I SA/Sz 754/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia A. K. składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Z uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS wynika, że pismem z dnia [...] r. pełnomocnik A. K. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, należnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją osobistą (zły stan zdrowia psychicznego nie rokujący poprawy) i materialną ubezpieczonego i jego rodziny. Pełnomocnik wskazał na orzeczony na wniosek ZUS zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez A. K. i związany z tym brak dochodów, utrzymywanie się trzyosobowej rodziny (żony i [...] dziecka) z wynagrodzenia żony za pracę w kwocie [...] zł brutto, która jest zatrudniona na [...] etatu, brak majątku. Wskazano też, że rodzina wnioskodawcy utrzymuje się dzięki pomocy najbliższych (rodziców), u których zamieszkują. Ponadto zdaniem pełnomocnika zachodzą podstawy do umorzenia zobowiązań wnioskodawcy z powodu całkowitej nieściągalności gdyż: - postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. został oddalony wniosek ZUS o ogłoszenie upadłości A. K. z powodu braku środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, - oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. W ocenie pełnomocnika A. K. spełnia również warunki do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy świadczy o tym, że ewentualna spłata długu pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano też, że wnioskodawca ze względu na zły stan zdrowia, nie może w chwili obecnej podjąć zatrudnienia. Do wniosku zostały załączone dokumenty mające potwierdzać powyższe okoliczności. Decyzją z dnia [...] r. Prezes ZUS, odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, powołując się na art. 28 ust. 1-3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, omawiając wynikające w powyższych przepisów przesłanki ewentualnego umorzenia składek, organ stwierdził, że pomimo stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia (potwierdzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z [...] r. oddalającym wniosek o upadłość wnioskodawcy i postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] r. umarzającym postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego), że nie może to stanowić okoliczności przesądzającej o umorzeniu, ze względu na ustawowy termin przedawnienia zobowiązań wobec ZUS ([...] lat), młody wiek wnioskodawcy ([...] lat) i przyjęte założenie, że trudna sytuacja finansowa, zdrowotna i materialna może ulec zmianie, co pozwoli na spłatę długu choćby w części. Uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. wskazano też, że Prezes ZUS rozpoznał przedmiotową sprawę również pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ, odnosząc się do tych przesłanek i przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, dotyczących jego sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej, uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, jakie są rokowania w zakresie leczenia, a także wskazał, że brak jest dokumentów potwierdzających niezdolność do podjęcia jakiejkolwiek pracy oraz potwierdzających koszty leczenia. W związku z tym, stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskania dochodów – teraz lub w przyszłości – umożliwiających opłacenie należności wobec ZUS, uznając jednocześnie umorzenie w chwili obecnej tych należności za przedwczesne. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik A. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu składek, zarzucając, że Prezes ZUS rozpoznając wniosek z dnia [...] r. naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 10 kpa. Pełnomocnik podniósł, że decyzja wydana została pomimo tego, że nie upłynął 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto zarzucono dowolność ustaleń organu i pozorność podejmowanych czynności, polegającą na tym, że organ nie wziął pod uwagę wyniku przeprowadzonego w trakcie postępowania wywiadu majątkowego, opierając swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach, których nie badał pomimo posiadanych możliwości. Zdaniem pełnomocnika brak wystarczających dowodów o stanie zdrowia obligowały organ do podjęcia wszelkich kroków do ustalenia tych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygniecie sprawy. Wyjaśniono również, że chorobę wnioskodawcy cechuje okresowy przebieg w postaci nawrotów, przedzielonych okresami względnie dobrej remisji, czyli powrotu do zdrowia. W ocenie pełnomocnika, wpływ choroby na zdolność zarobkowania wnioskodawcy został ustalony przez osobę nie posiadającą wiedzy specjalistycznej. Podniesiono też, że podważenie przedstawionego zaświadczenia lekarskiego wymagało dopuszczenia stosownego dowodu. W decyzji z dnia [...] r. Prezes ZUS nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska zawartego w decyzji z dnia [...] r. W motywach rozstrzygnięcia, na wstępie Prezes ZUS powołał się na wyjątkowy charakter ulgi z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazał na występowanie w systemie ubezpieczeń społecznych innych form ulgi (układu ratalnego), uznaniowość orzekania w tym przedmiocie i kryteria, jakimi kieruje się ZUS rozpoznający tego typu sprawy. Następnie, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ II instancji zgodził się z organem I instancji, że pomimo wystąpienia przesłanek umożliwiających umorzenie składek z powodu całkowitej nieściągalności, pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie A. K. zobowiązań byłoby przedwczesne, ze względu na młody wiek wnioskodawcy, [...] letni okres przedawnienia zobowiązań wobec ZUS oraz możliwość zmiany sytuacji finansowej dłużnika w tym okresie. Podobnie jak w zaskarżonej decyzji zostały również ocenione okoliczności sprawy w kontekście przesłanek z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ rozpoznający ponownie sprawę opisał w uzasadnieniu sytuację materialną, finansową i zdrowotną wnioskodawcy, przyznając, że w chwili obecnej jest trudna. Stwierdził jednak, że z materiału dowodowego nie wynika, czy zaburzenia występujące u wnioskodawcy powodują jego niezdolność do jakiejkolwiek pracy, wskazując na brak orzeczenia ZUS w tym zakresie. W ocenie organu w okresie nieprzedawnienia zobowiązań istnieje zatem możliwość odzyskania długu choćby w części, wobec młodego wieku dłużnika, nie potwierdzonego stopnia niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika naruszenia art. 7 kpa Prezes ZUS uznał go za niezasadny wskazując, że zgodnie z uregulowaniami zawartymi w/w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie w oparciu o powołane przepisy. Wyjaśniono też, że w zakresie stanu zdrowia zobowiązanego organ oparł się na przedłożonych zaświadczeniach wydanych przez specjalistów a także, że organ nie ma możliwości weryfikacji tego stanu wynikającego z zaświadczeń lekarskich. W kwestii zarzutu naruszenia art. 10 kpa Prezes ZUS stwierdził, że rzeczywiste wydanie decyzji nastąpiło po wpływie i zapoznaniu się z pismem pełnomocnika z dnia [...] r., które zawierało powtórzenie dotychczasowej argumentacji strony, a decyzję nadano w placówce pocztowej w dniu [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ZUS z dnia [...]r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na rozpoznaniu sprawy niezgodnie z zakresem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bez uwzględnia faktów przemawiających w sposób oczywisty i jednoznaczny za twierdzeniami wniosku, z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, a także oparcie rozstrzygnięcia na okolicznościach nie istniejących, a których wystąpienie jest dowolnie prognozowane przez Zakład w bliżej nieokreślonej przyszłości; 2) naruszenie art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez oparcie decyzji nie na faktach, a jedynie na dowolnej - nie uwzględniającej konkretnych i jednoznacznych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej, osobistej i zdrowotnej wnioskodawcy - prognozie zaistnienia faktu w przyszłości, poprzez przyjęcie, że wnioskodawca jedynie z uwagi na wiek ([...] lat) będzie mógł w przyszłości podjąć pracę i rozpocząć spłatę zadłużenia. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik powołał dotychczasową argumentację uzasadniającą w jego ocenie umorzenie A. K. zaległych składek. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia A. K. określonych należności wobec ZUS. Przesłanki, po spełnieniu których należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 ustawy. Od tej zasadny istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3 a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ust. 3 a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Rozporządzenie stanowi, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia w/w zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie. Powyższe zostało wyjaśnione wnioskodawcy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, że sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ a nie sąd. Przechodząc do takiej oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanego dalej jako k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że chociaż sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony nie jest łatwa, to ma ona możliwości - potencjalne - żeby uregulować zaległe zobowiązania wobec ZUS. W szczególności wskazano, że skarżący jest osobą młodą i ma możliwość podjęcia zatrudnienia w przyszłości, a także że z przedłożonych zaświadczeń lekarskich, (których organ nie ma uprawnień podważać) nie wynika jego niezdolność do pracy. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne i nie narusza powołanych przepisów postępowania. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczącą umarzania składek i na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że istnienie choroby (nawet przewlekłej) zobowiązanego nie musi pociągać za sobą skutku w postaci pozbawienia takiej osoby trwale możliwości uzyskiwania dochodu i pozbawienia go trwale możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w decyzji, że skarżący nie wykazał, że jego choroba psychiczna całkowicie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia i jest przyczyną pozostawania bez pracy. Wnioskodawca, jak słusznie zauważył organ orzekający, nie przedstawił orzeczenia o niepełnosprawności czy choćby częściowej niezdolności do pracy. W zaskarżonej decyzji zostało wyjaśnione stronie, że ciężar dowodowy w tym zakresie w świetle powołanych przepisów spoczywa na wnioskodawcy. Sąd także nie podziela poglądu skarżącego, że obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie spoczywał jedynie na organie. Bezspornie, z art. 77 k.p.a na organie prowadzącym postępowanie ciążą dwa obowiązki dla organu administracji: po pierwsze - określenia z urzędu, jakie dowodowy są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i – po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów(z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki nie przeczą jednak tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa przede wszystkim na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. To przecież strona postępowania najlepiej może wskazać okoliczności i dowody na ich poparcie, świadczące o jej sytuacji materialnej czy zdrowotnej. Dlatego też nie można uznać zarzutu skargi naruszenia art. 7 k.p.a za zasadny, bowiem postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej. Skoro organy rozważyły wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to, że ostatecznie odmówiły ich umorzenia nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał czemu dał wyraz w uzasadnieniach decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. Powiadomienie, w trybie art. 10 § 1 k.p.a. zapewniło stronie przewidziana w tym przepisie możliwość wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana ocena sprawy nie narusza także granic uznania administracyjnego. Za uchyleniem zaskarżonej decyzji nie przemawiały pozostałe zarzuty podniesione w treści skargi, które w ocenie Sądu są nietrafione i sprowadzają się do powtórzenia argumentów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego a które zostały przeanalizowane przez organ orzekający. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca tez uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez Organ. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.