I SA/Sz 73/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej[...] ) z dnia 18 listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący K.Z. (ur. [...] r.), reprezentowany przez adwokata, wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 26 stycznia 2017 r. ustalony w sprawie wpis od skargi wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wyjaśnił, że od 2004 r. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą [...] z siedzibą [...]. Zajmował się produkcją kamienia dekoracyjnego, a od 2012 roku handlował wyrobami hutniczymi oraz olejem rzepakowym. Od tego momentu wzrosły obroty w firmie i zwiększyły się kontrole z urzędu skarbowego. W roku 2014 r., po przeprowadzonej kontroli, rachunki bankowe Skarżącego zostały zabezpieczone na poczet przyszłych zobowiązań, co spowodowało problemy finansowe. Skutkiem tego było wypowiedzenie umów, zarówno przez kontrahentów, jak i banki, co doprowadziło w konsekwencji do całkowitej blokady firmy, którą Skarżący zlikwidował z końcem 2015 r. Z uwagi na brak środków pozostał na utrzymaniu rodziców i żony, która od maja 2015 r. prowadzi własną działalność gospodarczą. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną [...] , na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje dzieci w wieku [...] lat. Odnośnie do majątku, Skarżący wskazał, że nie posiada żadnego majątku, wskazał jedynie na zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...][...] udziały o wartości [...] zł w [...] oraz wierzytelność z tytułu udzielonej w dniu 17 października 2013 r. pożyczki w wysokości [...] zł. Z kolei żona Skarżącego jest właścicielem domu jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej położonego w [...] o wartości [...] zł. Nie wykazał innych wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Skarżący wskazał w pkt 10 formularza PPF – Dochody: "brak zatrudnienia", "brak dochodów"; oświadczył nadto, że jego żona z prowadzonej własnej działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. Podał, że miesięcznie spłaca kredyt – rata w wysokości [...] zł – zaciągnięty 26 listopada 2011 r. na łączną kwotę [...] zł, do spłaty pozostało ok. [...] zł. Opłaty związane z utrzymaniem domu (gaz, prąd , woda, TV, internet) wynoszą łącznie ok. [...] zł miesięcznie. Do wniosku dołączył: - "zaświadczenie" [...] z dnia 21 grudnia 2016 r. o tym, że K.Z. pełni funkcję [...] od 29 lipca 2014 r. na podstawie umowy spółki z dnia 29 lipca 2014 r. do dnia wydania zaświadczenia nieodpłatnie; podano, że Spółka w 2104 r. wygenerowała stratę [...] zł, natomiast w 2015 r. zysk [...] zł netto; J.J. nie była ani nie jest zatrudniona w [...] . na podstawie umowy o pracę, ani w oparciu o żadne umowy cywilnoprawne, w związku z powyższym nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia; - kopię wyciągu z aktu notarialnego poświadczającego udzielenie przez Skarżącego pożyczki dla osoby fizycznej w wysokości [...] zł. Uznając, że dane wynikające ze złożonego wniosku oraz akt sprawy są niewystarczające do oceny wniosku o prawo pomocy, referendarz sądowy pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. zobowiązał Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego oraz jego żony. Zobowiązanie to obejmowało: zeznanie podatkowego Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; zeznanie podatkowe żony Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 roku; zaświadczenie [...] Spółki z o. o. w [...] o wysokości dochodów Skarżącego uzyskiwanych z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki oraz o wypłaconych dywidendach oraz innych przychodach z tytułu posiadania przez Skarżącego i żonę Skarżącego udziałów w tych spółkach, za okres ostatnich dwóch lat; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia b.r. wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ewentualne zajęcie; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych żony Skarżącego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia b.r. wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ewentualne zajęcie; wyciąg z ewidencji przychodów, kosztów, dochodów działalności gospodarczej żony Skarżącego za ostatnie trzy miesiące; decyzje właściwego organu podatkowego/organów podatkowych ustalające Skarżącemu oraz żonie Skarżącego zobowiązanie podatkowe w zakresie podatków lokalnych (w tym podatku od nieruchomości) na 2015 rok; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez Skarżącego i jego żonę wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny oraz spłatą kredytu za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał: - "zaświadczenie" [...] z dnia 15 stycznia 2017r., działającego w imieniu pomiotu prowadzącego obsługę finansowo-księgową, o tym, że Skarżący pełni funkcję [...] od dnia 29 lipca 2014r. nieodpłatnie; podał, że Spółka od początku działalności do dnia wydania zaświadczenia nie wypłacała dywidendy; - oświadczenie Skarżącego z dnia 15 lutego 2017 r. o tym, że nie jest w stanie okazać wyciągów bankowych, ponieważ konta po zajęciu przez US w [...] zostały zamknięte oraz o tym, że nie posiada decyzji właściwego organu podatkowego w zakresie podatków lokalnych z uwagi na fakt, że nie posiada nieruchomości; - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT-36L za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej w zakresie produkcji wyrobów z gipsu, handlu olejem rzepakowym, sprzedażą stali, w wysokości [...] zł, kosztami [...] zł oraz stratą [...] zł; - zeznanie podatkowe żony Skarżącego PIT-28 za 2015 rok o wysokości uzyskanego przychodu, z zadeklarowanym przychodem [...] zł opodatkowanym ryczałtem 5,5%; - kopię ewidencji przychodów z działalności gospodarczej żony Skarżącego za listopad i grudzień 2016 r. z zaewidencjonowanym przychodem odpowiednio: [....] zł, [...] zł; - nakaz płatniczy Burmistrza Miasta [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. ustalający żonie Skarżącego łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2017 w wysokości [...] zł dotyczące nieruchomości [...] - wyciąg z rachunku bankowego żony Skarżącego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia kwoty [...] zł tytułem wpisu od skargi w niniejszej sprawie oraz drugiej zawisłej z jego skargi sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą akt I SA/Sz 72/17. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy dokumentów i oświadczeń nie można ustalić czy i w jakim zakresie Skarżący jest w stanie partycypować we wskazanych wyżej kosztach sądowych. Wątpliwości referendarza sądowego dotyczą sytuacji finansowej i możliwości płatniczych zarówno Skarżącego, jak i jego żony. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia Skarżącego – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący nie ma "zatrudnienia", nie ma "dochodów", z kolei żona otrzymuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Skarżący przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-36L za 2015 rok (przychody [...] zł, strata [...] zł ) z prowadzonej uprzednio działalności gospodarczej pod firmą: [...] w zakresie produkcji wyrobów budowlanych z gipsu, wykreślonej z dniem 1 stycznia 2016 r. (dane z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej www.ceidg.gov.pl). Oświadczył, że jest na utrzymaniu rodziny i żony. Dokonując oceny złożonego wniosku nie można pominąć również innych, istotnych okoliczności, które należało wziąć z urzędu pod rozwagę przy badaniu możliwości płatniczych Skarżącego. Z oświadczenia złożonego na formularzu PPF z dnia 28 grudnia 2016 r. wynikało, iż posiada on "[...] zł w [...] z o.o., które podlegają zajęciu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 26.10.2015 r. (sygnatura[...] ). Wobec powyższego wskazać należy, iż z Informacji odpowiadających odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego – udostępnionych przez Ministerstwo Sprawiedliwości za pośrednictwem strony internetowej (www.ms.gov.pl) , wynika, że [...] z o.o. z siedzibą [...] została zarejestrowana w dniu 30 lipca 2014 r. i Skarżący pełni funkcję Prezesa jednoosobowego Zarządu tej Spółki. Przedmiot działalności jest częściowo tożsamy z prowadzoną uprzednio działalnością gospodarczą Skarżącego tj.: produkcja wyrobów budowlanych z gipsu, produkcja wyrobów budowlanych z betonu, hurtowa sprzedaż paliw, sprzedaż hurtowa wyrobów chemicznych i inne. Z ww. wydruku nie wynika, iżby skarżący był jednocześnie wspólnikiem Spółki. Z informacji tam podanych wynika jedynie, że wspólnikami Spółki są:[...] . Skarżący, składając oświadczenia na formularzu PPF, jak również w późniejszym piśmie z dnia 16 lutego 2017 r. nie ujawnił informacji na temat pełnionej funkcji we wskazanej Spółce ani nie wyjaśnił osobiście, czy funkcje te pełni za wynagrodzeniem czy nieodpłatnie. Istotne jest jednak to, że oświadczenie w tym przedmiocie winien złożyć pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 252 § 1a p.p.s.a.). W tym zakresie Skarżący przedstawił jedynie "zaświadczenie" [...] z dnia 15 stycznia 2017r., działającego "w imieniu pomiotu prowadzącego obsługę finansowo-księgową", o tym, że Skarżący pełni funkcję Prezesa [...] od dnia 29 lipca 2014r. nieodpłatnie; podał, że Spółka od początku działalności do dnia wydania zaświadczenia "nie wypłacała dywidendy". Należy stwierdzić, że okoliczność ta, wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień i dowodów świadczących o uprawnieniu [...] do składania oświadczeń w imieniu Spółki, budzi poważne wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji prawnej Skarżącego w Spółce i wysokości ewentualnych środków pieniężnych otrzymywanych przez Skarżącego z tego tytułu. Referendarz sądowy zwraca również uwagę, że podniesiona w oświadczeniu Skarżącego z dnia 15 lutego 2017 r. okoliczność zamknięcia rachunków bankowych powinna być udokumentowana. Z kolei odnośnie do sytuacji finansowej żony Skarżącego, przedłożył on kopię ewidencji przychodów z działalności pod firmą [...] , nakaz płatniczy na 2017 r., deklarację PIT-28 za 2015 r. i wyciągi z rachunków bankowych. Analiza treści tych dokumentów budzi wątpliwości co do wysokości rzeczywistych możliwości płatniczych żony Skarżącego w sprawie. Po pierwsze, z dostępnego opisanego wyżej wydruku z Krajowego Rejestru Sądowego spółki "[...] posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. Skarżący nie przedstawił wymaganego zaświadczenia Spółki o wysokości wypłaconych dywidend i innych przychodów uzyskanych przez żonę Skarżącego w okresie ostatnich dwóch lat. Odnosząc się do złożonego wraz z wnioskiem "zaświadczenia" [...] z dnia 21.12.2016 r. należy ponownie wskazać, że z akt sprawy nie wynika uprawnienie ww. osoby do reprezentowania Spółki w tym zakresie. Dalej, należy zwrócić uwagę, że z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego żony Skarżącego wynika, że uzyskała ona płatności od ww. Spółki w kwotach: [...] zł (w dniu 31.01.2017 r. tytułem częściowa zapłata za fakturę) i [...] zł (w dniu 5 stycznia 2017 r. tytułem częściowa zapłata za fakturę[....] ) oraz posiada drugi aktywny rachunek bankowy, prowadzony przez ING Oddział[...] , z którego wyciągu , wbrew wezwaniu nie nadesłano. Dlatego zdaniem referendarza sytuacja finansowa i możliwości płatnicze żony Skarżącego budzą wątpliwości. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903). Z tych względów, skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a. Przedstawione wątpliwości dotyczące zarówno skarżącego, jak i jego żony, powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Skoro zatem Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do złożenia stosownych oświadczeń i nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących pełną sytuację finansową i majątkową całej rodziny, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do źródeł i wysokości ewentualnych dochodów, stanu ewentualnych oszczędności Skarżącego i jego żony, będzie można ustalić, czy Skarżący ma aktualnie realne możliwości, aby samodzielnie, czy przy pomocy małżonki, w całości albo w określonej części, ponieść wysokie koszty sądowe w sprawie. Wybrane orzeczenia NSA dostępne są w internetowej bazie orzeczeń pod adresem internetowym: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.