I SA/Sz 768/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości oddala skargę Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Sz. decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał W. S. płatność bezpośrednią do gruntów rolnych na [...] r. w wysokości pomniejszonej do kwoty [...] zł. Jednocześnie wymieniony organ odmówił ww. rolnikowi uzupełniającej płatności obszarowej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano min. przepis art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.). Uzasadniając swoją decyzję, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz. wskazał, że W. S. w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok [...], a następnie w dniu [...] r. złożył zmianę do ww. wniosku, deklarując dodatkowo działkę rolną o identyfikatorze "[...]" o powierzchni [...]ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]. W dniu [...] r. organ wezwał W. S. do złożenia wyjaśnień, z uwagi na nieścisłości, które wykryto w jego wniosku, a które dotyczyły min. wymienionej powyżej działki ewidencyjnej [...]. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona złożyła oświadczenie, w którym wskazano, że W. S. użytkował działkę [...] w całości, a nadto posiadał zgodę na jej użytkowanie. Następnie, w dniu [...] r. W. S. przedstawił pisemną zgodę Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Sz. - Jednostka Gospodarcza Zasobu w S. Sz. (właściciela działki [...]) na wykoszenie pierwszego pokosu trawy. Z kolei, jak w dalszym ciągu uzasadniania swojej decyzji wskazał organ pierwszej instancji, w dniu [...] r. W. S. złożył korektę wniosku, wycofując ww. działkę rolną z wykazu gruntów podlegających dopłatom. Korekta ta nie została jednak uwzględniona ze względu na brzmienie art. 14 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r., który nie pozwala na wycofanie wniosku lub części wniosku po powiadomieniu wnioskodawcy o stwierdzonych w nim nieprawidłowościach. W dalszym ciągu uzasadniania swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że, mając na uwadze powyższe, w dniu [...] r. wydano decyzję nr [...] o przyznaniu W. S. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości, od której to decyzji ww. wniósł odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz. Na skutek tego odwołania organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że zachodzi konieczność jednoznacznego ustalenia, komu przysługuje prawo do wnioskowania o dopłaty do spornej działki. W trakcie prowadzonego ponownie postępowania odbyło się przesłuchanie w charakterze strony W. S. oraz świadków: U. F. oraz E. S., jako przedstawiciela Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w Sz. - Jednostki Gospodarczej Zasobu w S. Sz. Ponadto, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uzyskał wyjaśnienie od Agencji Nieruchomości Rolnych, że W. S. otrzymał zgodę na jednorazowe pozyskanie pierwszego pokosu trawy po połowie z J. P., jednakże zgoda ta nie upoważniała W. S. do podawania się za posiadacza działki ewidencyjnej [...] w obrębie [...], bowiem po otrzymaniu jednorazowej zgody na zbiór pierwszego pokosu trawy ww. nie miał żadnego władztwa nad tym gruntem, a po zbiorze pokosu obowiązany był pozostawić nieruchomość do dyspozycji właściciela, tj. Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w Sz. - Jednostka Gospodarcza Zasobu w S. Sz. Mając na uwadze powyższe, jak również przytoczone zapisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, a w szczególności zapis art. 2 ust. 1 tej ustawy, wskazaną na wstępie decyzją, organ pierwszej instancji, uznając, że zgłoszona przez W. S. do wniosku przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych działka o numerze ewidencyjnym [...] w obrębie [...] nie była w jego posiadaniu, orzekł o zastosowaniu sankcji, polegających na zmniejszeniu płatności w wysokości [...] zł ze względu na zawyżoną deklarację powierzchni działek rolnych w zakresie Jednolitej Płatności Obszarowej za rok [...] oraz odmówieniu płatności, ze względu na zawyżoną deklarację powierzchni działek rolnych w zakresie Uzupełniającej Płatności Obszarowej - inne rośliny za rok [...]. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że sankcja, dotycząca jednolitej płatności obszarowej, zastosowana została na podstawie przepisu art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r. Rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz. U. UE.L. 03.328.21). Natomiast sankcja, skutkująca odmówieniem płatności, dotycząca płatności uzupełniającej, została zastosowana z tych samych powodów, co sankcja powyżej wskazana, lecz na podstawie przepisu art. 32 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U. UE. L.01.327.11). Nie zgadzając się z powyższą decyzją, W. S. wniósł odwołanie od niej do Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz., w którym podniósł, że - według niego - spełniał wszystkie warunki aby ubiegać się o przyznanie płatności do spornej łąki, tym bardziej, że taką ustną informację otrzymał także od Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Sz. Nadto, strona w odwołaniu szeroko opisała ustną umowę i ustalenia z U. F. i jej mężem na okoliczność dokonywania pokosu na łące nr [...]. W. S. podniósł także, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. Sz. zapewnił go, że wycofanie wniosku, dotyczącego spornej łąki nie będzie miało negatywnych konsekwencji, co okazało się nieprawdą. W wyniku rozpoznania odwołania W. S., Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję, organ odwoławczy wskazał, że właścicielem działki nr [...] (posiadaczem samoistnym) była Agencja Nieruchomości Rolnych, która mając na względzie utrzymanie spornej działki w dobrej kulturze rolnej, zleciła odwołującemu się przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych w zamian za pożytki z działki. Z tego względu, zdaniem organu, odwołujący nie spełniał przesłanek ustawowych do uzyskania płatności do spornej działki, bowiem uzyskanie zgody na dokonanie jednorazowego pokosu na działce nie może być traktowane jako jej posiadanie, w myśl art. 336 Kodeksu cywilnego. Sporną działkę zasadnie zatem wykluczono z wniosku na mocy art. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, który stanowi, że w przypadku, gdy właściwe władze poinformowały wnioskodawcę o nieprawidłowościach we wniosku o pomoc, wprowadzenie zmian dotyczących użytkowania lub systemu pomocy nie jest dozwolone w odniesieniu do działek rolnych, których dotyczą nieprawidłowości. Nieprawidłowości stwierdzone we wniosku, po wezwaniu do złożenia wyjaśnień, na mocy art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003, skutkowały więc zastosowaniem przez organ pierwszej instancji redukcji i wyłączeń płatności. Powyższą decyzję ostateczną Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz., W. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zarzucając, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem art. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. oraz art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) z dnia 16 grudnia 2003 r., a także art. 336 Kodeksu cywilnego, skarżący wniósł o jej uchylenie, podnosząc argumenty przytoczone uprzednio w odwołaniu, tj. wskazując, że spełniał warunki z art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, albowiem był posiadaczem spornej łąki w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z treścią przepisu art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny jest powołany do sprawowania w zakresie swojej właściwości kontroli działań administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, co odnosi się do prawidłowości stosowania prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, skład orzekający w sprawie uznał, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, regulujących instytucję dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych za [...] r., ani też z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego przysługują płatności na, będące w jej posiadaniu, grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 2 ww. ustawy warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. Łączne spełnienie przez producenta rolnego ww. przesłanek ustawowych stanowi podstawę do przyznania płatności. Jak ustalono w toku prowadzonego przez organ postępowania, właścicielem działki nr [...] (posiadaczem samoistnym) była Agencja Nieruchomości Rolnych, która mając na względzie konieczność utrzymania spornej działki w dobrej kulturze rolnej, zleciła skarżącemu przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych w zamian za pożytki z tej działki. Zgodnie z pismem [...] z dnia [...] r. za wykonanie na rzecz Agencji usługi, polegającej na wykoszeniu pierwszego pokosu siana, skarżący miał otrzymać zapłatę w naturze. Z tego faktu W. S. wywodzi swoje prawo do spornej działki i do uzyskania do niej płatności. Z takim stanowiskiem jednak nie można się zgodzić. Uzyskanie zgody na dokonanie jednorazowego pokosu nie może być bowiem traktowane jako jej posiadanie w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem "posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)." Zatem, posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. W najogólniejszym, potocznym ujęciu posiadanie kojarzy się z wykonywaniem "władztwa" nad rzeczą. Jednakże w ściślejszym, techniczno-prawnym znaczeniu, zdefiniowanym w art. 336 k.c., niezbędne jest władanie rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego za kogo innego" (art. 338 k.c.). Zatem, według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; A. Kunicki (w:) System..., s. 830; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Tak więc, zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c. i to zarówno o posiadaniu samoistnym, jak i zależnym, które występuje w przypadku władania rzeczą "jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą" (Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 2001). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, jak prawidłowo wykazał to organ odwoławczy, że pismo na podstawie, którego skarżący miał dokonać jednorazowego pokosu na spornej łące, wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze, nie stanowi o posiadaniu władztwa na tym gruntem w rozumieniu przytoczonego powyżej przepisu. Z tego też względu, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, sporną działkę zasadnie wykluczono z wniosku na mocy art. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, który stanowi, że w przypadku, gdy właściwe władze poinformowały wnioskodawcę o nieprawidłowościach we wniosku o pomoc, wprowadzenie zmian dotyczących użytkowania lub systemu pomocy nie jest dozwolone w odniesieniu do działek rolnych, których dotyczą nieprawidłowości. Także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zgodnie z jego treścią: "jeśli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdza się, że ustalona różnica między, zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem w znaczeniu art. 2 lit. r) rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 jest większa niż 3%, ale nie większa niż 30% wyznaczonego obszaru, kwota, jaka ma zostać przyznana na podstawie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej, jest zmniejszona za dany rok o dwukrotność kwoty ustalonych funduszy dla tej różnicy. Jeśli różnica jest większa niż 30 % wyznaczonego obszaru, żadna pomoc nie jest przyznawana za dany rok. Jeśli różnica jest większa niż 50 %, rolnik jest ponownie wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem. Ta kwota jest potrącana o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono tę różnicę." - ust. 1. W przypadku skarżącego zasadnie zatem pomniejszono stwierdzoną powierzchnię gruntów o dwukrotność różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną z uwagi na fakt, że różnica pomiędzy powierzchną zadeklarowaną a stwierdzoną wyniosła 22,16%, co skutkowało przyznaniem płatności po uwzględnieniu sankcji w wysokości [...] zł. Zasadnie też nie przyznano skarżącemu płatności uzupełniającej wobec stwierdzenia, że różnica między obszarem zadeklarowanym a ustalonym jest większa niż 20%. Za chybiony uznać należy także zarzut rażącego naruszenia przez organ art. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92, bowiem zgodnie z treścią tego przepisu rolnicy są uprawnieni do zmiany wniosków o pomoc obszarową, o ile właściwe władze nie powiadomiły rolnika o błędach zawartych we wniosku o pomoc ani nie powiadomiły o wynikach przeprowadzonej kontroli na miejscu, ujawniającej błędy, w odniesieniu do części objętej zmianą. Tymczasem, w niniejszej sprawie skarżący skorygował swój wniosek w dniu [...] r., tj. po wezwaniu z dnia [...] r. przez organ do złożenia wyjaśnień w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami, które ujawniono min. w wyniku kontroli krzyżowej, dotyczącej działki [...] w obrębie [...]. Mając na uwadze podniesione powyżej okoliczności, wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, należało - na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzec jak w sentencji.