I SA/Sz 784/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 9 października 2024 r. nr UP-691/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ, ZUS) utrzymał w mocy swoją decyzję z 26 maja 2023 r. nr 1118/2023 o odmowie umorzenia A. G. (zobowiązany, skarżący, strona ) należności z tytułu składek. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - K.p.a.), w związku z art, 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 – u.s.u.s.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, 14 października 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu składek zawarty w treści odwołania od decyzji ZUS wydanej 3 września 2021 r. i określającej wysokość zadłużenia. Postanowieniem z 17 maja 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie odwołania od decyzji ZUS z 3 września 2021 r. i wniosek o umorzenie w całości lub w części albo o rozłożenie na raty należności z tytułu składek przekazał ZUS jako wniosek o wydanie decyzji. Wymienioną decyzją z 26 maja 2023 r. ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okresy wymienione w decyzji oraz odsetek od tych należności. Decyzją z 16 sierpnia 2023 r. nr UP-611/2023 ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z 26 maja 2023 r. Wyrokiem z 13 marca 2024 r. I SA/Sz 575/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję ZUS z 16 sierpnia 2023 r. Sąd zalecił, by organ wszechstronnie wyjaśnił i obiektywnie przeanalizował wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i prawidłowej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. W ponownym postępowaniu ZUS uwzględnił dokumenty, które zobowiązany złożył 19 czerwca 2024 r.: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2024; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 17 czerwca 2024 r.; oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy de minimis oraz formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 17 czerwca 2024 r. Organ skorzystał także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że: od 3 stycznia 2005 r. zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą pod firmą A. A. G. w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych; od 2005 r. posiada tytuł do ubezpieczeń w ZUS jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym od 1 stycznia 2022 r. jest zgłoszony z kodem 0590, czyli jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu; na nazwisko zobowiązanego zarejestrowane są samochody osobowe marki BMW 325i z 2000 r. (nr rej. [...]) i BMW 320 z 1992 r. (nr rej. [...]) i na 30 września 2024 r. oba pojazdy posiadały ubezpieczenia OC; w księgach wieczystych zobowiązany nie figuruje jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości; nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za rok 2022 w wysokości [...] zł i za rok 2023 w wysokości [...] zł zostały rozliczone na koncie płatnika na poczet istniejących zaległości, w tym składek, odsetek i kosztów egzekucyjnych. W tabeli na s. 8-9 zaskarżonej decyzji organ szczegółowo wykazał odsetki za zwłokę naliczone od dnia wymagalności składek za poszczególne okresy do dnia złożenia wniosku o umorzenie, tj. do 14 października 2021 r. Organ wskazał, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne został nałożony na zobowiązanego ustawą u.s.u.s., na Fundusz Pracy - ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 475 ze zm.) oraz na ubezpieczenie zdrowotne - ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.). Organ wyjaśnił, że zadłużenie zobowiązanego wobec ZUS wynika z miesięcznych deklaracji, a nie z decyzji organu rentowego, które mają charakter deklaratoryjny. Dnia 29 września 2015 r. ZUS wydał decyzję nr 390071DZPDK15/000791 o wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 9/2012-7/2015. Z kolei 25 stycznia 2016 r. wydał decyzję nr 390071DZPDK16/000061 o wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 8/2015-10/2015. 29 marca 2016 r. ZUS wydał decyzję nr390071DZPDK16/000251 o wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres 11/2015 - 1/2016. Od powyższych decyzji zobowiązany nie wniósł odwołań i stały się one prawomocne. 3 września 2021 r. organ rentowy wydał decyzję nr 390071DZPDK21/001872 o wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotnie i Fundusz Pracy za okres 2/2016-9/2019. Sąd Okręgowy w S. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 17 maja 2022 r., sygn. akt [...] umorzył postępowanie w sprawie odwołania zobowiązanego i decyzja ta również jest prawomocna. Organ wyjaśnił ponadto, że zobowiązanego obciąża obowiązek uiszczenia kosztów upomnień. Dalej organ wskazał, że w okresie pandemii koronawirusa zobowiązany nie zawieszał wykonywania działalności gospodarczej i nie zwracał się do ZUS o udzielnie pomocy rekompensującej przedsiębiorcom negatywne ekonomiczne skutki COVID-19. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą z przeważającym kodem PKD 43.21.Z, tj. wykonywanie instalacji elektrycznych. Według organu pandemia nie miała wpływu na wysokość zobowiązań składkowych. Organ stwierdził, że ewentualne umorzenie zadłużenia nie przekroczyłoby limitu 300.000,00 euro określonego dla pomocy de minimis. Organ dokonał analizy przedawnienia należności z tytułu składek i stwierdził, że są one wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dla należności z tytułu składek: a) za okres 2/2005 - 8/2006 bieg terminu przedawnienia zawiesiło: 19 grudnia 2005 r. doręczenie upomnień z 16 grudnia 2005 r. oraz 27 października 2006 r. doręczenie upomnień z 18 października 2006 r.; 10 maja 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 26 kwietnia 2012 r., b) za okres 9/2006 - 12/2010 bieg terminu przedawnienia zawiesiło: 7 lutego 2011 r. doręczenie upomnień z 20 stycznia 2011 r.; 28 kwietnia 2011 r. doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 26 kwietnia 2011 r., c) za okres 1/2011 - 3/2012 bieg terminu przedawnienia zawiesiło: 10 maja 2012 r. doręczenie upomnień z 26 kwietnia 2012 r.; 18 czerwca 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 4 czerwca 2012 r, d) za 4/2012 bieg terminu przedawnienia zawiesiło: 1 sierpnia 2012 r. doręczenie upomnień z 17 lipca 2012 r.; 31 sierpnia 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 16 sierpnia 2012 r., e) za okres 5/2012 - 8/2012 bieg terminu przedawnienia zawiesiło: 4 października 2012 r. doręczenie upomnień z 3 października 2012 r.; 12 listopada 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 24 października 2012 r., f) za okres 9/2012 - 07/2015 bieg terminu przedawnienia: był zawieszony od 4 września 2015 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do 4 listopada 2015 r., tj. do uprawomocnienia się decyzji nr 390071DZPDK15/000791 z 29 września 2015 r. (doręczonej 5 października 2015 r.); 2 grudnia 2015 r. zawiesiło doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 18 listopada 2015 r., g) za okres 8/2015 - 10/2015 bieg terminu przedawnienia: był zawieszony od 18 listopada 2015 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do 29 lutego 2016 r., tj. do uprawomocnienia się decyzji nr 390071DZPDK16/000061 z 25 stycznia 2016 r. (doręczonej 28 stycznia 2016 r.); 7 marca 2016 r. zawiesiło doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 3 marca 2016 r., h) za okres 11/2015 - 1/2016 bieg terminu przedawnienia: był zawieszony od 29 marca 2016 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do 2 maja 2016 r., tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji nr 390071DZPDK16/000251 z 29 marca 2016 r. (doręczonej 1 kwietnia 2016 r.); 8 sierpnia 2016 r. zawiesiło doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 20 lipca 2016 r., i) za okres 2/2016 - 9/2019 bieg terminu przedawnienia: był zawieszony od 6 listopada 2019 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do 17 maja 2022 r., tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji nr 390071DZPDK21/001872 z 3 września 2021 r. (doręczonej 23 września 2021 r.) - Sąd Okręgowy w S. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 17 maja 2022 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie odwołania; 30 sierpnia 2023 r. zawiesiło doręczenie tytułów wykonawczych wystawionych 17 sierpnia 2023 r., j) za okres 10/2019 - 9/2021 bieg terminu przedawnienia: jest zawieszony od 13 września 2023 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Organ stwierdził, że wobec zobowiązanego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zobowiązany przedstawił zaświadczenia wydane 11 maja 2023 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. oraz zestawienie sporządzone 9 marca 2023 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., potwierdzające skuteczność prowadzonych wobec zobowiązanego postępowań egzekucyjnych i wysokość wyegzekwowanych kwot. Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, której celem jest uzyskiwanie dochodów i ujawnił, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m2 w S., przy ul. [...]. Przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek od 2011 r. prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w S. i od 29 września 2023 r. dochodzi ich z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w S.. Ten środek egzekucyjny nie stanowi zagrożenia dla możliwości kontynuowania przez zobowiązanego działalności gospodarczej. Ponadto Komornik Sądowy i Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzą wobec zobowiązanego skuteczne postępowania egzekucyjne od 2010 r. na rzecz innych niż ZUS wierzycieli. Dyrektor Oddziału ZUS w S. zastosował następujące środki egzekucyjne: 26 kwietnia 2011 r. - zajęcie rachunku bankowego w [...], 26 kwietnia 2012 r. - zajęcie rachunku bankowego w [...], 17 sierpnia 2012 r. - zajęcie rachunku bankowego w [...], 19 listopada 2015 r. i 27 listopada 2015 r. - zajęcie rachunku bankowego w [...], a banki informowały organ egzekucyjny o braku rachunków. 17 października 2023 r. wezwano stronę do wyjawienia majątku w trybie administracyjnym. Dotychczas nie wyegzekwowano żadnych kwot, a poniesione przez organ wydatki egzekucyjne związane są z wysyłką korespondencji i wynoszą [...] zł. Dalej organ ocenił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W toku postępowania zobowiązany nie podnosił też argumentu złego stanu zdrowia oraz nie informował o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Organ zauważył, że zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych i oświadczył, że z tego tytułu w latach 2020-2022 uzyskał przychody w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł oraz osiągnął dochody w wysokości, [...] zł, [...] zł i [...] zł. W roku 2023 przy przychodach w wysokości [...] zł dochody zobowiązanego wyniosły [...] zł, czyli średnio [...] zł miesięcznie. W aktach sprawy znajduje się podsumowanie podatkowej księgi przychodów za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r., w którym wykazano przychody w wysokości [...] zł, wydatki na zakup towarów - [...] zł i pozostałe wydatki - [...] zł. Zmienność dochodów w poszczególnych miesiącach jest przy tym cechą tego sposobu zarobkowania. Organ wskazał, że zobowiązany jest kawalerem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budżet tego gospodarstwa domowego ustalony na podstawie dochodów z 2023 r. wynosi średnio [...] zł miesięcznie i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2024 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...]w l kwartale 2024 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zobowiązany nie korzysta też z żadnych form wsparcia skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku. Zaznaczył, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych [...] zł oraz kosztów związanych z leczeniem [...] zł. organ wyjaśnił, że w stałych kosztach zobowiązany nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. natomiast w minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, edukację, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego określono na [...] zł. Organ dostrzegł, że zobowiązany posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za rok 2023 w wysokości [...] zł z ratą [...] - [...] zł miesięcznie, zaciągniętych kredytów za rok 2023 (karta kredytowa) - [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, które są spłacane w trybie egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy i łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...] zł. według organu okoliczność posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi jednak przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Organ dostrzegł również, że w piśmie z 6 listopada 2023 r. zobowiązany oświadczył, iż kończy spłacać wierzytelności z tytułu podatków i bezzwłocznie po zakończeniu tej spłaty przystąpi do wpłat związanych z ZUS ze środków wpływających z tytułu działalności gospodarczej. Stan zaległości wobec Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. na 9 marca 2023 r. wynosił [...] zł, a 17 czerwca 2024 r. zobowiązany zadeklarował, że posiada zaległości z tytułu podatków za rok 2023 w kwocie [...]zł. Na sytuację finansową zobowiązanego składają się także posiadane składniki majątkowe. Według oświadczenia zobowiązany posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m2 w S., przy ul. [...]. Według organu umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym, a takie w sprawie nie zachodzą. Słuszny interes gospodarstwa domowego zobowiązanego zabezpiecza budżet przekraczający poziom minimum socjalnego. W celach zarobkowych zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zobowiązany nie posiada udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do kontynuowania aktywności zarobkowej, ma 52 lata i do osiągnięcia wieku emerytalnego może uzyskiwać dochody zarówno na utrzymanie jak i sukcesywną spłatę należności z tytułu składek. Według informacji na stronie internetowej [...] w S. ([...] zobowiązany jest: Jachtowym Sternikiem Morskim, Motorowodnym Sternikiem Morskim, Instruktorem Żeglarstwa oraz Instruktorem Sportów Motorowodnych, posiada Licencję na Holowanie Narciarza Wodnego, ISSA Inshore Skipper [certyfikat sternika jachtu morskiego w żegludze przybrzeżnej], SRC [świadectwo operatora łączności bliskiego zasięgu], STCW [zintegrowany kurs bezpieczeństwa]. Poza szkoleniami i prowadzeniem rejsów po różnych akwenach ściga się w regatach. Z informacji na ogólnodostępnym profilu facebookowym zobowiązanego wynika, że w latach 2013-2021 zgłaszał on swoją obecność za pośrednictwem aplikacji w rozmaitych krajach w tym odległych i egzotycznych (maj 2013 r. – Grecja, lipiec 2015 – Włochy, wrzesień i październik 2015 – Hiszpania, wrzesień 2016 – Włochy, październik 2017 – Grecja, październik 2018 – Hiszpania, marzec 2019 – Filipiny, czerwiec i lipiec 2019 – Hiszpania, maj 2020 – Filipiny, luty 2021 – Wietnam, październik 2021 – Portugalia). Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy .rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141. Poz. 1365 – rozporządzenie wykonawcze) oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. Organ zwrócił też uwagę, że zobowiązany ma prawo do złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Biorąc pod uwagę zebrany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności, organ nie znalazł podstaw do uchylenia swojej decyzji z 26 maja 2023 r. Zobowiązany zaskarżył decyzję ZUS. Skarżący zaznaczył, że w decyzji nie odniesiono się do abolicji ZUS ani też nieuzyskania dostępu do wszystkich dokumentów. Według skarżącego nieobiektywnie oceniono jego możliwość wywiązywania się z opłacania składek, nie biorąc pod uwagę blokady finansowej spowodowanej nie z winy ZUS, ale skutecznie blokującej płynność finansową i tym samym w pewnym sensie ubezwłasnowolniając finansowo skarżącego. Nie rozważono też możliwości umorzenia zaległości w części. Nie uwzględniono kwestii związanych z pandemią Covid 19. Nie oceniono obiektywnie możliwości rozwoju działalności przy tak dużym obciążeniu. Skarżący nie mógł również osobiście udzielić wyjaśnień podczas wydawania decyzji. Skarżący wyjaśnił, że banki informowały o braku konta, jednak wskazane przez skarżącego postępowania egzekucyjne (inne) odbywały się między innymi z zajętego konta. Skarżący poinformował też ZUS o zbyciu jednego z samochodów, aby nie przynosił dodatkowych kosztów z uwagi na jego stan (BMW 320). Pandemia Covid 19 miała wpływ na wielkość dochodu z uwagi na ogólny spadek we wszystkich branżach. Skarżący nie mógł również otrzymać pomocy z ZUS jak inni przedsiębiorcy, ponieważ warunkiem uzyskania pomocy był brak zadłużenia. Skarżący sprawował opiekę nad ciężko chorą matką, jednak nie zgłosił tego faktu do ZUS z niewiedzy. Według skarżącego przy tak dużym zadłużeniu należy uznać, że ma ono trwały charakter. W PKD działalności skarżący ma zawartą pozostałą działalność związaną ze sportem - inne. Wpisana została celem wykonywania, prowadzenia kursów czy rejsów. Informacje wskazane przez ZUS na podstawie profilu facebookowego odnośnie podróży nie są całkowicie zgodne z prawdą. Jednakże część z nich faktycznie miała miejsce i była związana z wykonywaną pracą oraz próbą rozwoju działalności w przyszłości, jak i koniecznością związaną z podnoszeniem kwalifikacji oraz stażu niezbędnego przy udziale w komisjach egzaminacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a na skutek takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2). Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Okoliczność, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, w istocie nie jest w sprawie sporna, jednak organ prawidłowo zbadał możliwość umorzenia należności pod tym względem, czym uczynił zadość wskazaniom zawartym w wyroku I SA/Sz 575/23. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą wątpliwości sądu. Organ wskazał m.in., że wobec skarżącego prowadzone są skuteczne postępowania egzekucyjne. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, której celem jest uzyskiwanie dochodów oraz posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m2 w S. przy ul. [...]. Organ zrealizował również zalecenia wynikające z wyroku I SA/Sz 575/23 (którym był z mocy art. 153 p.p.s.a. związany) w zakresie wskazania, z czego wynikają zaległości skarżącego, wykazania odsetek za zwłokę oraz zbadania kwestii przedawnienia należności z uwzględnieniem zmian w brzmieniu art. 24 ust. 4, ust. 5b i 5f u.s.u.s., jak również odniesienia się do prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz wydatków egzekucyjnych organu, co zostało w sposób szczegółowy omówione w zaskarżonej decyzji i czego skarżący nie zakwestionował. Zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Umorzenie należności z tytułu składek jest w świetle powyższych przepisów instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Użycie takich zwrotów należy uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do ocen pozaprawnych. Ich interpretacji na użytek danej sprawy dokonuje każdorazowo organ rentowy. Ustawodawca używa klauzul generalnych, przyjmując założenie, że ostatecznie judykatura (także sądownictwo administracyjne) doprecyzuje ich treść. Klauzule generalne uelastyczniają tekst przepisów, ale z tym uelastycznieniem wiążą się także zagrożenia w procesie stosowania prawa. Zawsze istnieje bowiem obawa, że klauzule generalne mogą być nadużywane przez organy stosujące prawo na niekorzyść obywatela. Z drugiej strony umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Należy również zwrócić uwagę, że zawarty w omawianych przepisach zwrot "może" wskazuje na zastosowanie konstrukcji uznania administracyjnego. Wyraża się ono nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia sprawy, w tym wydania rozstrzygnięcia negatywnego dla zobowiązanego, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek do umorzenia składek. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Istnieją zatem pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy. Przekroczenie tych granic ma miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości i słuszności, wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, względnie na podstawie przesłanek, które są nieprawdziwe. W orzecznictwie zwraca się równie uwagę, że specyfika postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego wyraża się w tym, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą do wydania decyzji o umorzeniu składek, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. m.in. wyrok NSA z 30 sierpnia 2024 r. I GSK 1333/23 i przywołane tam orzecznictwo). Wynika to z okoliczności, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania, a ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Należy zatem zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie. W tym kontekście analizie wypada poddać określone na dany okres minimum socjalne oraz minimum egzystencji. Minimum socjalne jest bowiem kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa: stanowi górną granicę tego obszaru. Z kolei minimum egzystencji, zwane także minimum biologicznym, wyznacza poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju psychofizycznego człowieka. Kategoria ta może być uznana za dolną granicę obszaru ubóstwa. Dokonana w omówionym wyżej zakresie ocena organu jest według sądu prawidłowa, obiektywna, nie nosi znamion dowolności i została poprzedzona rzetelnym ustaleniem stan faktycznego sprawy, co wypełnia wskazania zawarte w wyroku I SA/Sz 575/23. Jak wyjaśniono już w części historycznej uzasadnienia, organ ustalił, że skarżący jest kawalerem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budżet tego gospodarstwa domowego ustalony na podstawie dochodów z 2023 r. wynosił średnio [...] zł miesięcznie i był wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2024 r. na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...]w l kwartale 2024 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych, jak również jest Jachtowym Sternikiem Morskim, Motorowodnym Sternikiem Morskim, Instruktorem Żeglarstwa oraz Instruktorem Sportów Motorowodnych. Skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku i nie powołuje się na problemy zdrowotne. Zaznaczył, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych [...] zł oraz kosztów związanych z leczeniem [...] zł. Organ słusznie dostrzegł, że w stałych kosztach zobowiązany nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. natomiast w minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, edukację, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego określono na [...] zł. Organ dostrzegł, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2023 r. i zaciągniętych kredytów, a łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...] zł. Organ słusznie wskazał, że okoliczność posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Organ dostrzegł również, że w piśmie z 6 listopada 2023 r. zobowiązany oświadczył, iż kończy spłacać wierzytelności z tytułu podatków i bezzwłocznie po zakończeniu tej spłaty przystąpi do wpłat związanych z ZUS ze środków wpływających z tytułu działalności gospodarczej. W oświadczeniu z 17 czerwca 2024 r. skarżący zadeklarował, że posiada zaległości z tytułu podatków za rok 2023 w kwocie [...]zł. Na sytuację finansową zobowiązanego składają się także posiadane składniki majątkowe. Według oświadczenia zobowiązany posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 31 m2 w S., przy ul. [...]. Biorąc pod uwagę, że umorzenie należności z tytułu składek powinno być sytuacją wyjątkową, z powyższych ustaleń organu przekonująco wynika, że skarżący takiej wyjątkowości swojej sytuacji nie wykazał. Należy jeszcze raz powtórzyć, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania, co obwarowane jest najpierw spełnieniem określonych przesłanek, a w razie ich spełnienia poddane dodatkowej ocenie organu w ramach uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organ wykazał, że opłacanie należności z tytułu składek nie stanowi zagrożenia dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego przy uwzględnieniu minimum socjalnego, co oznacza, że nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uszczegółowiony w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Oceny legalności zaskarżonej decyzji nie mogą zmienić podnoszone w skardze okoliczności, że postępowania egzekucyjne odbywały się z zajętego konta, że skarżący zbył jeden ze swoich samochodów, że pandemia Covid 19 miała wpływ na wielkość uzyskiwanych przez niego dochodów, że opiekował się chorą matką, ale tego nie wskazał oraz że jego zadłużenie jest wysokie i może nadmienia charakter trwały. Odnośnie do sygnalizowanej w skardze kwestii abolicji, sąd nadmienia, że ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551) przewidywała umorzenie składek za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. i co do zasady wymagała złożenia stosownego wniosku do 15 stycznia 2015 r. W ocenie sądu skarżący zdaje się traktować instytucję umorzenia należności z tytułu składek nie jako środek do zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego, które pozwala osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, ale jako pomoc w poszerzaniu działalności gospodarczej i jej dalszym rozwoju, co wynika m.in. z uwag skarżącego zamieszczonych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. W tym kontekście nie mógł podważyć legalności zaskarżonej decyzji zarzut, że nie wszystkie wskazane przez organ podróże skarżącego były zgodne z prawdą oraz że podróże te były związane z wykonywaną pracą, rozwojem działalności w przyszłości, podnoszeniem kwalifikacji oraz stażem niezbędnym do udziału w komisjach egzaminacyjnych. Sąd wskazuje wreszcie, że ewentualne naruszenia przez organ przepisów postępowania mogą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jedynie wtedy, kiedy mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, z uwagi na zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.