I SA/Sz 69/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat J. B.kwotę [...] ([...]) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek w łącznej kwocie [...] zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia [...]r. J. G. wystąpił z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Swoją prośbę umotywował dramatyczną sytuacją rodzinną. Wskazał, że nie pobiera żadnych świadczeń oraz nie uzyskuje dochodów. Ponadto poinformował, że utrzymuje się z pobieranego przez żonę świadczenia emerytalnego. Po uregulowaniu bieżących opłat i zakupie lekarstw na życie Stronie pozostaje niewielka kwota. J. G. nadmienił również, że od [...]r. z uwagi na orzeczony zakaz nie prowadzi działalności gospodarczej. Rozpoznając sprawę Zakład ustalił, że zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym J. G. dotyczy składek na ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnianych pracowników. Zakład powołując treść art. 16 oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że składki za pracowników w części przez nich finansowanej nie podlegają umorzeniu z mocy prawa. Zgodnie zaś z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z konstruktywnych elementów sprawy administracyjnej, w tym brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Powyższe skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Taki stan rzeczy spowodował, że wniosek w zakresie umorzenia składek finansowanych ze środków pracowników nie podlegał rozpatrzeniu, a postępowanie w tej części należało umorzyć. Ponadto Zakład wskazał, że w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do składek na ubezpieczenie własne i składek za pracowników w części finansowanej przez J. G. jako płatnika została wydana odrębna decyzja z dnia [...]r., nr [...]. Wobec powyższych ustaleń, Zakład decyzją z dnia [...]r. nr[...] umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, J. G. pismem z dnia [...]r. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że w związku z umorzeniem składek za lata [...], które zostały przez Stronę spłacone, zasadne jest podjęcie czynności zmierzających do rozliczenia się ZUS z uzyskanych składek, o co skarżący ubiega się daremnie od kilku lat. Poza tym, zdaniem J. G. ZUS odmawia takiego rozliczenia i wykazu dowodów wpłat, które uzyskiwał od Strony od kliku lat. W tych okolicznościach zasadne jest podjęcie czynności zmierzających do rozliczenia się ZUS-u za lata [...], a następnie umorzenie składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ rentowy stwierdził, że Zakład właściwie rozstrzygnął przedmiotową sprawę w oparciu o art. 105 § 1 Kpa. Z akt sprawy wynika bowiem, że zadłużenie wskazane w decyzji z dnia [...]r. nr [...] dotyczy składek za zatrudnionych przez J. G. pracowników w części przez nich finansowanej, a do tego typu należności nie mają zastosowania przepisy w zakresie ulg i umorzeń, wynikające z art. 28 i 29 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Takie uregulowanie prawne uniemożliwia zatem merytoryczne rozpatrzenie sprawy o umorzenie tych należności i uzasadnia umorzenie postępowania w tym zakresie. Organ zaznaczył przy tym, że umorzenie postępowania w powyższej sprawie nie powoduje - tak jak Strona wskazała w swym wniosku z dnia [...]r. - umorzenia składek. Składki za okres wskazany w skarżonej decyzji są nadal należne i wymagalne, i jako takie podlegają dochodzeniu. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, J. G. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że decyzją Dyrektora ZUS z dnia [...] r., Dyrektor ZUS odmówił skarżącemu prawa do umorzenia zaległości składek ubezpieczenia na rzecz wnioskodawcy pomimo, iż obecnie weszła w życie ustawa abolicji w ZUS w miesiącu listopadzie 2012 r., stając się prawomocną ustawą. Ponieważ organ ZUS wielokrotnie zmieniał wysokość należnych składek, dlatego zasadne jest ustalenie prawidłowej kwoty zadłużenia. Pismem procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł -z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego - w postaci naruszenia art.30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] r. Uzasadniając powyższe wskazał, iż zgodnie z powszechnie przyjmowanym w orzecznictwie poglądem fakt, że art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza zastosowanie art. 28 i 29 tej ustawy, do należności finansowanych przez pracowników (do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek) nie przesądza o tym, że postępowanie w tym zakresie winno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 KPA jako bezprzedmiotowe. Przeciwnie, przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek nie można uznać, że jest to wniosek bezprzedmiotowy - wniosek ten winien zostać rozpoznany merytorycznie i ewentualnie oddalony na podstawie art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący wskazał przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Co więcej, niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 w/w ustawy, nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek ([...]). W ocenie skarżącego, nie można ocenić jako zasadnego stanowiska organu, który wprost wskazuje w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. (co do kwoty [...] zł), że złożony wniosek nie podlega w ogóle rozpatrzeniu - analogicznie argumentując w decyzji późniejszej (z dnia [...] r.). Merytoryczne rozpatrzenie sprawy stwarzałby możliwość zawarcia porozumienia co do chociażby warunków spłaty - brak merytorycznego rozpoznania sprawy w ogóle pozbawił zaś skarżącego takiej możliwości. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] działającego w sprawie przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić legalność działania organu orzekającego. Oznacza to, iż Sąd nie może kształtować sytuacji prawnej obywatela poprzez zmianę treści zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], działającego z upoważnienia Prezesa ZUS, z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek w łącznej kwocie [...] zł. Jak wynika z akt, sprawy skarżący wnioskiem z dnia [...]r. wystąpił z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Rozpoznający sprawę organ rentowy ustalił, że zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym skarżącego dotyczy składek na ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnianych pracowników. Na wstępie rozważań należy wskazać, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) przewiduje w przepisie art. 28 i 29 możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odraczanie terminu ich płatności, a także rozkładanie tych płatności na raty. Jednakże z literalnego i niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych brzmienia art. 30 powołanej ustawy wynika, że powyższe regulacje prawne nie znajdują zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek ( pracowników). Oznacza to, że wskazanych w tym przepisie składek, nie dotyczą ulgi w spłacie należności, tj. umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że ze sformułowania o braku zastosowania przepisów o ulgach wynika, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do tych składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 i 29 ustawy systemowej. Każde z tych rozstrzygnięć musiałoby być bowiem oparte na przepisie art. 28, którego zastosowanie zostało wyraźnie wyłączone. Ustawa systemowa wprowadza tym samym swoistą ochronę składek finansowanych przez pracowników (wyrok SN z dnia 24.06.2008 r., sygn. akt I UK 360/07, LEX nr 496399). W konsekwencji, jeżeli wniosek osoby (pracodawcy) o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą leżeć zarówno po stronie podmiotu, jak i przedmiotu postępowania. W rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością ze względu na przyczyny przedmiotowe spowodowane brakiem podstaw prawnych do rozstrzygnięcia wniosku J. G. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami. W sytuacji natomiast, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 tej ustawy, należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich (wyrok WSA w Warszawie z dnia 27.09.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1765/06, Lex nr 265481). W związku z tym należy stwierdzić, iż stanowisko organu jest prawidłowe, że wniosek w części dotyczącej umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez ZUS. Natomiast w pozostałym zakresie tj. w odniesieniu do składek na ubezpieczenie własne i składek za pracowników w części finansowanej przez J. G. jako płatnika, organ prawidłowo wydał odrębną decyzję z dnia [...]r., nr [...]. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego dla strony skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu o przed sądami administracyjnymi i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm).