I SA/Sz 713/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.V. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy W dniu 30 sierpnia 2012 r. skarżący M.V., w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że działalność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa doprowadziła go do bankructwa zmuszając do sprzedaży gospodarstwa, w związku z tym utracił on źródła utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący nie wskazał osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, a w majątkowym, że posiada mieszkanie o pow. ok. [...] kw. oraz nieruchomość rolną o pow. [...]; innych składników majątkowych nie wykazał ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). W rubryce formularza dotyczącej wysokości dochodów skarżący wpisał [...]. Pismem z dnia 7 września 2012 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, w tym o: - dokumenty potwierdzające sprzedaż gospodarstwa rolnego oraz wysokość przychodu uzyskanego z tego tytułu oraz sposób jego wydatkowania; - zaświadczenie z właściwej do spraw pomocy społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy w 2012 r. ubiegał się o jej przyznanie; - oświadczenie o źródłach finansowania wydatków związanych z utrzymaniem, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek środki pieniężne z prac dorywczych, czy korzysta z pomocy finansowej członków rodziny, ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa osób, z których pomocy korzysta, a także oświadczenie o wysokości otrzymywanych środków; - wykaz ponoszonych wydatków na otrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - kopie decyzji w sprawie podatków lokalnych (od nieruchomości, rolnego); - dodatkowe oświadczenie, w jaki sposób skarżący wykorzystuje nieruchomość rolną o pow. 2 ha, czy otrzymuje z niej dochody z tytułu dzierżawy, w jakiej wysokości wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość takich dochodów; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, lokat, kart kredytowych z ich stanem z okresu od 1 czerwca 2012 r. do 7 września 2012 r. Skarżący odebrał przesyłkę, zawierającą ww. wezwanie w dniu 12 września 2012 r. W dniu 20 września 2012 r. zwrócił się o przedłużenie zakreślonego terminu z uwagi na to, że nie jest w stanie samodzielnie zebrać wymaganych dokumentów, m.in. z uwagi na fakt, że intensywnie poszukuje pracy. Wskazał jednocześnie, że nie może skorzystać w tym zakresie z pomocy rodziców, z którymi wspólnie zamieszkuje, ze względu na ich podeszły wiek i zły stan zdrowia. Skarżący poinformował także, że nieruchomość rolną o pow. [...] nabył w czerwcu, z tym, że w akcie notarialnym zapisano, że dotychczasowy właściciel opuści grunt we wrześniu po zbiorach. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej zwana "P.p.s.a." - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Skarżący ubiega się w rozpoznawanej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem wykazania wymagało, czy poniesienie kosztów spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Ze złożonego formularza wynikało, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego dochody wynoszą [...], posiada grunt o pow. [...], nie ma oszczędności ani żadnych innych zasobów pieniężnych. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny możliwości płatniczych strony i jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych pismem z dnia 7 września 2012 r. została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów, pozwalających zweryfikować podane informacje jak i uzupełniających jej wniosek m.in. w zakresie źródeł utrzymania, ponoszonych wydatków, stanu rodzinnego, wykorzystywania posiadanego majątku, ponieważ okoliczności te rzutują na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Skarżący przesyłkę zawierającą ww. wezwanie otrzymał w dniu 12 września 2012 r., termin na wykonanie zobowiązania upływał 22 września 2012 r., ale na jego wniosek został przedłużony do dnia 22 października 2012 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący jak dotychczas nie wywiązał się z zobowiązania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji finansowej i w konsekwencji uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. W piśmie skarżącego z dnia 20 września 2012 r., w którym zwrócił się o przedłużenie terminu, wynika jedynie dodatkowo, że skarżący mieszka z rodzicami, poszukuje pracy, nie korzysta z posiadanego gruntu, gdyż został mu przekazany dopiero we wrześniu. Informacje powyższe są niewystarczające aby uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podkreślić, że przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Referendarz sądowy nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w tym zakresie. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, skarżący nie wykazał bowiem, że zwolnienia od kosztów sądowych będzie stanowić uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania i jego rodziny. Dane podane w formularzu okazały się zbyt ogólnikowe i nie zostały uzupełnione w sposób określony w wezwaniu z dnia 7 września 2012 r., co w konsekwencji spowodowało, że referendarz sądowy nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Wobec tego należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.