I SA/Sz 73/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 26 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 73/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M.G. na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono Skarżącemu w dniu 10 października 2016 r., a w dniu 8 listopada 2016 r. (data nadania pisma) złożył on wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej do NSA. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną E. oraz dziećmi w wieku [...] lat. Oświadczył, że dzieci uczą się. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenia za pracę: Skarżącego w wysokości brutto [...] zł oraz żony Skarżącego w wysokości [...] zł brutto. Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że wraz z żoną jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] o wartości [...] zł i działki budowlanej o powierzchni [...] posiada oszczędności w wysokości [...] zł oraz akcje spółek G. o wartości [...] zł. Wskazał również, że w skład majątku wchodzi samochód [...] (1,0) wyprodukowany w 2002 roku. Innych składników majątkowych nie wykazał. Skarżący podał, że na stałe wydatki składają się: raty kredytu ([...] zł), czynsz, energia, woda ([...] zł), koszty leczenia ([...] zł), inne wydatki ([...] zł), łącznie w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, Skarżący przedłożył: - zeznanie podatkowe swoje i żony - PIT-36 za 2015 rok z zadeklarowanymi przychodami Skarżącego: ze stosunku pracy [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), z pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł), z działalności wykonywanej osobiście [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł) oraz przychodami żony Skarżącego: ze stosunku pracy [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), z innych źródeł [...] zł (dochód [...] zł), - załącznik PIT-B za 2015 r., z którego wynika, że skarżący prowadził w 2015 r. działalność gospodarczą – usługi reklamowe na terenie całego kraju, - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT-38 za 2015 r. w którym zadeklarował przychody [...] zł koszty [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego Skarżącego z banku [...]za okres od 15 października do 15 listopada 2016 r. z saldem początkowym [...] zł i saldem końcowym [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego prowadzonego przez [...] Bank za okres od 1 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. z saldem początkowym [...] zł i końcowym [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego żony Skarżącego za okres od 1 do 30 listopada 2016 r., - umowę kredytu hipotecznego Skarżącego i żony Skarżącego z dnia 22 listopada 2007 r. na kwotę [...] zł na sfinansowanie dokończenia budowy domu jednorodzinnego położonego w M., przy ul. [...] wraz z harmonogramem spłaty. Dodatkowo Skarżący wyjaśnił, że szacunkowa wartość posiadanej działki budowlanej o powierzchni [...] wynosi [...] . zł oraz że na działce jest niedokończona budowa domu, w którym obecnie przebywa teść skarżącego B.J., zamieszkały uprzednio w Ś., wraz z żoną, który ze względu na znaczny stopień inwalidztwa jest pod opieką rodziny. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na wstępie wskazać należy, że ze względu na ustawowe zwolnienie Skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu, w pkt 1 postanowienia umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zatem rozpoznaniu podlegał wniosek Skarżącego w zakresie częściowym w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, w tym kosztów związanych z udziałem profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Analiza złożonego wniosku wraz z przedłożonymi dokumentami prowadzi do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynikało, że pięcioosobowa rodzina Skarżącego utrzymuje się z dochodów Skarżącego i jego żony ze stosunku pracy w łącznej wysokości brutto [...] zł. Wyciągi z rachunków bankowych potwierdzają, że małżonkowie G. otrzymują wynagrodzenie za pracę w wysokości netto średnio [...] zł. Jednak prawdziwość ww. oświadczenia co do źródeł utrzymania skarżącego i jego rodziny budzi wątpliwości. Wyjaśnić należy, że dopiero z analizy przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie dokumentów, tj. z zeznań podatkowych skarżącego i jego żony wynika, że skarżący i jego żona deklarowali za 2015 r. przychody z kilku innych źródeł (działalność gospodarcza skarżącego, działalność skarżącego wykonywana osobiście, inne źródła przychodu skarżącego, inne źródła przychodu żony skarżącego). Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej RP, www.ceidg.gov.pl) skarżący wznowił w dniu 10 października 2016 r. działalność gospodarczą pod A. w zakresie pośrednictwa w sprzedaży miejsca na cele reklamowe w mediach drukowanych, czego nie wykazał na urzędowym formularzu. Brak wskazania tych okoliczności we wniosku o prawo pomocy uniemożliwiło zobowiązanie skarżącego do wyjaśnienia czy i jakie przychody (dochody) uzyskał z tego tytułu, czy i jakie dochody uzyskuje skarżący w bieżącym roku z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Takich danych Skarżący nie podał, ani nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą. Równie nieprecyzyjnie Skarżący przedstawił stan majątkowy swojej rodziny. Na urzędowym formularzu podał, że posiada wraz z małżonką jedynie mieszkanie o powierzchni [...] oraz działkę budowlaną o powierzchni [...]. Jednak dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że "na działce jest niedokończona budowa domu, w którym obecnie przebywa mój teść B.J. z żoną, ze względu na znaczny stopień inwalidztwa jest pod opieką rodziny – tu bliżej zamiast w Ś.". Jak wynika z przedłożonych dokumentów, Skarżący już w 2007 roku zawarł wraz z żoną umowę o kredyt hipoteczny na sfinansowanie dokończenia budowy domu jednorodzinnego położonego w M. przy ul. [...] na kwotę [...] zł, zatem prawdziwość oświadczenia Skarżącego, iż budowa domu jest niezakończona, jak również to, że w takim miejscu przebywa osoba ze znacznym stopniem inwalidztwa, budzi wątpliwości. Z kolei analiza rachunków bankowych wskazuje, że żona Skarżącego opłaca: wydatki związane z utrzymaniem mieszkania B.J. w Ś. (czynsz i fundusz remontowy w wysokości [...] zł), wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w S., przy ul. [...], a także podatek od nieruchomości i podatek rolny od gospodarstwa nr [...] w M. przy ul. [...], której to nieruchomości Skarżący nie wykazał ubiegając się o prawo pomocy w sprawie. Na rachunku bankowym żony Skarżącego odnotowano wpłaty dokonane przez A.G., w wysokości [...] zł w październiku br. i [...] zł w listopadzie br. tytułem "wpłata". Z powyższego wynika, że prawdziwość oświadczenia skarżącego o posiadanym stanie majątkowym i możliwościach płatniczych jego i żony, budzi poważne wątpliwości. Z przedłożonych dokumentów nie wynika czy i jakie dochody otrzymuje skarżący w związku z wznowieniem działalności gospodarczej, jaki jest stan majątkowy Skarżącego i jego żony, ani to czy i w jakim zakresie posiadany majątek stanowi dla Skarżącego i jego rodziny dodatkowe źródło dochodu. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej dokumentacji mającej potwierdzić zasadność wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się wiele istotnych luk, w tej sytuacji nie jest do końca jasna ani wysokość dochodów Skarżącego i jego żony (środków jakimi obracają), ani stan majątkowy małżonków. Podkreślić jeszcze należy, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Obowiązek ten wynika z faktu wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy, co już wyżej zostało powiedziane. Powołana wyżej regulacja art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wyraźnie też wskazuje, że to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie mogą to być jednak tylko wybiórcze dane wykazujące złą kondycję finansową, ale wszelkie okoliczności odzwierciedlające w sposób obiektywny możliwości płatnicze wnioskodawcy. Nie ulega wątpliwości, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Referendarz sądowy, na podstawie zebranych w sprawie materiałów nie jest w stanie wystarczająco stwierdzić, że Skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby samodzielnie czy przy pomocy małżonki lub innych członków rodziny, ponieść koszty pomocy prawnej pełnomocnika w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w pkt 2 sentencji.