I SA/Sz 688/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2012 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2016 r. Sąd oddalił skargę T. O. na opisaną wyżej decyzję. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono Skarżącemu w dniu 27 grudnia 2016 r. W dniu 25 stycznia 2017 r. (data nadania pisma) Skarżący złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniósł zarzuty odnoszące się do prowadzonego postępowania w sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają razem z nim dwaj synowie w wieku [...] lat. Skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha o wartości [...] zł (wg operatu z 2015 r.), źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, z której miesięczny dochód netto wynosi [...] zł, podał dalej, że łączny miesięczny dochód wynosi netto [...] zł. Innych składników majątkowych, oszczędności ani źródeł utrzymania Skarżący nie wykazał. Z kolei jako stałe zobowiązanie i wydatki wskazał na kredyt w wysokości [...] zł. Złożone świadczenie uznano za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych Skarżącego, dlatego wezwaniem referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r. zobowiązano go m.in. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Przy sporządzeniu wezwania uwzględniono także dane powszechnie dostępne (źródło: www.ceidg.gov.pl) o prowadzonej przez Skarżącego od 2013 r. działalności gospodarczej pod firmą T. O. E.-K. w miejscowości W., zawieszonej z dniem 1 stycznia 2017 r. Ww. zobowiązanie referendarza sądowego obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącego o wysokości dochodu uzyskanego w 2015 r. oraz, w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za 2016 r., zeznanie podatkowe za 2016 rok; dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym Skarżącego, w szczególności oświadczenie o tytule prawnym do nieruchomości pod adresem: W. [...] , powierzchni posiadanego domu, gruntu i wartości nieruchomości, oświadczenie o aktualnym sposobie korzystania przez Skarżącego i jego rodzinę z nieruchomości rolnych opisanych we wniosku i wysokości dochodów uzyskanych z tego tytułu w 2015 i 2016 roku; zaświadczenie właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wypłaconych Skarżącemu dopłatach w roku 2015 i 2016; dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez Skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym spłatą kredytów; dokumenty potwierdzające wysokość otrzymanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, np.: kopia ewidencji przychodów, kosztów, dochodów; deklaracji VAT, itp.; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego (w tym lokat) za okres od 1 grudnia 2016 r. do 30 stycznia 2017r.; dodatkowe oświadczenie o stanie rodzinnym, tj. czy pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak, wezwanie obejmowało zobowiązanie do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację finansową i majątkową żony skarżącego (dokumenty potwierdzające wysokość dochodów za ostatnie 6 miesięcy oraz zeznania podatkowe). W ww. wezwaniu wskazano, że wymagane dokumenty i oświadczenia należy nadesłać do Sądu w terminie 10 dni od doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Ww. doręczono Skarżącemu w dniu 27 lutego 2017 r., wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu 9 marca 2017 r. Skarżący w wyznaczonym terminie ani dotychczas nie nadesłał wymaganych dokumentów i oświadczeń. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji), czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Na obecnym etapie postępowania Skarżący nie jest zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie. W przypadku wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku, należny wpis od skargi kasacyjnej wyniesie połowę wpisu od skargi, tj. kwotę [...] zł. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych, celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie referendarza sądowego wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, Skarżący nie wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. W formularzu Skarżący nieprecyzyjnie podał jaka jest wysokość jego miesięcznych dochodów. Wskazał, że z działalności gospodarczej uzyskuje netto [..] zł, przy czym podał również, że łączny dochód netto wynosi [..] zł. Na tej podstawie nie sposób ustalić jakie są źródła jego utrzymania i jaką wysokość środków pieniężnych z tego tytułu/tytułów uzyskuje (średnia miesięczna). Jak dotychczas Skarżący nie przedłożył dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z działalności gospodarczej, z prowadzonego gospodarstwa rolnego; nie jest znana skala prowadzonej działalności rolniczej. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości co do sytuacji rodzinnej, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, ani dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie i spłatę kredytu, co uniemożliwia ustalenie jakie są jego aktualne możliwości płatnicze w sprawie. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych oraz kosztów pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika (radca prawny). Skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów i oświadczeń koniecznych do ustalenia jego aktualnych możliwości płatniczych, co uniemożliwia referendarzowi sądowemu weryfikację twierdzeń podnoszonych w złożonym wniosku. Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.