I SA/Sz 705/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K C o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący K C (ur. w [...] r.) w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada dom o powierzchni [...] m kw. w stanie wymagającym remontu oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, w tym stacje telefonii komórkowej. Innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności) nie wykazał. Oświadczył, że źródłem jego dochodu jest "dodatkowa praca na przeżycie" nie podając, chociażby przybliżonej kwoty wynagrodzenia. Pismem z dnia 25 lipca 2016 r., Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową jego i rodziny. Zobowiązanie to obejmowało: zeznanie podatkowe Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; wyciągi z rachunków bankowych Skarżącego za okres od 1 do 30 czerwca 2016 r.; dodatkowe oświadczenie Skarżącego o sposobie rolniczego wykorzystania posiadanego gospodarstwa rolnego i wysokości ewentualnych miesięcznych dochodów z tego tytułu; dokumenty potwierdzające wysokość dochodów Skarżącego z tytułu wskazanej we wniosku: "dodatkowej pracy na przeżycie", za okres ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, kopia umowy lub kopia ewidencji przychodów, kosztów, dochodów - w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej); dokumenty potwierdzające stałe zobowiązania Skarżącego (kredyty, pożyczki, itp.) oraz ponoszone wydatki na utrzymanie siebie i rodziny za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał obszerny plik dokumentów stanowiący: - w przeważającej części liczne zawiadomienia o zajęciach i tytuły wykonawcze w związku z prowadzonymi wobec Skarżącego postępowaniami egzekucyjnymi w związku z nieuregulowanymi należnościami z tytułu podatków lokalnych i ubezpieczeń społecznych za lata 2003-2016 (suma należności za lata 2012-2016 wynosi ok. [...]. zł) wobec KRUS i Burmistrza P; - szereg dokumentów z przeszłości skarżącego, w tym, m.in. dowody spłaty pożyczki w latach 1990-1991; dokumenty Sądu z 1999 r. w związku z pobiciem Skarżącego, dokumenty policyjne w związku z kradzieżą w 2004 r. roweru Skarżącego, odpis z księgi wieczystej nieruchomości Skarżącego w Wytoku; pismo banku z 1999 r. o spłacie kredytu na zakup ww. nieruchomości, pismo ENEA z 2015 r. o pozbawieniu Skarżącego od 17 września 2012 r. dopływu energii elektrycznej w związku z nieuregulowaniem należnych opłat. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sadowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, jest właścicielem domu o powierzchni [...] m kw. oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, "w tym stacje telefonii" komórkowej; utrzymuje się z "dodatkowej pracy na przeżycie". Przedstawione we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast Skarżący, wezwany do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się w sposób należyty z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przede wszystkim Skarżący nie przestawił dokumentów potwierdzających wysokość posiadanych środków na utrzymanie (brak zeznania podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych, brak dokumentów potwierdzających wysokość dochodów Skarżącego z tytułu wskazanej we wniosku "dodatkowej pracy na przeżycie"), nie wyjaśnił w jaki sposób korzysta z gospodarstwa rolnego o niemałej powierzchni [...] ha, w tym stacji telefonii komórkowej, jaka jest wysokość ewentualnych dochodów z tego tytułu. Braki te uniemożliwiają dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych skarżącego w sprawie. Stwierdzić jeszcze należy, że okoliczność udokumentowania przez Skarżącego zadłużenia z tytułu podatków lokalnych, ubezpieczenia społecznego rolników, opłat za energię i prowadzonych postępowań egzekucyjnych w tym zakresie, nie jest wystarczające do oceny złożonego wniosku w sprawie. Wobec braku informacji o wysokości dochodów Skarżącego i wysokości ewentualnych potrąceń egzekucyjnych, nie sposób ustalić jaki wpływ na możliwości płatnicze w sprawie ma okoliczność zadłużenia Skarżącego z ww. tytułów. Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących aktualna sytuację finansową, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu finansowego Skarżącego, tj. wysokości aktualnych dochodów z wszystkich źródeł i wysokości aktualnych zobowiązań (miesięczne koszty utrzymania) będzie można ustalić, czy Skarżący ma możliwości chociażby częściowego partycypowania w kosztach sądowych w sprawie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.