 1983, nr 1 poz. 51). Oznacza to, że pomiędzy osnową decyzji (rozstrzygnięciem) a jej uzasadnieniem nie mogą występować rozbieżności, jak również że nie można orzekać w przedmiocie wniosku strony oddzielnie w osnowie decyzji oraz w jej uzasadnieniu. Tymczasem, w niniejszej sprawie Prezes Kasy, rozpatrując wniosek P.H. o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami, w osnowie decyzji z [...] orzekł o umorzeniu części odsetek (w kwocie [...]), nie rozstrzygając o pozostałej części należności. Natomiast treść uzasadnienia powyższej decyzji wskazuje, że organ wypowiedział się tam o odmowie umorzenia pozostałej części należności, stwierdzając, że "przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia całości zadłużenia". Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że decyzja z [...] którą Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...], wydana została z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 107 § 1 k.p.a. Prezes Kasy będąc zobowiązanym do ponownego rozpoznania sprawy, utrzymując w mocy decyzję nie rozstrzygającą prawidłowo sprawy administracyjnej, doprowadził do pozostawienia w obrocie prawnym wadliwej decyzji, gdyż poza zakresem orzekania (rozstrzygnięciem) pozostawiono część ciążącego na wnioskodawcy i wskazanego we wniosku P.H. długu (t.j. część odsetek w wysokości przekraczającej kwotę [...] oraz należność główną w kwocie [...]). Wobec powyższego, uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., orzec jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien prowadzić dalsze postępowanie z uwzględnieniem wskazanych wyżej rozważań Sądu, mając w szczególności na uwadze treść przepisu art. 107 § 1 i § 3 kpa oraz konieczność prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej co do jej istoty, to jest obejmującego całość żądania strony postępowania wyrażonego w złożonym wniosku. Właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione mu przez zobowiązanego informacje o jego stanie majątkowym, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny, w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przezeń wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, także przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu z innych składników majątku zobowiązanego, a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie. O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.