I SA/Sz 772/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia NSA Krystyna Zaremba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 marca 2008 r. wniosku D.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących za źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy wnioskodawcy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 772/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę D.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących za źródeł nieujawnionych. W dniu 22 grudnia 2007 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 2 stycznia 2008 r. wezwano skarżącego D.B. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Wezwaniem z dnia 18 stycznia 2008 r. w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązano skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów: zeznania podatkowego za 2006 r. skarżącego oraz jego syna wraz z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym, wyciągów z posiadanych przez syna skarżącego rachunków bankowych z ich stanem za okres od 16 października 2007 r. do 16 stycznia 2008 r., wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie przez skarżącego i inne osoby wspólnie zamieszkujące oraz innych obciążeń wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość, zaświadczenia o zatrudnieniu syna skarżącego i uzyskiwanym wynagrodzeniu, zaświadczenie o ponoszonych opłatach za studia S.B. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, załączonych do wniosku dokumentów wynikało, co następuje. D.B. nie posiada żadnych dochodów (nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie jest zatrudniony), nie jest też zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gospodarstwo domowe prowadzi z synem – S.B., który osiąga dochody w kwocie 1.200 zł z tytułu umowy o pracę. D.B. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką Rosji, która również nie pracuje, mieszka u matki, w swoim rodzinnym mieście W., pozostając na jej utrzymaniu. Skarżący zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe korzystając z pomocy najbliższych członków rodziny (rodziców oraz brata i pełnoletniego syna). Pomoc ta polega na umożliwieniu wspólnego zamieszkania i zapewnieniu wyżywienia. Skarżący posiada 391 udziały w Spółce z o.o. "M." w T.P. o wartości 204.297,50 zł, zajętymi przez Drugi Urząd Skarbowy w K. oraz zabezpieczonymi na rzecz Prokuratury Okręgowej w K. (dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...], postanowienie Komornika Rewiru III z [...] dołączone przy wniosku z dnia 14 listopada 2006 r.) oraz 134 udziały w Spółce "M" w W. (poprzednio "C" o wartości 670.000,00 zł. D.B. podał, iż w związku posiadanymi zadłużeniami toczą się wobec niego egzekucje (dowody: zawiadomienia o zajęciach z okresu 31.05.2004 r. do 05.10.2007 r. - dołączone przy wniosku z dnia 14 listopada 2006 r.): - na rzecz Drugiego Urzędu Skarbowego w K., egzekwowany dług wynosi 3.390.000,00 zł. - na rzecz "A.-H." S.A. w W. w poszukiwaniu długu w kwocie 1.844.000,00 zł (zajęcie rachunku bankowego w dniu 29.06.2004 r. i ewentualnych wierzytelności od Drugiego Urzędu Skarbowego w K.), - na rzecz Sopockiego Towarzystwa Ubezpieczenia na Życie E.H. S.A., dług w kwocie 116.879,41 zł z odsetkami i kosztami przekraczającymi 120.000,00 zł, - na rzecz Narodowej Centrali Windykacji Spółki z o.o. we W. w kwocie 494.981,99 zł (zawiadomienie z dnia 17.06.2005 r. o wypełnieniu weksla wraz z wezwaniem do jego wykupienia), - na rzecz Drugiego Urzędu skarbowego w K., egzekwowany dług wynosi 1.848.156,72 zł. Egzekucje powyższe są realizowane w formie zajęć rachunków bankowych skarżącego, zajęć papierów wartościowych i wierzytelności posiadanych w domach maklerskich, zajęć udziałów, wierzytelności, wynagrodzeń, należności od Spółek: "M." w T.P. i "M" w K., Z.T.M. spółka z o.o. z siedzibą w P. w likwidacji, P.P.M.A. – K. S.A w K., zajęcia należności od Drugiego Urzędu Skarbowego w K., zajęć wierzytelności od kontrahentów skarżącego. W związku z powyższym wobec skarżącego toczyło się postępowanie o wpis do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] - dołączone przy wniosku z dnia 14 listopada 2006 r.). W dniu 6 lutego 2007 r. Pekao LEASING sp. z o.o. w W. przedstawiła skarżącemu do zapłaty dwa weksle gwarancyjne, których był poręczycielem na kwotę 1.644.742,10 zł oraz 4.702.861,91 zł z terminem płatności na dzień 13 luty 2007 r. (dołączone przy wniosku z dnia 9 stycznia 2008 r.). D.B. podniósł także, iż decyzje Dyrektora UKS i Dyrektora Izby Skarbowej w K., będące przedmiotem skargi są wykonywane i UKS egzekwuje ustalony w nich podatek dochodowy, a obecnie wszczęto również postępowanie karno-skarbowe z tego tytułu. Skarżący wskazał także, iż w roku 2005 uzyskiwał dochody z umów zlecenia, obecnie stan zdrowia nie pozwala mu na bardziej aktywną pracę. Od trzech lat zamieszkuje z synem – S.B., który posiada jedynie mieszkanie o pow. 50 m kw., obecnie nie studiuje i nie pracuje. W okresie od 7 sierpnia 2000 r. do 5 października 2007 r. zatrudniony był na stanowisku asystenta prezesa, uzyskując dochód z wynagrodzenia za pracę w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 5 października 2007 r. w wysokości 21.918,41 zł brutto. Miesięczne wydatki wynoszą około 488,80 zł ( w tym czynsz 324,80 zł, gaz – 30 zł, telefon – 30 zł, energia – 50 zł, ubezpieczenie mieszkania – 54 zł) - (dołączone przy wniosku z dnia 9 stycznia 2008 r.). Do wniosku załączono między innymi: - zaświadczenie pracodawcy "M." Sp. z o.o. z dnia 9 listopada 2006 r., gdzie skarżący był zatrudniony w okresie od 1.09.1998 r. do 15.03.2006 r., od 1.01.2006 r. z wynagrodzeniem w kwocie 899,10 zł brutto, stosunek pracy rozwiązano na podstawie porozumienia stron, - historię rachunku bankowego posiadanego przez S.B. za okres od 01.10.2007 r. do 28.02.2008 r., z którego wynika saldo końcowe w kwocie 0,51 zł, - zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w S. o wysokości czynszu mieszkaniowego opłacanego przez syna w kwocie 324,80 zł oraz oświadczenie, iż S.B. obecnie przerwał studia i w związku z tym nie ponosi z tego tytułu opłat, - zaświadczenie Spółki z o.o. "M" w W. (poprzednio "C" Sp. z o.o. w K.), iż D.B. nie jest zatrudniony w tej firmie, pełni w niej funkcję Prezesa Zarządu bez wynagrodzenia, potwierdzone odpisem z rejestru sądowego przedsiębiorców, - odpis zeznania podatkowego za 2006 r. wraz z załącznikami dotyczące D.B., w którym zadeklarował przychody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 16.465,70 zł, z działalności gospodarczej w wysokości 156.350,00 zł koszty uzyskania przychodów w wysokości 29.962,95 zł, przychody w wysokości 172.815,70 zł, dochód 142.852,75 zł, nadpłatę w wysokości 10.585,90 zł (przekazaną na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r.), - odpis zeznania podatkowego za 2006 r. wraz z załącznikami dotyczące S.B., w którym zadeklarował przychody ze stosunku pracy w wysokości 18.000,00 zł, dochód w wysokości 16.466,16 zł, - zaświadczenie ze spółki "M." Spółka z o.o. z siedzibą w T.P. z dnia 31 stycznia 2008 r. o tym, iż S.B. był zatrudniony w spółce na pełen etat na stanowisku asystenta prezesa w okresie od 7 sierpnia 2000 r. do 5 października 2007 r. Wynagrodzenie brutto za okres od 1 stycznia 2007 r. do 5 października 2007 r. wyniosło 21.918,41 zł. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło za porozumieniem stron. Wezwaniem z dnia 8 lutego 2008 r. zobowiązano dodatkowo skarżącego, z uwagi na ujawnienie nowych okoliczności odnośnie rozwiązania umowy o pracę z synem S.B., do przedłożenia zaświadczenia z PUP, czy S.B. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, czy S.B. lub D.B. uzyskują bądź nie pomoc z opieki społecznej, oświadczenia, czy S.B. podjął zatrudnienie w innym miejscu pracy, oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego i jego syna w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 15 lutego 2008 r. podał, że jego syn S.B. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie pobiera żadnego zasiłku oraz, że ani on ani jego syn nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący oświadczył, że utrzymują się z wynagrodzenia jakie skarżący otrzymuje z tytułu umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Podał również, że jego syn po zwolnieniu z firmy "M." Sp. z o.o prowadzi własną działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm. ), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej kwocie 250 zł, spowoduje uszczerbek dla koniecznego jego utrzymania. Z uwagi na istotną zmianę okoliczności, a także rozbieżność w stosunku do oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jaką było ujawnienie faktu, iż syn skarżącego S.B., na którego utrzymaniu skarżący przebywał (według jego oświadczenia we wniosku o przyznanie prawa pomocy), nie pracuje już, Sąd wezwał go do nadesłania zaświadczeń z PUP, czy S.B. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz z opieki społecznej o korzystaniu bądź nie z pomocy społecznej oraz oświadczeń, czy S.B. podjął zatrudnienie w innym miejscu pracy a także o źródłach utrzymania – pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Informacje te były konieczne aby prawidłowo ustalić sytuację majątkową skarżącego w momencie kiedy okazało się, iż jedyna osoba utrzymująca gospodarstwo domowe – zgodnie z wcześniejszymi oświadczeniami skarżącego - pozostaje bez pracy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał jedynie swoje oświadczenie z dnia 15 lutego 2008 r., w którym oświadczył, iż wraz z synem utrzymuje się z tego co zarobi z umów zlecenia lub umów o dzieło. Jego syn obecnie nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ma własną działalność gospodarczą, nie otrzymują pomocy z opieki społecznej. Takie oświadczenie nie stanowi wypełnienia zobowiązania nałożonego przez Sąd. Skarżący został pouczony o rygorze niedopełnienia wezwania Sądu, jakim jest odmowa przyznania prawa pomocy. Ponadto w swoim oświadczeniu skarżący w żaden sposób nie przybliżył choćby ogólnej kwoty, jaką obecnie posiada na swe utrzymanie, jakie wynagrodzenie otrzymuje z tytułu wykonywanych przez siebie prac na umowy zlecenia lub umowy o dzieło. W takiej sytuacji nie sposób, zdaniem Sądu, ocenić rzeczywistą sytuację materialną skarżącego a tym samym udzielić mu dobrodziejstwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Należy przy tym podkreślić, iż większość dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej stanowiło kopię wcześniejszych dokumentów skarżącego złożonych przy jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, złożonego w dniu 14 listopada 2006 r. Skarżący w swoim wniosku z dnia 9 stycznia 2008 r. podniósł, iż jego sytuacja w porównaniu z wcześniej opisaną uległa pogorszeniu. Na kolejne wezwanie Sądu skarżący przyznał, iż osiąga dochody z umów zlecenia lub o dzieło, a jego syn prowadzi działalność gospodarczą. Należy również mieć na uwadze, że w 2006 r. D.B. osiągnął dochód w wysokości 142.852,75 zł. Sąd nie kwestionuje tego, iż sytuacja skarżącego jest nadal trudna, ciążą bowiem na nim liczne zobowiązania pieniężne. Jednakże w stosunku do oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku z dnia 9 stycznia 2008 r. sytuacja ta, zdaniem Sądu, uległa poprawie. We wniosku skarżący podał, iż jedynym dochodem stanowiącym źródło utrzymania jego i syna jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.200 zł jakie otrzymuje syn. Natomiast z oświadczenia z dnia 15 lutego 2008 r. wynika, iż skarżący ma dochody z umów zlecenia i o dzieło – nie podał jednakże w jakiej wysokości, a jego syn prowadzi własną działalność gospodarczą. Stanowi to zdaniem Sądu o poprawie sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący niedochowując należytej staranności w dopełnieniu obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów, uniemożliwił Sądowi pełną ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Wobec tego, iż skarżący nie wykazał, zdaniem Sądu, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji