I SA/Sz 735/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Elżbieta Dziel po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 17 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 346/24 wydanego w sprawie ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w P. poprzednio [...] Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr 3201-IOV1.4103.8.2024.5 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca 2019 r. p o s t a n a w i a: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z siedzibą w P. poprzednio [...] Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w P. (zwana dalej: spółką, skarżącą) w piśmie z 7 maja 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 2 kwietnia 2024 r. nr 3201-IOV1.4103.8.2024.5. Prawomocnym postanowieniem z 1 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 346/24 sąd odrzucił skargę. W piśmie z 26 listopada 2024 r. zatytułowanym: "Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 7 maja 2024 r. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 2 kwietnia 2024 r. o znaku 3201-10y1.4103.8.2024.5." skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z daleko posuniętej ostrożności procesowej wniosła ewentualnie o wznowienie postępowania o sygnaturze akt I SA/Sz 346/24, a to z powodów powołanych poniżej. W uzasadnieniu pisma w punkcie I skarżąca przedstawiła okoliczności, które jej zdaniem uzasadniały złożenie wniosku, a dotyczyły działania dotychczasowego pełnomocnika spółki, które oceniła jako zawinione. W punkcie II podała podstawę prawną wniosku o przywrócenie terminu. Mianowicie: powołując się na art. 87 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), skarżąca wskazała, że reprezentujący skarżącą spółkę prezes zarządu, działający w dobrej wierze i z pełnym zaufaniem do swojego pełnomocnika, nie miał świadomości, że profesjonalny pełnomocnik nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. Z uwagi na poważny stan zdrowia, w tym depresję, prezes zarządu nie był w stanie samodzielnie monitorować postępu sprawy, stąd powierzając pełnomocnikowi prowadzenie sprawy, liczył na profesjonalizm, kompetencję oraz odpowiedzialność i staranność, co do których pełnomocnik - niestety - zawiódł, w sytuacji gdy skarżąca podjęła wszelkie dostępne jej działania, aby należycie zabezpieczyć swoje prawa. Uchybienie terminowi do uzupełnienia braków fiskalnych skargi powstało wyłącznie z winy tego pełnomocnika, który z powodu niestarannego i nienależytego działania uchybił terminowi, a przede wszystkim nie dopełnił podstawowego obowiązku informowania o terminach i koniecznych czynnościach, jak również wynikłych z tego tytułu konsekwencjach. Zdaniem skarżącej istotne było to, że stan zdrowia prezesa zarządu, w tym depresja, całkowicie uniemożliwiał mu samodzielne monitorowanie postępowania oraz nadzór nad działaniami pełnomocnika. Prezes zarządu nie był w stanie aktywnie śledzić przebiegu sprawy ani kontrolować, czy pełnomocnik dochował swoich obowiązków procesowych. Z uwagi na te okoliczności, nie sposób przypisać skarżącemu winy za uchybienie terminu. Uchybienie terminu wynika zatem wyłącznie z zaniedbania pełnomocnika, który w sposób nieakceptowalny zignorował swoje obowiązki zawodowe, prowadząc do powstania tego stanu rzeczy. Co ważne, w świetle utrwalonych poglądów doktryny i orzecznictwa przeważający jest ten pogląd, zgodnie z którym strona nie ponosi konsekwencji prawnych zawinionego uchybienia terminu jej fachowego pełnomocnika i w takiej sytuacji, może skutecznie doprowadzić do przywrócenia terminu do dokonania danej czynności, wskazując, że to nie ona, lecz jej pełnomocnik ponosi wyłączną winę w uchybieniu terminu (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 26 września 2016 r., sygn. akt II SA/Op 393/16, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 75/09). Ponadto, skarżąca stwierdziła, że odmowa przywrócenia terminu w tej sprawie byłaby rażąco niesprawiedliwa oraz sprzeczna z podstawowymi zasadami prawa, w tym z konstytucyjnym prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasadą rzetelności procesu, wynikającą z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Prawo do sądu nie jest jedynie formalnością, ale obejmuje również realny dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Skarżąca stoi na stanowisku, iż odmowa przywrócenia terminu w niniejszej sytuacji, gdy strona postępowania działała w dobrej wierze, stanowiłaby naruszenie fundamentalnych zasad sprawiedliwości procesowej. W szczególności należy to rozważyć w kontekście przedmiotowej sprawy, w której wydano decyzję nakładającą wyjątkowo dotkliwe skutki finansowe na stronę skarżącą. Zaskarżona decyzja dotyczy bowiem określenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług w łącznej kwocie aż [...] zł oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości [...] zł. Tego rodzaju decyzja ma ogromny wpływ na sytuację majątkową i stabilność finansową skarżącej, co dodatkowo podkreśla konieczność staranności w zapewnieniu prawidłowości przebiegu postępowania. Jest to szczególnie istotne, albowiem z uwagi na zawinione działanie ówczesnego pełnomocnika skarżącej, doprowadził on do stanu, w którym utrudnione jest uniknięcie niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącej znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wykonalności decyzji przed rozpoznaniem niniejszej skargi, z uwagi na spowodowaną odrzuceniem skargi bezskuteczność wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji (w załączeniu przedłożono: bilans na dzień 31 grudnia 2023 r. oraz rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2022 r. oraz na dzień 31 grudnia 2023 r.). Uwzględniając dotkliwość skutków decyzji oraz zasadę proporcjonalności, organy orzekające powinny zatem szczególnie rozważyć istnienie przesłanek do przywrócenia terminu, zwłaszcza gdy skarżąca wykazuje, że okoliczności, które spowodowały uchybienie, były od niej niezależne. W przeciwnym razie, odmowa mogłaby nie tylko prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla strony, ale również podważać zaufanie obywateli do wymiaru sprawiedliwości i organów administracji publicznej. Celem wypełnienia dyspozycji z art. 87 § 4 p.p.s.a., skarżąca przedłożyła w załączeniu potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]złotych, dalej wskazała, że datą, od której należy liczyć termin określony w § 1 ww. przepisu jest dzień 19 listopada 2024 r. Przewodniczący Wydziału I po analizie ww. wniosku pełnomocnika z 26 listopada 2024 r. odpis tego wniosku przedłożył sędziemu sprawozdawcy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 346/24 celem rozpoznania jako wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 7 stycznia 2025 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do usunięcia braku fiskalnego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wznowić postępowanie można jedynie w sytuacjach, gdy zachodzą oznaczone w przepisach ustawy (od art. 271 do art. 273 p.p.s.a.) przyczyny wznowienia, a także gdy został zachowany termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania określony w art. 277 i art. 278 p.p.s.a., a w wypadku podstaw wznowienia określonych w art. 272 § 1, § 2a i § 3 p.p.s.a. - termin określony w art. 272 § 2 p.p.s.a. Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 279 p.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Podkreślenia wymaga, że postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z art. 280 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę (§ 1). Na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia (§ 2). Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest zatem od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w terminie. Podanie podstawy wznowienia następuje poprzez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-273 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie podstawy wznowienia winno polegać na dokładnym i precyzyjnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych) wpływu na rozstrzygnięcie, jaki wywiera istnienie tych okoliczności. Na mocy art. 271 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Na podstawie art. 272 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (§ 1). W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (§ 2). Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (§ 2a). Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego (§ 3). Stosownie zaś do art. 273 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia na tej podstawie, że: 1) orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 2) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa. W art. 273 § 2 p.p.s.a. ustawodawca postanowił, że można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Natomiast art. 273 § 3 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy. Na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Badanie, o którym mowa w art. 280 p.p.s.a., nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem bowiem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze i dlatego badanie to następuje na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze przytoczone uregulowania prawne w zakresie przesłanek wznowienia postępowania sądowego, uznać należy, że skarżąca nawet nie powołała ustawowej podstawy wznowienia. Ponadto, skarżąca nie wskazała w skardze takich zdarzeń, które mogłyby uzasadniać jej stanowisko w powyższym zakresie. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że wniesiona skarga o wznowienie postępowania nie opiera się w istocie na ustawowych podstawach wznowienia i z tego powodu, na mocy art. 280 § 1 p.p.s.a., odrzucił ją.