I SA/Sz 744/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (organ) pismem z [...] czerwca 2021 r. zawiadomił K. J. (skarżąca) o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku poniesienia przez nią kosztów świadczeń opieki zdrowotnej oraz ich wysokości. W piśmie wskazano w formie tabeli wykaz świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w 2107 r. w kwocie łącznej [...] zł. Organ wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień w tym zakresie oraz pouczył o możliwości złożenia stosownych dokumentów i zapoznania się materiałem dowodowym, a także o możliwości wstecznego zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...] czerwca 2021 r. Skarżąca w piśmie z [...] lipca 2021 r. (wpływ do organu - [...] lipca 2021 r.) podała, że działała w sposób nieświadomy i w przekonaniu prawidłowości swoich działań. Wskazała, że doktor prowadzący wspomniał coś o błędzie profesora K. , po jej pierwszej wizycie, co wyjaśniała zaistniałą sytuację. Skarżąca podała, że w latach 2016-2020 w Polsce funkcjonował program "Program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego", który umożliwiał przeprowadzenie całej procedury nieodpłatnie. Organ pismem z [...] lipca 2021 r. zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz zgłoszeniem żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. zawiadomienia. Zawiadomienie doręczono skarżącej w dniu [...] lipca 2021 r. Organ, działając na podstawie art. 50 ust. 16 w zw. z art. 50 ust. 18 oraz art. 102 ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285; dalej "u.ś.o.z.", art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej "K.p.a"): 1. ustalił obowiązek poniesienia przez skarżącą kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w wysokości [...] zł, wymienionych w formie tabeli w decyzji; 2. zobowiązał skarżącą do uiszczenia ww. kwoty w terminie 30 dni od dnia doręczenia ww. decyzji na rachunek bankowy Z. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Organ wskazał, że na rzecz skarżącej zostały udzielone świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych. Wskazane wyżej świadczenia opieki zdrowotne, tj. recepty na leki refundowane zostały wystawione dla niej, po potwierdzeniu posiadania do nich prawa na podstawie dokumentu elektronicznego w ogólnopolskim systemie elektronicznej weryfikacji uprawnień świadczeniobiorców e-WUŚ. Organ ustalił, że skarżąca w rozpatrywanym okresie posiadała status osoby nieuprawnionej do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, których koszt poniósł NFZ. W dniach udzielenia świadczeń zdrowotnych skarżąca nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z własnego tytułu oraz nie była zgłoszona dla celów ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Ponadto, nie pobierała zasiłku przyznanego na podstawie przepisów o ubezpieczeniu chorobowym lub wypadkowym po wygaśnięciu obowiązku ubezpieczenia. Z historii ubezpieczenia skarżącej wynikało, że była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę od [...] grudnia 2006 r. do [...] grudnia 2017 r. W okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. przebywała na urlopie bezpłatnym, co oznaczało, że nie posiadała w tym czasie ubezpieczenia zdrowotnego. Korzystała natomiast ze świadczeń opieki zdrowotnej, będących przedmiotem niniejszego postępowania. Organ wskazał, że podstawą prawną dochodzenia przez NFZ zwrotu kosztów od osoby, na rzecz której świadczenia zostały udzielone, stanowi art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., którego treść przytoczył w decyzji. Organ przywołał również treść art. 50 ust. 17, art. 50 ust. 18, art. 50 ust. 18a i art. 67 ust. 1 u.ś.o.z. Organ wskazał, że skarżącą pouczono w treści zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania o możliwości zgłoszenia się "wstecznego" do ubezpieczenia zdrowotnego oraz możliwości złożenia stosownych dokumentów. Organ podał, że skarżąca nie dopełniła obowiązku zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego i nie przedłożyła dokumentów, ani innych dowodów mających znaczenia dla rozpoznania sprawy. Organ potwierdził, że w latach 2016-2020 był realizowany w Polsce "Program kompleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego"(dalej "Program"), obejmujący leczenie ambulatoryjne, zabiegi lecznicze oraz farmakologię. Jednakże zasady korzystania z Programu były ściśle określone i korzystać z niego mogły nieodpłatnie wyłącznie osoby posiadające ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca, realizując recepty na leki refundowane wystawione w ramach Programu posiadała status osoby nieubezpieczonej, gdyż w okresie od 1 stycznia do [...] grudnia 2017 r. korzystała z urlopu bezpłatnego. Organ wskazał, że wobec powyższych ustaleń skarżąca zobowiązana jest do poniesienia przedmiotowych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła organowi naruszenie: - art. 107 § 3 K.p.a., przez niewskazanie przyczyny niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia; - przepisów u.ś.o.z., w szczególności art. 56 ust. 16 u.ś.o.z., przez brak koniecznych ustaleń jej działań mających polegać na wyłudzeniu leków za niższe ceny oraz art. 17 u.ś.o.z., przez nie odniesienie się do przedstawionego przez nią stwierdzenia o towarzyszącym jej przekonaniu o prawie do leków za niższą cenę. W ocenie skarżącej, decyzja organu jest krzywdząca. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Pismem procesowym z [...] października 2021 r. zwrócono się do pełnomocnika organu i skarżącej z informację, że sprawa rozpoznana może być wyłącznie w trybie rozprawy odmiejscowionej, chyba że któraś ze stron nie wyrazi na to zgody. Wówczas sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.). Poinformowano strony o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie oraz wniosków dowodowych. W piśmie procesowym z [...] października 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 4 listopada 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów, o czym zawiadomiono strony postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Spór w sprawie dotyczy nałożenia przez organ na skarżącą obowiązku poniesienia kosztów udzielonych jej świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawna, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd uznał skargę za zasadną, lecz z innych powodów niż w niej podniesione. Stosownie do art. 50 ust. 18 u.ś.o.z., koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych (art. 1 pkt 1 K.p.a.). W ramach postępowania administracyjnego sformułowano jego zasady np.: zasadę praworządności w art. 6 K.p.a.- organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa; zasadę prawdy obiektywnej, zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; zasadę zaufania do władzy publicznej art. 8 § 1 K.p.a.) - organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; zasadę informowania stron (art. 9 K.p.a.) - organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek; zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.) - organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego pouczył stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszenia żądań. Skarżąca złożyła swoje wyjaśnienia datowane na [...] lipca 2021 r. za pośrednictwem platformy cyfrowej E. i nadała je w dniu [...] lipca 2021 r. w urzędzie pocztowym D. [...] (dane według emonitoring). Wyjaśnienia skarżącej wpłynęły do organu w dniu [...] lipca 2021 r. (neolist). Pismo skarżącej nie zostało jednak przez nią podpisane, gdyż za podpis w rozumieniu art. 63 § 3 K.p.a. nie można uznać nadrukowania imienia i nazwiska strony. Pismo skarżącej bez jego podpisania w sposób właściwy było jedynie informacją, że skarżąca chce złożyć wyjaśnienia w sprawie. Podpis jest niezbędnym elementem podania, wskazującym osobę wnoszącego i pozwalającym zidentyfikować, czy podanie pochodzi od podmiotu uprawnionego. Brak podpisu strony jako brak formalny powinien być usunięty w trybie art. 64 § 2 K.p.a. Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty przez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania. Pismo skarżącej nie jest dokumentem elektronicznym i nie zostało wniesione w trybie doręczenia elektronicznego w rozumieniu przepisów K.p.a. Dokumentem elektronicznym jest stanowiący odrębną całość znaczeniową zbiór danych uporządkowanych w określonej strukturze wewnętrznej i zapisany na informatycznym nośniku danych (art. 3 pkt 2 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, Dz. U. z 2021 r. poz. 670 ze zm.). Przez adres elektroniczny należy rozumieć oznaczenie systemu teleinformatycznego umożliwiające porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej (art. 2 pkt 1 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, Dz.U. z 2020 r. poz. 344). Podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno zawierać adres elektroniczny wnoszącego podanie oraz być uwierzytelnione przy użyciu mechanizmów określonych w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno być podpisane lub uwierzytelnione. Podanie to powinno być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Z tych też względów, wobec braku formalnego ww. pisma skarżącej z 9 lipca 2021 r. organ przed podjęciem decyzji powinien wezwać stronę do ich podpisania na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. Z treści niepodpisanego przez stronę pisma organ nie może wyciągać negatywnych konsekwencji dla skarżącej. Wobec niezastosowania się przez organ do obowiązków wynikających z ww. przepisu, Sąd uznał, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ naruszył art. 9 i art. 10 § 1 K.p.a. Z tego też powodu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a zdecydował się na uchylenie zaskarżonej decyzji jako dotkniętej naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na tym etapie postępowania przedwczesne było ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wezwać skarżącą do podpisania pisma z [...] lipca 2021 r. lub do złożenia odpisu ww. pisma podpisanego przez skarżącą. Dopiero po uzupełnieniu ww. braku przez stronę lub upływu terminu do uzupełnienia braków, organ może przejść do merytorycznego rozpoznania sprawy z zachowanie obowiązujących przepisów. Powyższe nie stoi na przeszkodzenie złożenia dodatkowych wyjaśnień przez stronę. Skarżąca winna też wskazać organowi właściwy adres do korespondencji w sytuacji, gdy jest inny niż jej adres zameldowania, co wynika ze złożonej przez nią skargi.