I SA/Sz 695/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 13 czerwca 2017 r. nr [...] w części dotyczącej tiret drugiego zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tiret drugiego, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej E. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku E. K. (dalej: "strona", "zobowiązana", "skarżąca") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej P. P. S.A. Przedmiotowym tytułem wykonawczym objęto zobowiązanie z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do lipca 2015 r. Zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...], organ egzekucyjny zajął w P. S.A. przysługujące stronie wynagrodzenie. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej w dniu 15 września 2016 r. W wyniku realizacji zajęcia przez pracodawcę egzekucja prowadzona do majątku zobowiązanej została zakończona 7 października 2016 r. Pismem z dnia 22 września 2016 r. zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując na nieistnienie egzekwowanego obowiązku oraz brak doręczenia upomnienia. Uzasadniając swoje stanowisko strona wskazała, iż od 2000 r. nie jest zobowiązana do opłacania abonamentu RTV w związku z wyrejestrowaniem odbiornika. Podała także, że i tak ważność książeczki, którą posiadała wcześniej upłynęła w 2008 r. albowiem nigdy nie otrzymała numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w § 5 ust 2 Rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. Ponadto, zobowiązana wskazała, że nigdy nie otrzymała upomnienia w sprawie zalegania w opłacie abonamentu RTV. Organ egzekucyjny, mając na względzie regulacje wynikające z art. 34 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. j. Dz. U. z 2017, poz. 1201 ze zm.), dalej, w skrócie: "u.p.e.a.", przekazał zgłoszone zarzuty do wierzyciela, celem zajęcia stanowiska. W wyniku rozpoznania zarzutów, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wierzyciel uznał zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku oraz braku doręczenia upomnienia za nieuzasadniony. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona zaskarżyła je do Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, który z kolei postanowieniem dnia [...] r. nr [...] uznał za uzasadniony zarzut braku doręczenia upomnienia i w tym zakresie uchylił ww. rozstrzygnięcie. W pozostałej części, tj. nieistnienia obowiązku, organ utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r. Po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny uznał zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia za uzasadniony. Z kolei za nieuzasadniony uznał zarzut nieistnienia obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego nr [...]. Pismem z dnia 8 maja 2017 r. zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w całości i orzekł o: - uznaniu za uzasadniony zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia; - uznaniu za nieuzasadniony zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku; - umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...]. Na powyższe rozstrzygnięcie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w części objętej tiretem drugim. W skardze skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej uznania za nieuzasadniony zarzut dotyczący nieistnienia zobowiązania z tytułu abonamentu RTV; - zasądzenie od P. S.A. kosztów postępowania sądowego; - zwrotu wyegzekwowanej kwoty wraz z odsetkami do dnia zapłaty oraz kosztami korespondencji poniesionymi w związku ze składaniem zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazała, iż w lipcu 2017 r. otrzymała zwrot wyegzekwowanej kwoty (pomniejszonej o koszty komornicze potrącone przez [...] Urząd Skarbowy w S.) bez odsetek i kosztów składania zarzutów, a także zwrot kosztów egzekucji wraz z odsetkami. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek inne były niż w niej wskazywane przyczyny stwierdzenia przez Sąd, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego w zaskarżonej części. Stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) dalej powołana jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z kolei, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia (pkt 2). Ponadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. uchylające zaskarżone postanowienie organu I instancji w całości i orzekające o: - uznaniu za uzasadniony zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia; - uznaniu za nieuzasadniony zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku; - umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...]. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępując do egzekucji bada z urzędu - dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Natomiast badanie, o którym mowa w art. 29 u.p.e.a. obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony oraz czy doręczone zostało upomnienie, przy czym w tym ostatnim przypadku ustawodawca przewidział pewne wyjątki. Jak podkreśla się w orzecznictwie, badanie to ma charakter formalny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 946/10, LEX nr 1083713). Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się miedzy innymi w przypadku, gdy zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu (pkt 7). Uchybienia takiego nie sposób sanować w tym samym postępowaniu Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z kolei, art. 15 § 5 u.p.e.a. upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Wydane na podstawie tej delegacji rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r. poz. 1494 ze zm.) wprowadziło na nowo (po uchyleniu rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.) ograniczenie tzw. zasady zagrożenia indywidualnego, wskazanej w art. 15 u.p.e.a. Aktualny katalog zwolnień od obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem egzekucji różni się od brzmienia § 13 rozporządzenia z 2001 r., który stanowił, że w przypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy (nieistotnych w niniejszej sprawie), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Obecnie § 2 rozporządzenia z 2014 r. (które weszło w życie z dniem 1 listopada 2014 r.) stanowi m.in., że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty (pkt 1) oraz należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu (pkt 2). Co prawda do należności pieniężnych powstających z mocy prawa bez wątpienia zalicza się opłata abonamentowa, niemniej jednak zwolnienie z obowiązku doręczenia upomnienia dodatkowo ograniczono przesłanką określenia wysokości należności w ostatecznym orzeczeniu. Zaś w samej ustawie o opłatach abonamentowych brak jest szczególnego przepisu, pozwalającego na określenie wysokość należności abonamentowych w ostatecznym orzeczeniu. Powyższe oznacza więc, że w niniejszej sprawie wierzyciel nie był zwolniony z obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji, ze wszelkimi skutkami zaniechania tego obowiązku. Ta zresztą kwestia nie budziła sporu między stronami niniejszego postępowania. Nie budzi też wątpliwości, że wierzyciel skierował do skarżącej stosowne upomnienie, jednakże, wadliwe uznano, że doszło do jego skutecznego doręczenia, a tym samym, że spełniony został przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wymóg , o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Stwierdzenie zaistnienia tej wady postępowania stanowiło podstawę do jego umorzenia w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wobec zastosowania środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z naruszeniem art. 15 § 1 wymienionej ustawy. Podstawą zatem umorzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie było stwierdzenie naruszenia proceduralnego. Naruszenie takie może być naprawione przy ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego bowiem nie może być sanowane w tym samym postępowaniu. A zatem, zobowiązanej ponownie będą przysługiwały środki zaskarżenia przewidziane w u.p.e.a. w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie nowego tytułu wykonawczego. W takiej sytuacji organ odwoławczy nie był uprawniony do orzekania w przedmiocie uznania za nieuzasadniony pozostałego zarzutu podniesionego przez stronę, tj. zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku, skoro postępowania egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...] zostało umorzone. W tej sytuacji zbędę jest analizowanie w przedmiotowej sprawie zasadności drugiego z podniesionych przez zobowiązaną zarzutów albowiem wskutek niedoręczenia stronie skarżącej upomnienia, wadą dotknięte było wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...], wystawionego przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej P. S.A. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie w zaskarżonej części. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając je na rzecz skarżącej od organu. Mając na uwadze powyższą regulację wyjaśnić należy, że sąd administracyjny uprawniony jest do zasądzania na rzecz strony skarżącej jedynie poniesionych kosztów sądowych.