I SA/Sz 693/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata S. G., odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie [...] zł, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury otrzymywanej z ZUS-u w wysokości [...] zł, z czego opłaca czynsz oraz rachunki. Skarżąca od kilku lat leczy się na nadciśnienie, reumatyzm, tarczycę oraz zwyrodnienie kręgosłupa, w związku z tym ponosi stałe wydatki na leki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w oświadczeniu majątkowym wymieniła mieszkanie własnościowe [...] m kw. oraz ¼ udziału w nieruchomości; innego majątku, w postaci wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.) nie wykazała. Z akt sprawy wynika, że wskazany udział w nieruchomości został nabyty przez skarżącą w drodze dziedziczenia po zmarłym w 1992 r. ojcu, a przedmiotowa nieruchomość to budynek mieszkalny o pow. [...] m kw., budynek gospodarczy o pow. [...] m kw. oraz działka gruntu o pow. [...] m kw., stanowiące współwłasność z matką i trzema siostrami. Wartość udziału skarżącej w masie spadkowej wynosi [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscu wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, czy zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, iż prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł, z której ponosi wydatki na opłaty "mieszkaniowe" i leczenie. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Z kolei nieruchomości, które skarżąca zaliczyła do swojego majątku, nie mogą aktualnie stanowić źródła uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. W jednej z nich skarżąca bowiem zamieszkuje (mieszkanie o pow. [...] m kw.), w drugiej posiada jedynie udziały, którymi nie może swobodnie dysponować (nieruchomość położona w B. nabyta w drodze spadku po ojcu wspólnie z matką i rodzeństwem). W związku powyższym wskazać należy, iż sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżąca wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.