I SA/Sz 691/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego M. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w S. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...]r., nr [...]. Uzasadniając swoje stanowisko, organ celny wskazał, że wskazaną powyżej decyzją z [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w S. orzekł o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu M.A.K. za zaległość podatkową Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]", wynikającą ze zobowiązania podatkowego powstałego w podatku od towarów i usług, określonego wobec wymienionej Spółki decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w S. nr [...] z dnia [...] r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Wydane rozstrzygnięcie doręczono M.K. w trybie art. 150 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 20 ze zm.) w dniu 11 sierpnia 2011 r., tj. z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, o którym mowa we wskazanym przepisie. Mając na uwadze, że w myśl art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, organ wskazał, że termin do wniesienia odwołania w przedmiotowej sprawie upłynął z dniem 25 sierpnia 2011 r. W dniu 20 lutego 2012 r. (data nadania na poczcie 14 lutego 2012 r.) wpłynął wniosek M.K., reprezentowanego przez pełnomocnika, z dnia 14 lutego 2012 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] r. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku pełnomocnik podatnika wskazał, że 8 lutego 2012 r. M.K. odebrał przesłany przez Dyrektora Izby Celnej w W., tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] r., z którego wynika, iż została wobec niego wydana przez Naczelnika Urzędu Celnego w S. decyzja z [...] r. Pełnomocnik podniósł, że przedmiotowa decyzja nie została doręczona M. K., bowiem nie mieszka on pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym od kilku lat, zaś 25 maja 2011 r. został wymeldowany spod tego adresu. Dodatkowo, we wniosku wskazano, że M. K., w okresie od dnia 6 czerwca 2011 r. do dnia 6 lutego 2012 r., odbywał karę więzienia w zakładzie karnym w W. w N.. Mając na uwadze przedstawione okoliczności pełnomocnik stwierdził, że M. K. bez swojej winy nie mógł odebrać wskazanej powyżej decyzji organu pierwszej instancji, ani wnieść od niej odwołania. Do złożonego wniosku załączone zostało odwołanie z dnia 14 lutego 2012 r., kopia tytułu wykonawczego, potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie: zaświadczenia z dnia 25 maja 2011 r. o wymeldowaniu z pobytu stałego, tłumaczenia zaświadczenia o odbywaniu kary więzienia oraz protokołu nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 30 listopada 2006 r. Po rozpoznaniu wskazanego wniosku, Dyrektor Izby Celnej w S., wymienionym na wstępie postanowieniem, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uznając, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Odnosząc się do kwestionowanej przez stronę daty doręczenia, która wyznaczała rozpoczęcie biegu terminu do złożenia odwołania, organ podniósł, że doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] r. zostało dokonane w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej z upływem 11 sierpnia 2011 r., t.j. z upływem czternastu dni od pozostawienia przesyłki w urzędzie pocztowym, a zwrotu przesyłki do nadawcy dokonano po upływie czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki wynikającego z brzmienia art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie pierwsze awizo pozostawiono w dniu 28 lipca 2011 r., drugie zaś w dniu 5 sierpnia 2011 r., a przesyłka została zwrócona w dniu 16 sierpnia 2011 r., co oznacza, że od momentu pierwszego awizowania do dnia zwrotu korespondencji do nadawcy upłynęło 19 dni. Dodatkowo organ podkreślił, że korespondencja organu celnego kierowana była do skarżącego na adres ustalony przed wszczęciem postępowania w Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, z którego wynikało, że podatnik jest zameldowany na pobyt stały w W. przy ulicy [...]. W ocenie organu, wskazane okoliczności upoważniały zatem organ celny do przyjęcia za skuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji z upływem 14 dni od pozostawienia pisma w placówce pocztowej, licząc od pierwszego awiza, tj. z dniem 11 sierpnia 2011 r. Odnosząc się natomiast do kwestii niezamieszkiwania M. A. K. pod adresem, na który organ pierwszej instancji kierował korespondencję oraz faktu wymeldowania podatnika spod tego adresu w dniu 25 maja 2011 r. organ wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Celnego w S. przesłał zaskarżoną decyzję M.A.K. na adres ustalony przed wszczęciem postępowania w Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z pisma Ministerstwa z dnia 29 października 2010 r. bezsprzecznie wynikało, że od 7 kwietnia 2003 r. jest on zameldowany na pobyt stały w W. przy ulicy [...]. Fakt niezamieszkiwania pod tym adresem przez okres kilku lat nie zmienia faktu, iż w momencie wszczęcia postępowania w sprawie, jak również w toku toczącego się postępowania pierwszoinstancyjnego, M. A. K. był zameldowany na pobyt stały w W. przy ulicy [...]. Dodatkowo organ wskazał, że w postanowieniu Naczelnika Urzędu Celnego w S. nr [...] z dnia [...] r., doręczonym skutecznie w trybie art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, znalazło się pouczenie dotyczące konieczności powiadomienia organu podatkowego o ewentualnej zmianie adresu w toku postępowania oraz o konieczności ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy. Organ podkreślił również, że przepisy prawa przewidują możliwość udzielenia pełnomocnictwa osobie trzeciej do odbioru korespondencji podczas nieobecności adresata - § 18 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych. Nadto, Dyrektor Izby Celnej w S. podkreślił, że przepisy prawa obligują obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do wykonywania obowiązku meldunkowego. Tymczasem, M.A.K. pomimo swoich twierdzeń o niezamieszkiwaniu przy ulicy [...] w W. od kilku lat, przez te wszystkie lata nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku meldunkowego. Dopiero w dniu 25 maja 2011r. wymeldował się spod tego adresu, przy czym z akt sprawy nie wynika, aby zameldował się gdziekolwiek na pobyt stały lub czasowy. Końcowo organ stwierdził, że w sprawie nie została zatem spełniona jedna z przesłanek warunkujących przywrócenie terminu, tj. nie został uprawdopodobniony brak winy wnioskującego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w S., przebywanie poza miejscem zamieszkania, spowodowane np. przebywaniem na urlopie w okresie awizowania przesyłki, czy - jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie - w zakładzie karnym, nie może stanowić przyczyny przywrócenia uchybionego terminu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, M.K., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, podnosząc zarzut naruszenia art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej polegający na błędnym ustaleniu, że ponosi on winę za uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] r., a także na błędnym ustaleniu, że przedmiotowa decyzja została podatnikowi doręczona. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącego zawnioskował o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie kosztów postępowania oraz o przeprowadzenie dowodu z odpisu protokołu z posiedzenia Sądu w S. w N. z dnia 24 stycznia 2011 r. w celu ustalenia, że M. K. w okresie od dnia 30 marca 2010 r. do dnia 24 stycznia 2011 r. był tymczasowo aresztowany i przebywał w areszcie śledczym w S., a tym samym nie mógł w tym czasie odbierać żadnej korespondencji kierowanej do niego na jakikolwiek adres inny, niż adres aresztu śledczego w S. Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Celnej w S. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 463/12 oddalił skargę. Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej w S., że powzięcie przez skarżącego wiadomości o wskazanej wyżej decyzji dopiero w dniu 8 lutego 2012 r. nie może być uznane za okoliczność faktyczną uzasadniającą brak winy M.K. w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zaniechanie ustanowienia pełnomocnika do doręczeń czy też nieodbieranie urzędowej korespondencji pod adresem zameldowania, który sam skarżący wskazywał także 24 stycznia 2011 r. (przed sądem n.) jako adres zamieszkania, bezsprzecznie wskazuje, że jego zachowanie nosi znamiona winy polegającej na niedbalstwie i nie może skutkować przywróceniem uchybionego terminu. Sąd uznał również, że wbrew zarzutom skargi z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby doręczając skarżącemu decyzję z dnia [...]r. organ I instancji posiadał wiedzę na temat odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności w n. więzieniu. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 28 lutego 2014 r. - sygn. akt I FSK 471/13, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący uprawdopodobnił brak winy w przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem sądu II instancji, nie budzi bowiem wątpliwości, okoliczność, że zarówno w okresie, kiedy w sposób zastępczy doręczano mu postanowienie o wszczęciu postępowania, jak również w dacie wydania decyzji przebywał w N. najpierw w areszcie śledczym, a później w zakładzie karnym. W tym stanie rzeczy trudno wymagać od skarżącego, aby powiadamiał o tym fakcie instytucje, które potencjalnie mogą prowadzić przeciwko niemu postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, w tej sytuacji, zważywszy również na doniosłe konsekwencje procesowe, prawidłowym działaniem ze strony organu odwoławczego powinno być uwzględnienie tej kwestii, a nie zaś jak to uczyniono, podjęcie arbitralnego, niemającego dostatecznego uzasadnienia faktycznego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to, na co także należy zwrócić uwagę, miało charakter formalny, zamykający drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Podkreślić należy iż sprawa była przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku z dnia 28 lutego 2014 r., w wyniku którego uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 listopada 2012 r., przekazując sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Tak więc zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwana: "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji nie można więc oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w cyt. art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na Sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Stan faktyczny natomiast, ustalony w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ zmianie. Przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Na wstępie należy wskazać, że w postępowaniu podatkowym uchybienie terminu zachodzi wówczas, gdy czynność procesowa nie została dokonana przez stronę bądź uczestnika postępowania, w ciągu oznaczonego do tej czynności okresu. Zgodnie z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, a podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie, z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Pozytywna decyzja organu podatkowego w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu uzależniona jest więc od spełniania przez stronę szeregu warunków, w tym: 1) wystąpienia przez stronę do właściwego organu podatkowego z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, 2) uprawdopodobnienia we wniosku, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, 3) podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, 4) jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Brak jednej z tych przesłanek powoduje brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że skarżący wypełnił przesłanki z art. 162 Ordynacji podatkowej, przede wszystkim uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] r. nastąpiło bez jego winy, co powinno skutkować przywróceniem terminu do wniesienia odwołania. W sprawie bezsprzecznie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania bowiem termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] r. (doręczonej w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej w dniu 11 sierpnia 2011 r.) upłynął w dniu 25 sierpnia 2011 r. zaś odwołanie zostało wniesione wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 14 lutego 2012 r. Wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został wniesiony w ustawowym terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. W przedmiotowej sprawie skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji z dnia [...] r. w dniu 8 lutego 2012 r. kiedy odebrał tytuł wykonawczy z dnia 22 września 2011 r., z którego wynikało, iż wobec niego wydana została decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...]r., zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu 14 lutego 2012 r. i został on przez skarżącego dochowany. Jednocześnie wraz z wnioskiem dokonano czynności, dla której termin był przewidziany bowiem dołączono do wniosku odwołanie od decyzji z dnia [...] r. Rozpatrując natomiast spełnienie przesłanki uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminu należy stwierdzić, iż została ona w przedmiotowej sprawie spełniona. Podnieść bowiem należy, iż w tej konkretnej sprawie, biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącego uznać należy, że skarżący wykazał brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] r. Kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie była w stanie usunąć przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej w odpowiednim terminie. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por.: wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się, np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, które nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą oraz inne zdarzenia losowe, które mogły uniemożliwić dokonanie w terminie danej czynności procesowej (powódź, pożar, itp.). Zwrócić należy nadto uwagę, że przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się, że "udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. (...) Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu" (E. Iserzon (w) Komentarz IV 1970 s. 135). Nie budzi wątpliwości, że osoba zainteresowana "ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna - uwiarygodnić stosowną argumentacją - swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna" - (B. Adamiak, J. Borkowski., Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011 s. 284). Mając na uwadze powyższe, po dokonaniu analizy akt administracyjnych sprawy, w ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił okoliczności świadczące o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący jako okoliczność usprawiedliwiającą niedokonanie czynności w terminie wskazał, że przebywał w areszcie śledczym, a później w zakładzie karnym w N., gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. W ocenie Sądu okoliczność przymusowego przebywania w areszcie, połączona z niewiedzą co do obowiązujących procedur wyłącza element winy w niedotrzymaniu terminu. Opisane powyżej okoliczności wskazują, zdaniem Sądu, że skarżący uprawdopodobnił brak winy po swojej stronie w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a tym samym wystąpienie jednej z przesłanek koniecznej do przywrócenia terminu. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawione powyżej rozważania dotyczące spełnienia przez skarżącego przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).