I SA/Sz 771/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T L o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 kwietnia 2015 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący T L, składając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 771/15, jednocześnie zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] D L oraz z [...] J. Co do stanu majątkowego wykazał zaś, że posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha o wartości "[...] zł", budynek inwentarski o wartości [...] zł, magazyn zbożowy o wartości [...] zł, kury nioski [...] szt o wartości [...] zł, samochód [...] z 1988 r. o wartości [...] zł, [...] chłodnia z 2005 r. o wartości [...] zł, ciągnik [...] z 2006 r. o wartości [...] zł; oszczędności o wysokości [...] zł; skarżący nie wykazał posiadania domu, mieszkania, papierów wartościowych i wierzytelności. Skarżący podał także, że jego [...] pracuje w gospodarstwie, zaś [...] jest [...]. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Odnośnie zobowiązań i stałych wydatków wskazał łączną ich kwotę [...] zł miesięcznie na obsługę kredytów, zakup środków do produkcji rolnej, koszty utrzymania rodziny, prąd, gaz, podatki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – o co ubiega się skarżący w niniejszej sprawie - następuje, gdy strona będąca osobą fizyczną wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) to winno być udzielane wyjątkowo - przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Okoliczności podane we wniosku i wynikające z akt sprawy uzasadniają bowiem stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dochodach wynika, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, rodzina utrzymuje się ze stałych dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł netto miesięcznie, co oznacza, w ocenie referendarza sądowego, iż skarżącego stać jest na poniesienie należnych na tym etapie sprawy kosztów postępowania kasacyjnego, sprowadzających się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Należało zauważyć jednocześnie, że skarżący dotychczas regulował należne koszty sądowe w niniejszej sprawie (wpis od skargi, opłata kancelaryjna), a z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 11 marca 2016 r. nie wynikają żadne nadzwyczajne okoliczności, aktualnie ograniczające jego możliwości finansowe. We wniosku wykazano wydatki w łącznej kwocie [...] zł, w tym głównie na spłatę kredytu i utrzymanie gospodarstwa rolnego, ale też i na utrzymanie rodziny i opłaty za media, co oznacza że z kwoty [...] zł dochodu pozostaje skarżącemu miesięcznie kwota [...] zł. Ponadto skarżący oświadczył, że dysponuje oszczędnościami w kwocie [...] zł. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna i że posiada on dostateczne środki na zapewnienie sobie minimum egzystencji, ale także środki na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Środki pieniężne, którymi dysponuje miesięcznie, po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb rodziny, ale także innych zobowiązań, przekraczają wielokrotnie wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zasadą zaś jest, że w przypadku dysponowania przez wnioskodawcę oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi do wysokości posiadanych oszczędności, które co do zasady powinien ponieść skarżący inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wyżej wskazano, ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący posiada wolne środki, co powoduje, że wniosku nie można było uznać za zasadny. Ponadto, należy zauważyć, że skarżący jest właścicielem znacznego majątku w postaci gospodarstwa rolnego, w tym gruntów o pow. [...] ha, budynków, inwentarza żywego o dużej wartości. Nie można zatem uznać skarżącego i jego rodziny za osoby ubogie, wymagające pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego status materialny skarżącego wykracza ponad przeciętny poziom. Wobec tego, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.