I SA/Sz 716/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2010 r. wniosku skarżącej J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie negatywnego stanowiska wierzyciela wobec zarzutów egzekucyjnych postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Skarżąca J. S., w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełniła składając urzędowy formularz PPF, w którym zaznaczyła, iż ubiega się również o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego i doradcy podatkowego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że skarżąca w gospodarstwie domowym pozostaje z córką – uczennicą gimnazjum (w wieku 15 lat) oraz dwoma synami - studentami studiów dziennych (w wieku 20 i 23 lat). W oświadczeniu majątkowym wykazała, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości i wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W rubryce formularza, dotyczącej stanu majątkowego pozostałych członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skraca wpisała, że nie ma takiego majątku, a w części dotyczącej dochodów – wynagrodzenie za prace w kwocie [...] zł brutto. Do wniosku załączyła kserokopię raportu ZUS RMUA za miesiąc wrzesień 2009 r., zawierającego zestawienie należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne osoby ubezpieczonej. Stosownie do 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwaniem z dnia 30 października 2009 r. zobowiązano skarżącą do nadesłania, w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, odpisu rocznego zeznania podatkowego skarżącej za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym, dokumentu potwierdzającego zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, jeśli skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, dokumentów księgowych potwierdzających wysokość uzyskanego przychodu, poniesionych kosztów uzyskania przychodu, dochodów za okres od stycznia 2009 r. do 30 października 2009 r. (np. wyciąg z prowadzonej ewidencji dla celów podatkowych), wykazu posiadanych rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z tych rachunków za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 października 2009 r., wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny oraz dokumentów potwierdzających wysokość tych wydatków z ostatnich dwóch miesięcy, w szczególności opłaty związane z mieszkaniem, utrzymaniem uczącego się i studiujących dzieci, odpisu decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r., dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego wyjaśnienie odnośnie posiadanych wcześniej (w 2008 r.) nieruchomości mieszkalnych i gruntów, czy skarżąca sprzedała te nieruchomości, jeśli tak – proszę przedłożyć kserokopie aktów notarialnych, a także oświadczenie o sposobie wykorzystania uzyskanych ze sprzedaży środków pieniężnych wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wydatkowanie, jeśli skarżąca posiada wciąż nieruchomości - oświadczenia o sposobie ich wykorzystywania, czy skarżąca uzyskuje z tego tytułu przychody, w jakiej wysokości, dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącej, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy jest w separacji, czy po rozwodzie, czy skarżąca lub jej dzieci otrzymują alimenty, w jakiej wysokości, a także jaki między małżonkami jest (był) ustrój majątkowy, czy nastąpił podział majątku wspólnego wraz z dokumentami potwierdzającymi wystąpienie którejś z powyższych okoliczności, oświadczenia o miejscu zamieszkania skarżącej, jaki posiada tytuł do zajmowanego lokalu (adres:[...] ), czy mieszka u rodziny, czy też wynajmuje mieszkanie wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, zaświadczeń ze szkół, potwierdzających kontynuowanie nauki przez dzieci skarżącej oraz pobieranie/niepobieranie stypendium. Skarżąca powyższe wezwanie odebrała w dniu 3 grudnia 2009 r., w zakreślonym terminie ani dotychczas wezwania nie wykonała. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W rozpoznawanej sprawie istotny jest fakt, że w chwili obecnej skarżąca jest zobowiązana ponieść wpis od skargi w wysokości [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 września 2009 r.). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na zainteresowanym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie natomiast do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż skarżąca została wezwana do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych, dotyczących jej stanu majątkowego i rodzinnego, jednakże nie wykonała tego zobowiązania w zakreślonym terminie ani dotychczas. Skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się także do nałożonego zobowiązania, nie podając przyczyn, z powodu których jego wykonanie nie jest możliwe, czy utrudnione, nie ubiegała się także o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów. Ze złożonego wniosku wynika, że czteroosobowa rodzina skarżącej utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto (co daje ok.[...] zł netto, według wyliczeń opartych na ustawowych stopach procentowych składek na ubezpieczenia społeczne oraz podatku dochodowego od osób fizycznych), nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Powyższe oświadczenia budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżąca uniemożliwiła dokonanie ich weryfikacji poprzez zachowanie biernej postawy procesowej w sprawie, wobec nałożonego zobowiązania do dostarczenia dokumentów. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, skoro brak jest dokumentów, pozwalających na dokonanie takiej oceny. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo też nie jest możliwe dokonanie ich weryfikacji z dokumentami źródłowymi, gdy istnieje wątpliwość co do ich wiarygodności. To sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Żądane informacje były niezbędne dla dokonania analizy, która pozwoliłaby na ocenę zdolności wnioskodawczyni do ponoszenia kosztów sądowych, zwłaszcza wobec konieczności zweryfikowania złożonych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawo pomocy w świetle danych dotyczących stanu majątkowego, wynikających z akt sprawy administracyjnej (w szczególności chodzi o informacje o posiadanych nieruchomościach i prowadzeniu działalności gospodarczej przez skarżącą). Wnioskodawczyni w zakreślonym terminie dokumentów tych jednak nie przedłożyła. Zatem oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię uznać należy za niepełne i niewystarczające do dokonania jednoznacznej oceny jej rzeczywistej, aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Z tych względów należało przyjąć, iż skoro wnioskodawczyni nie udokumentowała niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie oraz nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, to tym samym nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącą przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.