I SA/Sz 782/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. – po rozpatrzeniu zażalenia A.S. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt sprawy, organ I instancji działający w sprawie jednocześnie jako wierzyciel oraz organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych numery od [...] do [...] obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2010 r. do października 2015 r. Pismem z 13 kwietnia 2016 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie w całości zadłużenia wobec Zakładu oraz prowadzonych postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną. Wskazał, że jego obecne dochody wynoszą ok. [...] zł, natomiast ma na utrzymaniu czteroosobową rodzinę. Działalność gospodarcza prowadzona przez zobowiązanego jest nieopłacalna (serwis komputerowy) i planuje się przebranżowić (montaż paneli fotowoltaicznych oraz studia prawnicze). Zobowiązany podkreślił, że wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie jest wstanie zapewnić normalnego funkcjonowania rodzinie, a nadto pogarsza się jego stan zdrowia. Organ I instancji nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił bowiem, że należność z tytułu nieopłaconych składek istnieje i jest wymagalna, nie została umorzona przez Zakład i nie wygasła z innych przyczyn. Nie doszło również do zapłaty należności przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Trudna sytuacja życiowa i finansowa zobowiązanego nie stanowi samej w sobie podstawy do umorzenia egzekucji, działalność gospodarcza prowadzona jest bowiem na zasadzie ryzyka, a obowiązkiem Zakładu jako wierzyciela w przypadku nieuregulowania zadłużenia jest jego dochodzenie na drodze przymusowej. Nadto, takiej przesłanki nie stanowi również okoliczność złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Dopiero ewentualne umorzenie zaległości skutkować może umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pismem z 14 września 2015 r. zobowiązany złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, podkreślając że jego aktualna sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz umorzenie należności wobec Zakładu. Zobowiązany wniósł również o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu zakończenia sprawy z jego skargi na decyzję Zakładu w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, prawomocnym wyrokiem sądu. Uzasadniając zaskarżone postanowienie, organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wówczas, gdy wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie takich okoliczności nie stwierdzono. Przedstawione przez zobowiązanego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji finansowej rodziny, problemów zdrowotnych, kłopotów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także samo złożenie wniosku o umorzenie egzekwowanych zaległości z tytułu składek, nie mieści się natomiast w katalogu okoliczności skutkujących umorzeniem postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2016.599), dalej : "u.p.e.a." Organ odwoławczy podkreślił, że tytuły wykonawcze wystawione wobec zobowiązanego zostały wystawione na podstawie złożonych przez niego deklaracji jako płatnika składek. Ponadto, z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż w postępowaniu egzekucyjnym dochodzone na drodze przymusu należności z tytułu składek istnieją i są wymagalne, gdyż nie zostały przez Zakład (jako wierzyciela) umorzone, nie wygasły z innych przyczyn i nie doszło do ich zapłaty przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że dopiero ewentualna decyzja Zakładu, umarzająca zaległości w powyższym zakresie stanowić będzie przyczynę obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, organ odwoławczy wyjaśnił, że toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie postępowanie sądowe o sygn. akt I SA/Sz 438/16, ze skargi zobowiązanego na decyzję Zakładu w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest odrębnym postępowaniem i tym samym nie ma bezpośredniego wpływu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem skarżącego wydane postanowienie w sposób rażący narusza jego prawa i dobra jako obywatela RP oraz prawa i dobra jego czteroosobowej rodziny, w tym dwóch małoletnich córek. W ocenie skarżącego, jego obecna sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie zaległości z tytułu składek oraz prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nadto, w piśmie z 8 lipca 2016 r., skierowanym do organu odwoławczego po wniesieniu skargi, znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, skarżący wniósł o zawieszenie prowadzonej egzekucji do czasu wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku w sprawie I SA/Sz 438/16. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Spór w sprawie dotyczy przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżącego, jego aktualna trudna sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast, w ocenie organu, podniesiona przez skarżącego argumentacja nie mieści się w ustawowym katalogu przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że - zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a zatem z urzędu w pierwszej kolejności bada kwestię przedawnienia. Powyższa kwestia jest istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem zobowiązanie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne dotyczy okresu od kwietnia 2010 r. do października 2015 r., tytuły wykonawcze obejmujące ww. należności zostały wystawione 2 marca 2016 r. i doręczone skarżącemu 22 marca 2016 r. W okresie powstania zaległości za okresy od kwietnia 2010 r. do listopada 2011 r. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2009.205.1585, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", przewidywała 10-letni okres przedawnienia zaległości z tytułu składek (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.). Jednak, na podstawie ustawy nowelizującej z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U.2011.232.1378), art. 24 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał brzmienie "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.". Zgodnie z przepisem przejściowym tej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej). Mając powyższe przepisy na uwadze, stwierdzić należy, że zobowiązanie skarżącego nie uległo przedawnieniu, bowiem na podstawie ustawy obowiązującej w chwili powstania zaległości za miesiące od kwietnia 2010 r. do listopada 2011 r. zobowiązanie ulegałoby przedawnieniu w okresie od 31 maja 2020 r. do 31 grudnia 2021 r., natomiast na podstawie ustawy nowelizującej, korzystniejszej dla skarżącego, zobowiązanie ulegałoby przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2017 r., tak więc prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest uprawnione. Przechodząc do meritum sprawy, wskazać należy, że administracyjne postępowanie egzekucyjne kończy się zazwyczaj poprzez realizację tytułu wykonawczego. Może jednak zakończyć się z innego powodu, w szczególności poprzez umorzenie postępowania. Istotą umorzenia postępowania jest jego przerwanie, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o nieprowadzeniu już postępowania. Instytucja ta kończy postępowanie egzekucyjne z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałe w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (por. R. Hauser, Z. Leoński, w: red. R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, Warszawa 2014, s. 282 i powołane tam A. Skoczylas w: System Prawa Administracyjnego, t. 9, s. 329). Umorzenie postępowania może nastąpić na wniosek (zobowiązanego lub wierzyciela) lub z urzędu. Jednak, niezależnie od podmiotu, który składa wniosek o umorzenie postępowania, umorzenie może nastąpić jedynie z przyczyn enumeratywnie wskazanych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Zgodnie art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Nadto, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika zatem, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, natomiast w przypadku przesłanki, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny dysponuje uznaniem, co oznacza że przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji organ może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Oznacza, to iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy że organy zasadnie uznały, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego nie mogło zostać umorzone. Zobowiązanie dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych od [...] do [...] wynika z deklaracji złożonych przez skarżącego, lecz nie nastąpiło jednak jego wykonanie. Przed przystąpieniem do czynności egzekucyjnych zostały doręczone skarżącemu upomnienia. Zobowiązanie to istnieje i jest wymagalne, gdyż nie zostało przez Zakład (jako wierzyciela) umorzone, ani nie wygasło z innego tytułu. Zakład jako wierzyciel nie wystąpił również z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, wskazać również należy że sądowi z urzędu znana jest sprawa ze skargi skarżącego o sygn. akt I SA/Sz 438/16 na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, których dotyczą wystawione w sprawie tytuły wykonawcze. Z akt tej sprawy wynika, że skarżący pozostaje czynnym przedsiębiorcą, oraz posiada ½ udziału we własności nieruchomości położonej w S. - dom o powierzchni [...]. W rozpoznawanej sprawie istnieje zatem majątek podlegający zabezpieczeniu czy stanowiący środek egzekucyjny przedmiotowych należności, co wyklucza całkowitą nieściągalność zobowiązania, a więc brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w wyniku prowadzonego postępowania nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednocześnie odnosząc się do wniosków skarżącego o zawieszenie prowadzonej egzekucji (wstrzymanie czynności egzekucyjnych) do czasu wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku w sprawie I SA/Sz 438/16 należy wskazać, że 19 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącego. Nadto, sąd wskazuje, że działania w kwestii wstrzymania, zawieszenia czy umorzenia postępowania egzekucyjnego zastrzeżono wyłącznie do kompetencji organu egzekucyjnego lub organu nadzoru, co już szczegółowo zostało wyjaśnione w postanowieniu z dnia 4 listopada 2016 r. oddalającym wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe okoliczności na uwadze, wskazać należy że organy przeprowadziły wyczerpujące postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a w zaskarżonym postanowieniu ustosunkowały się do całego katalogu przesłanek umorzenia postępowania określonych w art. 59 u.p.e.a. W związku z tym, Dyrektor Zakładu, a następnie organ odwoławczy prawidłowo odmówili umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nadto, trudna sytuacja życiowa i finansowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie uzasadniają umorzenia prowadzonego w sprawie postępowania egzekucyjnego. Nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a., a zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym.