I SA/Sz 740/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie -Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014, po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R. J. (ur. [...]), zamieszkały w K., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył w piśmie z dnia 4 września 2017 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku na niekorzystne warunki atmosferyczne w naszym województwie, które przez drugi rok z rzędu spowodują obniżenie zbiorów o 30 %. Wskazał, że dotyczy to również jego zasiewów na łącznej powierzchni [...] ha, w tym na spornej z ARiMR łące o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest wdowcem, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Utrzymuje się z emerytury w wysokości netto [...] zł. Odnośnie do majątku, wskazał na dom o powierzchni [...] m² o wartości [...] zł, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha o wartości [...] zł; oszczędności w wysokości [...] zł, w tym [...] zł za klęskę – złe warunki pogodowe; samochód osobowy V. z [...] r. o wartości [...] zł. Innego majątku nie wykazał. Oświadczył, że spłaca kredyt studencki córki, miesięczna rata wynosi [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 września 2017 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skarżący nadesłał: - kopię decyzji ZUS z dnia 1 marca 2017 r. o waloryzacji swojej emerytury – kwota do wypłaty [...] zł, - kopię zeznań podatkowych skarżącego PIT- 36, za 2015 i 2016r. z zadeklarowanym przychodem z tytułu emerytury odpowiednio: [...] zł i [...] zł oraz dodatkowo, uzyskanym w 2016 r. przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej pod firmą usługi projektowe i handel, w wysokości [...] zł, - pismo banku z dnia 21 września 2017 r. z harmonogramem spłaty kredytu studenckiego (rata w wysokości [...] zł, kwota pozostała do spłaty [...] zł), - zawiadomienie Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 24 kwietnia 2017 r. Skarżący wyjaśnił w odpowiedzi na wezwanie, że "wymagane w 6 punktach wszystkie dokumenty z dokładnym opisem może odpłatnie (za [...] zł) wypełnić jedynie biuro podatkowe, pod warunkiem dostarczenia kompletu dokumentów". Skarżący wbrew wezwaniu referendarza sądowego nie nadesłał zatem: - wymaganych wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego za okres od 1 lipca do 20 września br.; - dodatkowego oświadczenia o wysokości przychodów i dochodów z tytułu działalności gospodarczej skarżącego wraz z dokumentami (np. kopia podatkowej księgi przychodu i rozchodu) za okres ostatnich sześciu miesięcy – w wezwaniu referendarza sądowego wskazano na posiadane z urzędu dane o prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej pod firmą: "Usługi Projektowe i Handel R. J.", - dodatkowego oświadczenia o sposobie korzystania z posiadanych nieruchomości rolnych oraz wysokości dochodu z tego tytułu za 2016 r. oraz za okres od stycznia do sierpnia br. wraz z dokumentami potwierdzającymi ww. okoliczności. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd ma obowiązek dokonania oceny - na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów - czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wyjaśnił jaką kwotą miesięcznie dysponuje, jakie są jego możliwości płatnicze w sprawie. Należy podkreślić, wbrew twierdzeniom skarżącego, że wykonanie wezwania referendarza sądowego w zakresie przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, złożenia oświadczenia o wysokości przychodów i dochodów z prowadzonej od 1993 r., wznowionej w dniu 1 września 2015 r., opisanej wyżej działalności gospodarczej wraz z kopią podatkowej księgi przychodów i rozchodów - za okres ostatnich sześciu miesięcy, czy złożenia oświadczenia o sposobie korzystania z nieruchomości rolnych i wysokości dochodów z tego tytułu za 2016 r. oraz za okres od stycznie do sierpnia 2017 r., nie wymagało sporządzenia zestawienia w narzuconej formie, wymagającej skorzystania z pomocy biura podatkowego, a sprowadzać się powinno, co najwyżej, do sporządzenia kopii określonych wyżej dokumentów i złożenia przez skarżącego stosownych oświadczeń. Celem wezwania było bowiem ustalenie, jaka jest wysokość aktualnych dochodów skarżącego, ponad wskazane na urzędowym formularzu świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, w tym dochody z działalności gospodarczej i rolniczej. Wnikające z zeznania podatkowego dane o deklarowaniu przychodów z działalności gospodarczej za 2016 r. w wysokości [...] zł nie są wystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego w sprawie. Niewskazanie wysokości dochodów z rolnictwa uniemożliwia ocenę, czy i w jakim zakresie, podniesiona przez skarżącego okoliczność zmniejszenia zbiorów o 30 % wpływa na możliwości płatnicze skarżącego w sprawie. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie oświadczył czy i jakie dochody uzyskuje z dwóch dodatkowych źródeł dochodu – wznowiona w dniu 1 września 2015 r. działalność gospodarcza pod firmą "Usługi projektowe i handel R. J." oraz działalność rolnicza. Z tych powodów referendarz sądowy był zobowiązany uznać, że oświadczenie zawarte we wniosku, uzupełnione w wyniku wezwania, jest niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych i budzi wątpliwości. Nie wiadomo bowiem, jakimi dochodami skarżący aktualnie dysponuje. W takiej sytuacji, należało na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. postanowić jak w sentencji.