I SA/Sz 752/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. o nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] . o nr [...] odmawiającą J. G. umorzenia zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych, należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w dniu 19 marca 2011 r. J. G. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, uzasadniając go trudną sytuacją finansową. Wskazał, że utracił pracę i że nie pobiera żadnego świadczenia, a gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że po uiszczeniu podstawowych opłat za mieszkanie i media, na życie małżonkom pozostaje niewielka kwota. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Zakładem, przywołując przepisy art. 28 ust. 1 – 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), regulujące przesłanki umorzenia należności z tytułu składek oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wskazał, że postanowieniem z dnia 03 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Koszalinie oddalił wniosek J. G. o ogłoszenie upadłości, gdyż dłużnik nie dysponował środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W ocenie tego organu nie wystąpiła jednak podstawa do umorzenia zaległości, gdyż J. G. jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w K., a zatem posiada majątek z którego możliwa jest egzekucja. Organ uznał zatem, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Oceniając z kolei wniosek J.G. pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w ww. rozporządzeniu, Zakład podniósł, że z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz z ustaleń organu wynika, iż wnioskodawca nie powadzi działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto. Wydatki miesięczne małżonków na utrzymanie wynoszą [...] zł, na które składają się opłaty za energię, czynsz, opał, wydatki na leczenie. W ocenie Zakładu sytuacja majątkowa, finansowa i zdrowotna wnioskodawcy nie dała podstaw do przyjęcia, że jest to sytuacja szczególna, o której mowa we wspomnianym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład ten przyjął bowiem, że aczkolwiek sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to jednak nie znajduje się on w sytuacji uniemożliwiającej mu lub ograniczającej możliwości zarobkowania. Wskazał, że upłynął już okres orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Koszalinie zakazu prowadzenia przez wnioskodawcę działalności gospodarczej i że posiada on potencjalne możliwości poprawienia sytuacji finansowej swojej oraz rodziny, a także podjęcia się spłaty długu. Zdaniem Zakładu nie zaistniały też nadzwyczajne okoliczności (zdarzenia losowe), które spowodowałyby konieczność poniesienia dodatkowych wydatków, które uniemożliwiałyby spłatę zadłużenia. W dniu 16 czerwca 2011 r. J.G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w nim, że wysokość zadłużenia jest zawyżona, przedstawiając na tę okoliczność dowody wpłat za lata 1989 -1995. Ponadto wskazał, że jego sytuacja finansowa jest dramatyczna, co uzasadnia umorzenie zaległości. W decyzji z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przyjął, że powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji Zakładu. Podkreślił, że skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności przed upływem okresu przedawnienia, bądź z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego. Ponadto wskazał, że w świetle art. 28 powołanej ustawy możliwość umorzenia należności jest uprawnieniem Zakładu, a nie obowiązkiem, z którego to uprawnienia może skorzystać biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, jak również możliwość zastosowania ulgi w postaci układu ratalnego. Jednocześnie organ ten podkreślił, że nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia zaległości, Zakład jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, dlatego rezygnacja ZUS z dochodzenia ciążących na dłużniku z mocy prawa zobowiązań i ich umorzenie stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym. W ramach tej oceny bierze się pod uwagę zarówno stan obecny, jak również możliwości zmiany sytuacji finansowej dłużnika. Ponadto uwzględnia się także to, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy też stały i pogłębiający się. Zdaniem tego organu analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje, że nie została spełniona żadna z ustawowych przesłanek do umorzenia zaległości. Organ podniósł, że w dniu 16 maja 2011 r. J.G. nabył w drodze spadku udział w wysokości ½ do nieruchomości położonej w K., a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że zachodzi całkowita nieściągalność. Następnie organ ten wyjaśnił, że umarzanie należności z tytułu składek, na podstawie rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przewidziana jest dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne, czy inne wydarzenia losowe oraz znikome dochody na utrzymanie, nie jest realne wywiązanie się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Przyznał, że aczkolwiek obecna sytuacja wnioskodawcy jest trudna, gdyż pozostaje on na utrzymaniu żony, jednakże okoliczności te nie mają charakteru trwałego. Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika bowiem, aby zachodziły szczególne względy zdrowotne, rodzinne uniemożliwiające poprawę sytuacji finansowej, podjęcie przez wnioskodawcę zatrudnienia. W konkluzji decyzji organ ten oddalając zarzut zawyżenia zaległości wskazał, że pismem z dnia 21 kwietnia 2010 r. przekazał wnioskodawcy informację o stanie zadłużenia, dodatkowo również w decyzji z dnia [...] r., nr [...] . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J.G. podniósł zarzuty dotyczące wysokości ustalonego w decyzji zadłużenia i dołączając dowody wpłat na poczet składek na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami we wskazanej w decyzji wysokości i okresach, wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W poddanej kontroli Sądu sprawie, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Z ustaleń Zakładu w zakresie stanu faktycznego sprawy, które Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe, wynika bowiem że wobec skarżącego nie zachodzi żadna z okoliczności enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 powołanej ustawy. Bezspornym jest, że skoro skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości (udział w ½) położonej w K., to prawidłowe jest twierdzenie organu, że majątek ten może stanowić źródło pokrycia należności zarówno poprzez dobrowolne uregulowanie zobowiązania, jak i w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności organ prawidłowo zatem odmówił umorzenia ww. składek. Rację ma również organ, twierdząc, że w niniejsze sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia sformułowane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3b ustawy. W rozporządzeniu tym zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przepisów tych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Nawet więc w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Zdaniem Sądu wydając zaskarżoną decyzję, organ uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności, jakie w sprawie dało się ustalić. Organ wykazał brak okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skład orzekający podziela w pełni ocenę organu, który zasadnie przyjął, że nie istnieją także podstawy do wnioskowanego umorzenia, wymienione w § 3 ust. 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ odrzucił szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż brak było jakichkolwiek podstaw do tego, żeby – w konkretnych realiach rozpoznawanej sprawy – przyjąć, iż skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jak to wyjaśnił organ w swojej decyzji, skarżący co prawda obecnie nie uzyskuje dochodów (pozostaje na utrzymaniu żony), jednakże brak jest przesłanek zarówno prawnych (upłynął już okres orzeczonego wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej), jak faktycznych (zdrowotnych, rodzinnych) uniemożliwiających mu lub utrudniających podjęcie zatrudnienia. Organ ten dostrzegł, że ponoszone przez wnioskodawcę wydatki na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na leczenie, konsumują niemalże w całości dochód rodziny ([...] zł brutto). Przyjął, że wprawdzie sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże nie pozbawia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji prawidłowo przyjął, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi podstawy do zaprzestania dochodzenia należności publicznoprawnych, które są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, np. z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Należy przy tym zauważyć, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Odnośnie zarzutu zawyżenia zadłużenia wskazać również należy, że na tym etapie postępowania Sąd nie bada również stanu zadłużenia określonego w innym trybie, w innych decyzjach, a dokładnie w decyzji z dnia [...] r. o nr [...] . Przedmiotem skargi jest bowiem decyzja o odmowie umorzenia zaległości, które zostały stwierdzone ostateczną decyzją organu. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, które zresztą nie były przez niego kwestionowane. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.