I SA/Sz 688/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2017 r. wniosku T. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata [...]-[...] postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę T. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata [...]-[...]. W dniu [...] Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniósł zarzuty odnoszące się do prowadzonego postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają razem z nim [...] synowie w wieku [...] i [...]. Skarżący wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] o wartości [...], źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, z której miesięczny dochód netto wynosi [...], łączny miesięczny dochód wynosi netto [...]. Innych składników majątkowych, oszczędności ani źródeł utrzymania Skarżący nie wykazał. Jako stałe zobowiązanie i wydatki wskazał kredyt w wysokości [...]. Skarżący w wyznaczonym przez referendarza sądowego terminie nie nadesłał stosownych dokumentów i oświadczeń. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, postanowieniem z dnia [...] odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, Skarżący nie wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Referendarz zauważył, że w formularzu Skarżący nieprecyzyjnie podał jaka jest wysokość jego miesięcznych dochodów (wskazał, że z działalności gospodarczej uzyskuje netto [...], przy czym podał również, że łączny dochód netto wynosi [...]). Referendarz uznał, że nie sposób ustalić jakie są źródła jego utrzymania i jaką wysokość środków pieniężnych z tych tytułów uzyskuje. Skarżący nie przedłożył dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z działalności gospodarczej, z prowadzonego gospodarstwa rolnego; nie jest znana skala prowadzonej działalności rolniczej. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości co do sytuacji rodzinnej, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, ani dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie i spłatę kredytu, co uniemożliwia ustalenie jakie są jego aktualne możliwości płatnicze w sprawie. W piśmie z dnia [...] Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, jednocześnie wniósł o wyznaczenie ponownego terminu na przedłożenie pełnej dokumentacji o stanie majątkowym, łącznie ze zeznaniem rocznym za rok [...]. Sąd w dniu [...] zobowiązał Skarżącego do nadesłania: zeznania podatkowego Skarżącego o wysokości dochodu uzyskanego w [...] i w [...]; dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego; zaświadczenia właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wypłaconych Skarżącemu dopłatach w [...] i [...]., dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez Skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym spłatą kredytów; dokumentów potwierdzających wysokość otrzymanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy; wyciągów z rachunków bankowych skarżącego (w tym lokat) za okres od [...] do [...]; dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym, tj. czy Skarżący pozostaje w związku małżeńskim – w przypadku odpowiedzi twierdzącej, Sąd zobowiązał Skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansową i majątkową żony Skarżącego (dokumenty potwierdzające wysokość dochodów za ostatnie 6 miesięcy oraz zeznania podatkowe). Jednocześnie Sąd pouczył, że zobowiązanie należy wykonać w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania sprzeciwu na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Odpowiadając na wezwanie, w piśmie z dnia [...] Skarżący przesłał dokumenty: kserokopię wypisu aktu notarialnego nr [...] oraz [...], zeznanie Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku [...] i [...], certyfikat wraz z załącznikiem wydany przez A. T. O., ważny od [...] do [...], informacje dotyczące wystawienia faktur / faktur korygujących / faktur wewnętrznych w [...] kwartale [...] roku. W nadesłanym piśmie Skarżący wskazał, że oczekuje jeszcze na dokumentację z AR i MR. Ponadto Skarżący stwierdził, że wobec unicestwienia gorzelnictwa rolniczego w Polsce należy przyjąć, że nastąpiło obniżenie wartości nieruchomości. W przypadku nieruchomości rolnych niezabudowanych wobec obecnie obowiązującej ustawy o obrocie nieruchomościami tego typu i licznymi ograniczeniami w swobodnym obrocie, należy przyjąć obniżenie wartości w stosunku do poprzednio obowiązujących aktów prawnych w tym zakresie. Według GUS średnia cena gruntów ornych (nieużytków rolnych) w pierwszym kwartale [...] roku w Województwie [...] wynosiła [...]. Skarżący oświadczył, że z uwagi na brak opłacalności produkcji spirytusu surowego nieruchomość rolna zabudowana budynkiem gorzelni wykorzystywana jest na cele mieszkalne oraz jako zaplecze techniczne ekologicznego gospodarstwa rolnego. Mimo kilkakrotnych prób wydzierżawienia części nieruchomości na inne cele, z powodu braku zainteresowania nie dało to rezultatów. Skarżący wskazał również, że na pozostałej części gospodarstwa realizowana jest ekologiczna produkcja rolna, co potwierdza załączony certyfikat. "Po okresie tzw. ekokonwersji i przestawienia produkcji konwencjonalnej na ekologiczną w roku [...] osiągnięto sprzedaż w kwocie [...]. W roku sprzedaż w kwocie [...]". Pismo Skarżącego z dnia [...] Sąd potraktował jako wniosek o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentacji określonej we wezwaniu z dnia [...]. Zarządzeniem z dnia [...] przedłużono termin do nadesłania dokumentów w ciągu 7 dni od dnia doręczenia informacji o przedłużeniu terminu, pod rygorem rozpoznania sprzeciwu na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Ponadto poinformowano Skarżącego, że oprócz już nadesłanych dokumentów oraz wskazanej we wniosku dokumentacji z Agencji Rolnej oraz Mienia Rolnego, był zobowiązany do nadesłania również innych dokumentów, szczegółowo określonych we wezwaniu z dnia [...]. Pismo doręczono Skarżącemu w trybie art. 73 p.p.s.a. w dniu [...]. Skarżący w zakreślonym w nim terminie, tj. do dnia [...], nie nadesłał żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że postanowienie referendarza wskutek wniesienia sprzeciwu, straciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje bowiem art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej: "ustawą nowelizującą"), który stanowi, że przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W art. 1 mowa jest o ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.). Na mocy art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej art. 260 § 1, § 2 i § 3 otrzymał nowe brzmienie, jednakże zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie do postanowień art. 3 ustawy nowelizującej ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Ustawa nowelizująca została ogłoszona w Dzienniku Ustaw w dniu 14 maja 2015 r., zatem weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skoro w rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte w dniu [...] (w tym dniu została wniesiona skarga do sądu), to w sprawie znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. obowiązujące przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Stosownie do przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie bowiem z tą zasadą, każdy skarżący, który wszczyna postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jest zobligowany z mocy ustawy do ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika także, że ustawodawca wprowadzając odstępstwo od ogólnej reguły, uzależnił prawo do skorzystania ze zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania od wykazania przez osobę ubiegającą się o to zwolnienie zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania. Ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony, nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że Skarżący – pomimo przedłużenia przez Sąd terminu do przedstawienia stosownych dokumentów i udzielenia niezbędnych informacji - nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku. Wobec tego sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. W ocenie Sądu wnioskodawca w nadesłanym urzędowym formularzu PPF oraz w przekazanych dokumentach nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów, należnych w związku z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, tj. wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości [...] oraz wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Na podstawie oświadczenia Wnioskodawcy, złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz z nadesłanych dokumentów nie można jednoznacznie ustalić jakie miesięczne dochody uzyskuje Wnioskodawca (w formularzu podał, że z działalności gospodarczej uzyskuje netto [...], przy czym wskazał również, że łączny dochód netto wynosi [...]). Natomiast ze zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] (PIT-36) wynika, że uzyskał przychód w wysokości - [...], koszty uzyskania przychodów – [...], dochód – [...], dane te wykazał również w informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...] (PIT/B); z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] (PIT-36) wynika, że Wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości – [...], koszty uzyskania przychodów – [...], dochód – [...], dane te także wykazał w informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...] (PIT/B). Z nadesłanych aktów notarialnych wynika, że Wnioskodawca w dniu [...] nabył od H. P. nieruchomość rolną niezabudowaną, położoną w Ł., składającą się z działek oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...], [...] za [...]. W dniu [...] wraz z b. O. oraz z E. D. (udział do [...]) Skarżący (udział do [...] kupił nieruchomość niezabudowaną położoną w miejscowości S., działki gruntu oznaczone nr [...], o powierzchni [...] i nr [...] o powierzchni [...], nieruchomość zabudowaną, położoną w miejscowości W., nr działki [...], o powierzchni [...] za cenę [...]. Zauważyć należy, że Skarżący nadesłał nieaktualny certyfikat, bowiem termin jego ważności upływał w dniu [...]. Wnioskodawca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien wykazać, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, choćby w części. Wnioskodawca powinien przedstawić swoją sytuację w sposób rzetelny i zgodny z rzeczywistością. Jedynie bowiem w oparciu o pełną dokumentację, niebudzącą żadnych wątpliwości co do zgodności ze stanem faktycznym danych w niej zawartych, Sąd może ocenić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty postępowania. Przedłożenie cząstkowej dokumentacji, z której wynika, że wnioskodawca wybiórczo przedstawił pewne informacje będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie Skarżący uzyskuje dochody z prowadzonej działalności rolniczej w wysokości około [...] rocznie oraz posiada nieruchomości rolne. Z uwagi na brak stosownych informacji nie można jednakże ustalić wszystkich faktycznych dochodów Wnioskodawcy, wielkości posiadanego majątku, stanu jego oszczędności jak i wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków (jako wydatki wykazał jedyne kredyt w wysokości [...], nie podając przy tym choćby wysokości jego miesięcznej raty). Nie jest także dokładnie znana sytuacja rodzinna Wnioskodawcy. Nie można stwierdzić czy na utrzymaniu Wnioskodawcy pozostają tylko [...] synowie, czy także inne osoby (np. żona), czy też z żoną, która partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Reasumując, wskazać należy, że Wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponieść w całości kosztów postępowania. Sąd nie jest bowiem, z uwagi na brak rzetelnych i kompletnych informacji, ustalić czy Wnioskodawca rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby zwolnienie go w całości z kosztów sądowych, zwłaszcza, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że dysponuje on majątkiem o znacznej wartości. Według Sądu powyższa okoliczność uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzec jak na wstępie.