I SA/Sz 764/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiące od lipca do września 2013 r., od stycznia do maja 2014 r. i sierpień 2014 r. p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę [...] (...) złotych, 2. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący N.S., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł, od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że od [...] lat pozostaje bez pracy, trwają procesy z pracodawcą o mobbing oraz przywrócenie do pracy. Skarżący wraz z rodziną został eksmitowany z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Konkubina skarżącego przebywała na urlopie wychowawczym, a obecnie jest na zwolnieniu lekarskim. Skarżący nie ma żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, nie posiada sprzętu, zaś uprawa rolna pochłania wszystkie dochody. Skarżący, jego konkubina i dzieci są na utrzymaniu rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną – M.W., synem – K.S. i córką – J.S. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wpisał zaś, udział do [...] domu własnościowego w L. o pow. [...] m kw. I [...] udziału w [...] m kw. budynków gospodarczych, należące do skarżącego grunty orne o pow. [...] ha, łąki o pow. [...] ha, nieużytki o pow. [...] ha, a także należące do konkubiny grunty orne o pow. [...] ha, łąki o pow. [...] ha, nieużytki o pow. [...] ha. Skarżący wskazał, że jego wydatki to: - opłata za wynajem mieszkania w kwocie [...] zł miesięcznie, - opłaty za energię elektryczną, telewizję, wodę, śmieci, ścieki ok. [...] zł miesięcznie, - opłata za ubezpieczenie KRUS w kwocie [...] zł kwartalnie, - opłata za przedszkole w kwocie [...] zł za miesiąc, - wyżywienie, zakup środków codziennego użytku w kwocie [...] zł Wymieniono także inne wydatki: opłaty jednorazowe roczne jak ubezpieczenie samochodu, podatek rolny itp. W rubryce formularza dotyczącej dochodów strona wpisała dochody z tytułu członkowska z kole łowieckim w kwocie [...] zł w roku 2014, z tytułu umowy zlecenia w kwocie [...] zł od początku 2015 r., tj. [...] zł miesięcznie netto, stypendium syna w kwocie [...] zł w roku 2015, a także dochody z wynagrodzenia za pracę od kwietnia 2015 r. M.W. w kwocie [...] zł netto. Skarżący oświadczył, że nie ma możliwości znalezienia pracy. Do wniosku skarżący dołączył: kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r., w którym zadeklarował przychody z innych źródeł w wysokości [...] zł; kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. M.W., w którym zadeklarowała dochody w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, że nie jest w stanie przedłożyć wszystkich żądanych zaświadczeń i dokumentów gdyż koszt zgromadzenia tych dokumentów (koszty dojazdów, opłat za zaświadczenia) przekraczają jego możliwości finansowe, a nadto zaświadczenia dotyczące konkubiny nie będą wydane na jego wniosek, konkubina zaś obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i ma pod opieką dzieci, nie ma więc możliwości pobrania wymaganych zaświadczeń. Ponadto Skarżący przedłożył: 1. Oświadczenia: - w zakresie miejsca zamieszkania, z którego wynika, że skarżący nie posiada obecnie, tj. od 1 sierpnia 2015 r. stałego miejsca zamieszkania z uwagi na wypowiedzenie umowy najmu (kopia wypowiedzenia umowy z 20.06.2015 r. i protokół zdawczy); wskazujące że skarżący zamierza zamieszkać w domu w L., który nie był użytkowany od [...] lat i wymaga remontu; dom w L. stanowi współwłasność z innymi członkami rodziny i brak jest porozumienia z rodziną w tej sprawie, nikt nie otrzymywał dochodów z wynajmu; - w zakresie działalności rolniczej, że opłaca KRUS, nie uzyskuje dochodów z działalności, gdyż ponosi znaczne nakłady; – w zakresie rejestracji w urzędzie pracy, że nie podlega rejestracji jako osoba bezrobotna i nie ma możliwości otrzymać zasiłku, gdyż posiada grunty o pow. pow. [...] ha i uznawany jest za rolnika; – w zakresie środków pieniężnych otrzymanych od kół łowieckich, że w 2014 r. otrzymał kwotę [...] zł, zaś w 2015 r. podobne dochody z tytułu trzech umów zlecenia dla KŁ [...] M. i KŁ B.; - w zakresie udokumentowania wynagrodzenia konkubiny, że jej pracodawca odmawia wydania zaświadczenia o wysokości jej dochodów, konkubina obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie jest pewne czy umowa o pracę będzie kontynuowana po 15.08.2015 r.; - w zakresie rachunków bankowych, że skarżący nie posiada kont bankowych, a nadto nie mógł otrzymać wyciągów z rachunków M. W.; - w zakresie dopłat do rolnictwa, że otrzymał kwotę ok. [...] zł bez wysłanej decyzji; - w zakresie pomocy społecznej, że nie korzysta z takiej pomocy i nie ubiegał się w 2015 r. o jej przyznanie; 2. Kserokopię decyzji w sprawie stypendium syna za I półrocze 2014/2015, oraz wyjaśnienie, że decyzja za 2015 r. zaginęła; 3. Kopię umowy wynajmu mieszkania wraz z załącznikiem nr 1 w postaci Protokołu zdawczo-odbiorczego lokalu z dnia 27.09.2014 r., a także Protokołu zdawczo-odbiorczego lokalu mieszkalnego z 1.08.2015 r. oraz wypowiedzenia umowy najmu z 26.06.2015 r.; 4. Kopie decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2015 M. W. i N.S. oraz w sprawie podatku rolnego za 2015 r., wraz z wyjaśnieniem, że decyzja obejmuje część wyburzonego budynku; 5. Kopie faktur za: internet, za telefon, energię elektryczną, telewizję kablową; 6. Kopię pisma Burmistrza Gminy C. z 27 stycznia 2015 r., informującego o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku skarżącego o najem mieszkania komunalnego; 7. Kopię wezwania do zapłaty z dnia 19 lipca 2015 r. kwoty [...] zł tytułem zasądzonych na rzecz N. M. wyrokami SR S. C.w S. IX Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23.09.2014 r., sygn. akt IX P 360/117/15 oraz SO w S. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt VII Pa 7/15 kosztów postępowania w sprawie powództwa o mobbing i zadośćuczynienie; 8. Kopię umowy zlecenia Nr 22 i rachunku z dnia 8 czerwca 2015 r. zawartej z K.Ł B. S. ze skarżącym na wykonanie szacowania szkód za wynagrodzeniem brutto w kwocie [...] zł; 9. Kopię decyzji Burmistrza Gminy C. Nr [...] w sprawie przyznania synowi skarżącemu stypendium socjalnego w formie rzeczowej o wartości [...] zł w okresie od września do grudnia 2014 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem zastosowanie do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie tych kosztów, spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Koszty postępowania w rozpoznawanej sprawie na obecnym jej etapie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, ewentualne dalsze koszty postępowania tj. opłata kancelaryjna za wydanie wyroku z uzasadnieniem ([...] zł), wpis od skargi kasacyjnej ([...] zł), opłata w postępowaniu zażaleniowym ([...] zł) mogą oscylować w granicach [...] zł. Strona ubiega się o całkowite przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę powyższe, a także wykazaną przez skarżącego sytuację majątkową, która wprawdzie nie została w pełni udokumentowana (jednakże strona podała przyczyny tego stanu), ale umożliwia dokonanie ustaleń co do możliwości płatniczych skarżącego, uznano, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, która stanowi minimalny wpis sądowy przewidziany w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Oznacza to, że skarżący będzie miał obowiązek uiszczenia kwoty [...] zł na obecnym etapie sprawy, zaś pozostałe koszty niniejszego postępowania wyłoży za skarżącego Skarb Państwa (pozostały wpis od skargi w kwocie [...] zł, ewentualną opłatę kancelaryjną za doręczenie wyroku z uzasadnieniem, wpis od skargi kasacyjnej, wpis od zażalenia). Za takim rozstrzygnięciem i za zmniejszeniem obciążenia skarżącego kosztami niniejszej sprawy z jednej strony przemawia sytuacja rodzinna, a głównie okoliczność, że skarżący razem z konkubiną mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, nadto ze względu na porę roku czekają skarżącego wydatki związane z rozpoczęciem roku szkolnego. Z drugiej zaś strony, o tym, że mimo wszystko skarżący powinien partycypować w kosztach sądowych choćby w minimalnym zakresie, świadczy okoliczność, że skarżący radzi sobie ze swoimi problemami, nie korzysta z pomocy społecznej, posiada nieruchomości rolne i prowadzi działalność rolniczą, uzyskuje na ten cel dopłaty unijne. Strona otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie z umów zlecenia, zatrudnienie posiada także konkubina. Wynika z tego, że oboje posiadają zdolność zarobkowania, choć w przypadku M.W. obecnie ograniczoną ze względu na przebywanie na zwolnieniu lekarskim. Skarżący nie wykazał aby zarówno po jego stronie jak i po stronie jego partnerki istniały wyjątkowe okoliczności, trwale wyłączające możliwość podjęcia pracy. Wnioskodawca nie uprawdopodobnił także w żaden sposób, że istnieje realna obawa, że M.W. utraci pracę po dniu 15 sierpnia 2015 r. z uwagi na zły stan zdrowia. Odnośnie do stanu majątkowego skarżącego, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że samo już posiadanie nieruchomości, wyklucza przyznanie prawa pomocy, a nawet, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, iż obiektywnie posiada zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Nie ulega wątpliwości, że skarżący wykorzystuje posiadane grunty na prowadzenie działalności rolniczej. Wprawdzie oświadczenia w tym zakresie są ogólne, nie wynika z nich wielkość dochodów, a jedynie okoliczność przeznaczania środków pieniężnych w całości na nakłady na gospodarstwo, niemniej jednak nie zmienia to faktu, że skarżący posiada wspólnie z konkubiną grunty rolne i to stanowiące źródło utrzymania rodziny, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku zgodnie z żądaniem. W ocenie referendarza sądowego, wskazywane problemy mieszkaniowe, wynikające z wypowiedzenia umowy najmu i wyprowadzką z dotychczasowego miejsca zamieszkania, choć nie mogą być negowane, to jednocześnie nie mogą przesądzać o przyznaniu prawa pomocy w pełnym zakresie. Skarżący oświadczył, że jest współwłaścicielem domu, w którym zamierza zamieszkać (po przeprowadzeniu remontu), co oznacza, że potrzeby mieszkaniowe rodziny są zabezpieczone. Po drugie, skarżącemu zmniejszyły się wydatki mieszkaniowe, gdyż obecnie nie będzie już płacił czynszu za wynajem. Wobec powyższego, nie można uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżącego i jego rodziny, nie można było bowiem uznać za osoby ubogie, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, a więc co do całości kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo, co się tyczy wniosku w zakresie ustanowienia adwokata, należy wskazać, że udział takiego profesjonalnego pełnomocnika nie jest obecnie konieczny. W myśl art. 175 § 1 oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto zgodnie z art. 6 cyt. wyżej ustawy sąd w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi sporządzonej przez stronę. Reasumując, ze złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i dokumentów wynika, że rodzina skarżącego nie znajduje się w stanie ubóstwa, ma zdolności zarobkowe, uzyskiwane są dochody z działalności rolniczej, zaś konkubina od kwietnia 2015 r. otrzymywała wynagrodzenie za pracę (pomimo okresowego przebywania na zwolnieniu lekarskim), nadto rodzina posiada majątek, zatem znalazła się jedynie przejściowo w trudnej sytuacji finansowej, ze względu na utratę dotychczasowego miejsca zamieszkania, przegrany proces sądowy. W tych okolicznościach brak podstaw aby na tym etapie sprawy uznać, że kwota [...] zł, będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Poniesienie takich kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wymienioną kwotę skarżący jest w stanie zaoszczędzić z bieżących dochodów, ograniczając wydatki, których nie można uznać za niezbędne (np. opłaty za telefon, za internet, za telewizję kablową) lub pożyczyć od rodziny. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.