I SA/Sz 761/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 15 grudnia 2009r. A.J. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Wniosek uzasadniła złą sytuacją majątkową i zdrowotną. Wskazała, że zawiadomiła ZUS o przerwie w wykonywaniu działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 1996r. do odwołania. W dniu 31 marca 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami we wskazanej w decyzji wysokości i okresach. A.J. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, gdzie ponownie wskazała że we wskazanym w decyzji z 31 marca 2010r. okresie nie prowadziła działalności gospodarczej. W dniu 30 lipca 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję [...] na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. z 2009r., Nr 205 , poz. 1585 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w której utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A.J. prowadziła działalność gospodarczą handel obwoźny i w związku z nią powstały przedmiotowe zaległości. Strona złożyła w dniu [...]r. oświadczenie, że nie prowadziła działalności gospodarczej w okresie od 1 sierpnia 1996r. do 31 grudnia 2004r. i w tym czasie składała do organu skarbowego "pity" wykazujące zerowy dochód. Strona podała, iż żyje z mężem w separacji i jej jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę ok. [...]zł oraz że nie posiada żadnego majątku. Ponadto Strona oświadczyła, poważanie choruje i ponosi koszty związane z zakupem leków i konsultacjami u specjalistów w S. oraz posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i wskazał, że z treści tych przepisów wynika, iż decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy. Następnie organ wyjaśnił, że Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą - między innymi – z wpłat i z dotacji budżetu państwa. Umorzenie zaległości z tytułu składek winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, a zatem każda osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do odprowadzania składek. W przypadku nie realizowania przez stronę tego obowiązku, Zakład zobligowany jest do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Ponadto Organ wskazał, że strona w dniu [...]r. złożyła druki zgłoszeniowe ZUS ZFA oraz ZUS ZUA z datą rozpoczęcia działalności gospodarczej od [...]r., zaś działalność gospodarczą prowadziła do dnia [...]r. (decyzja o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta w Ś. z dnia [...]r.). Również według informacji Urzędu Skarbowego w Ś. działalność gospodarcza byłą przez stronę prowadzona od [...]r. do [...]r., którego to A.J. nie informowała o przerwach w prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, po analizie sytuacji finansowej i osobistej strony nie zaistniały przestanku do umorzenia przedmiotowych należności. A.J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na powyższą decyzję. Podała, że we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie nie prowadziła działalności gospodarczej. Od [...]r. ma ustaloną notarialnie rozdzielność majątkową z mężem po ponad dwuletniej separacji i wniosła o umorzenie przedmiotowych należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji. W dniu [...]r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika AJ., w którym wniósł on o uchylnie obu decyzji ZUS i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie art. 8 i art. 12 Kpa, sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wydania decyzji z treścią zebranego materiału dowodowego, polegającą na niezasadnym przyjęciu, że mimo przedstawionego przez Skarżącą fatalnego stanu majątkowego oraz trudnej sytuacji rodzinnej, jest ona w stanie opłacić zaległe należności i nie pociągnie to dla niej i jej rodziny ciężkich skutków, naruszenie prawdy obiektywnej przez organ i nie zebranie w postępowaniu odwoławczym całości materiału dowodowego i braku wyczerpującego oraz należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjętego rozstrzygnięcia. Pełnomocnik wskazał, że Skarżąca jest osobą chorą, uznaną za osobę częściowo niepełnosprawną. W obecnej chwili jej dochody wynoszą ok. [...]zł i ponosi ona stałe wydatki mieszkaniowe oraz na leki brak jej środków choćby na częściowe spłacanie zadłużenia. W dniu [...]r. małżonkowie J. zawarli umowę o rozdzielności majątkowej. Do pisma dołączono kopie: umowy o pracę A.J. z [...]r., fakturę za Internet za okres X, XI, XII 2010r. wystawioną na M.J., przelewu/wpłaty gotówkowej za telewizję kablową za X, XI i XII 2010r., rachunek za gaz na kwotę [...]zł z zaznaczeniem płatne z ROR-termin płatności [...]r., rachunek za energię elektryczną za okres od [...]r. do [...]. na kwotę [...]zł z zaznaczeniem płatności z konta bankowego wystawiony na M.J., zestawienie wysokości opłat mieszkaniowych obowiązujących od 1.04.2010r., aktu notarialnego z dnia 23 sierpnia 2010r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami J.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, choć nie z powodów w niej podniesionych. Wskazać należy, iż na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 127 § 3 Kpa stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 Kpa przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "brał udział w sprawie" oznacza podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a także, jeżeli pracownik został upoważniony do wydania decyzji w imieniu organu lub pełni funkcję organu - załatwienie sprawy w drodze decyzji. Według Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanego art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 127 § 3 K.p.a. i w związku z art. 24 § 1pkt 5 K.p.a., gdyż jak wynika z akt, sprawa była prowadzona i rozstrzygana przez tych samych pracowników, zarówno w postępowaniu, w którym po raz pierwszy rozstrzygnięto sprawę jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja z dnia [...]r. została poprzedzone przez opinię o niewyrażenie zgody na umorzenie składek przez Komisję ds. ulg. W składzie Komisji byli starszy inspektor M.D., starszy inspektor A.K. i starszy inspektor P.K., aprobant L.M., a także opinia komórki opracowującej wniosek wyrażona przez referenta K.Ł. i p.o. kierownika inspektoratu J.S. (k.52-53) Na powyższej decyzji oprócz podpisu zastępcy Dyrektora M.P. widnieją podpisy starszego referenta D.B., starszego inspektora M.D. i kierownika inspektoratu J.S. Na decyzji organu z dnia [...]r. znajdują się podpisy Dyrektora Z.Z., inspektora D.B., aprobanta M.D., kierownika samodzielnego referatu L.M. i kierownika inspektoratu J.S. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje okoliczność, że decyzje zostały wydane z upoważnienia Prezesa ZUS i podpisane przez dwie różne osoby, tj. Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w S. oraz Dyrektora tego Oddziału. I, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych przez organ rozpoznający sprawę w po raz pierwszy dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. Takie, jak wyżej wskazane argumenty legły u podstaw wydania w dniu 15 grudnia 2008 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt P 57/07 (publ. w Lex poz. Nr 26/2009), w którym stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. I, chociaż ww. orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw. W tej sytuacji, uznać należy, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 Kpa, w którym znajduje zastosowanie instytucja wyłączenia pracownika - na podstawie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 Kpa - doszło do naruszenia tego przepisu, co stanowi także przesłankę do wznowienia postępowania, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 3 Kpa stanowiącego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 Kpa Tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu w sprawie organ rozpoznający sprawę ponownie, przed wydaniem decyzji, zapewnił, aby w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w wydaniu decyzji. Wobec tego, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.