I SA/Sz 794/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A R umorzenia zaległości za okres od kwietnia 2004 r. do sierpnia 2004 r. z tytułu nieopłaconych składek na: - ubezpieczenie społeczne, - ubezpieczenie zdrowotne, - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynoszących wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 10 lutego 2011 r. [...] zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. Nr 137, poz. 887, ze zm., dalej w skrócie u.s.u.s). Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia [...]r., wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy ww. decyzję. W jej uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w dniu 10 lutego 2011 r. wpłynął do Zakładu wniosek Aa Rego w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek, umotywowany trudną sytuacją materialną i zdrowotną. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A R ponownie opisał swój stan zdrowia wskazując na jego pogorszenie oraz fakt, iż zaległości powstały z powodu choroby wnosząc o umorzenie odsetek od zaległości. W toku postępowania wyjaśniającego, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, w tym dokumenty dostarczone przez stronę (m.in. dokumentację leczenia szpitalnego, oraz o stanie zdrowia, wypisy z ewidencji działalności gospodarczej) Zakład ustalił, że A R prowadził działalność gospodarczą od 2 stycznia 1998 r. do 17 sierpnia 2004 r. w zakresie usług ślusarskich hydraulicznych oraz obróbki mechanicznej elementów metalowych, a zadłużenie z tytułu składek w kwocie [...]zł powstało w okresie od kwietnia 2004 r. do sierpnia 2004 r. Wnioskodawca od 1 lutego 2011 r. ma przyznane prawo do renty inwalidzkiej, która w lipcu 2011 r. wynosiła [...]zł brutto, otrzymał także wyrównanie świadczenia w kwocie [...]zł. Zakład w dniu 20 czerwca 2011 r. wszczął postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego, z którego potrącać będzie [...]zł. Ponadto z decyzji wynika, że zobowiązany mieszka z rodzicami, którzy mu pomagają. Otrzymują oni dochody ze świadczenia emerytalnego – ojciec w kwocie [...]zł brutto, zaś matka w kwocie [...]zł. Dochód na członka rodziny wynosi [...] zł brutto. Zobowiązany jest osobą schorowaną i ponosi miesięczne koszty związane z leczeniem. Organ wskazał też, że do wniosku załączono orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 8 kwietnia 2011 r. stwierdzające całkowitą niezdolność wnioskodawcy do pracy do dnia 31 marca 2013 r. Rozpatrując ponownie sprawę organ rentowy, wskazał na wstępie na wynikające z przepisów prawa przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne), a także uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia, wyjątkowy charakter instytucji umorzenia oraz kryteria jakimi kieruje się organ przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji, a następnie odnosząc się do aktualnej sytuacji dłużnika uznał za niezasadne umorzenie nieopłaconych składek. Stwierdził bowiem, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., skoro dłużnik otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...]zł brutto, z której prowadzona jest skutecznie egzekucja. Jednocześnie organ rentowy nie zakwestionował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy, przyznając, iż nie jest on w stanie spłacić zadłużenia jednorazowo. W jego ocenie, o zdolnościach płatniczych dłużnika świadczy jednak otrzymywanie stałego świadczenia rentowego oraz wypłata wyrównania w kwocie [...]zł. Ponadto Zakład zauważył, iż powstanie zadłużenia jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej. Z uzasadnienia decyzji wynika dalej, iż w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą generując zadłużenia wobec ZUS. Organ, w tym kontekście wskazał na ciążący na wszystkich przedsiębiorcach jako ubezpieczonych obowiązek opłacania składek oraz obowiązek przedsiębiorcy będącego płatnikiem obliczania, potrącania, rozliczania, odprowadzania składek od dochodów ubezpieczonych. Wskazano także na podstawę prawną naliczania odsetek od należności ZUS. Zakład stwierdził, iż skutki nierentownej działalności obciążają przedsiębiorcę wskazując na niedopuszczalność przenoszenia tych skutków na instytucje państwowe i innych płatników. W ocenie organu, za umorzeniem należności w rozpoznawanej sprawie nie mogą przemawiać wyłącznie trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, zwłaszcza, że dłużnik ma zapewnione podstawowe warunki bytowe przez otrzymujących dochody rodziców. W skardze na powyższą decyzję Zakładu, A R wyraził niezadowolenie z negatywnego rozstrzygnięcia, nie wskazując konkretnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone. W treści skargi podniósł natomiast, iż od wielu lat ze względu na przewlekłą chorobę nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i opłacić zaległych składek. Wyjaśnił także, iż ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy od 20 lutego 2004 r. przez Komisję lekarską ZUS oraz, że przyczyną powstania zaległości była choroba oraz leczenie w tym okresie. Zdaniem skarżącego, przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uprawniają do umorzenia zaległych składek z powodu przewlekłej choroby. Wskazano także na stałe pogarszanie się stanu zdrowia i brak możliwości podjęcia pracy i spłaty należności. Skarżący zwrócił końcowo uwagę, iż orzeczona całkowita niezdolność do pracy powstała w dniu 20 lutego 2004 r. i obejmowała okres niepłacenia składek od 1 kwietnia 2004 r. do 17 sierpnia 2004 r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ rentowy, wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co z kolei czyniło zasadnym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie – p.p.s.a.). Przedmiotem odmowy umorzenia są należności z tytułu nieopłaconych składek przez Aa Rego w wysokości [...]zł oraz odsetki. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 zwana dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Szczegółowe zasady tego umarzania zostały uregulowane w rozporządzeniu z 2003 r., wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 rozporządzenia z 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków przewidzianych w jego treści daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało, z woli normodawcy, w gestii uznania organu. Tak więc, nawet w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa w rozporządzeniu z 2003 r., organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości, a po stronie dłużnika nie powstaje odpowiadające temu roszczenie. Działa on tym samym w granicach uznania administracyjnego, w zakres którego nie może wkraczać również sąd administracyjny, rozpoznający skargę na akt lub czynność, wydany lub podjęty w jego zakresie. Nie oznacza to jednak dowolności w postępowaniu administracyjnym i procesie decyzyjnym. Uznaniowy charakter decyzji jaką jest decyzja zaskarżona do Sądu nie zwalania organu od przeprowadzenia stosownego postępowania mającego na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonanie jego wszechstronnej oceny. Natomiast Sąd badający zaskarżoną decyzję bada czy nie nosi ona cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. Art. 107 § 3 kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja ZUS z 29 lipca 2011r. wymagała uchylenia, gdyż wbrew obowiązkowi określonemu w art. 107 § 3 k.p.a. nie została należycie uzasadniona. Z akt sprawy wynika, iż skarżący we wniosku o umorzenie z dnia 10 lutego 2011 r., oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 27 czerwca 2011 r., a także w swojej skardze do Sądu powołuje się na zły stan zdrowia i niezdolność do pracy, która powstała w dniu 20 lutego 2004 r. i była przyczyną nieuregulowania należności wobec ZUS. Na poparcie swojego żądania w trakcie całego postępowania przedłożył szereg dokumentów: zaświadczenie lekarskie, karty informacyjne leczenia szpitalnego oraz orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 8 kwietnia 2011 r. Z dokumentacji tej jednoznacznie wynika, iż skarżący począwszy od dnia 20 lutego 2004 r. wskutek choroby nie pracuje, przebywał w szpitalu psychiatrycznym, m.in. w dniach od 20 lutego 2004 r. do 14 maja 2004 r., leczy się stale w poradni zdrowia psychicznego. Sąd podkreśla, iż sprawa dotyczy zaległości za okres od kwietnia 2004 r. do sierpnia 2004 r., a zatem nieopłaconych przez skarżącego w okresie gdy był już niezdolny do pracy, poddawał się leczeniu psychiatrycznemu. Ponadto skarżący w dniu 17 sierpnia 2004 r. wyrejestrował działalność gospodarczą, w związku z którą powstały zaległości. Organ pierwszo instancyjny uzasadniając swoje stanowisko w decyzji z dnia [...]r. stwierdził, że zły stan zdrowia i trudna sytuacja finansowa nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności, skarżący nie udokumentował należycie swojej niezdolności do pracy, a o możliwości spłaty należności świadczy fakt pozostawania na utrzymaniu rodziców i dochód na członka rodziny w wysokości ok. 1.581 zł. Organ drugo instancyjny, podtrzymał argumentację zawartą w tej decyzji, stwierdzając, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, z uwagi na fakt przyznania skarżącemu świadczenia rentowego, otrzymania wyrównania z tego tytułu oraz uzyskiwania pomocy od rodziców. Należy zauważyć, że organ odwoławczy przyjął takie motywy uzasadnienia, w sytuacji gdy znana było już temu organowi treść orzeczenia Komisji ZUS z dnia 8 kwietnia 2011r., które potwierdzała w sposób jednoznaczny i przekonujący, iż całkowita niezdolność do pracy Aa Rego powstała w dniu 20 lutego 2004 r., a zatem w okresie przed zaprzestaniem opłacania składek przez skarżącego i stanowiła bezpośrednią przyczynę powstania zaległości. Organ nie wziął pod uwagę, iż skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia w związku z chorobą i leczeniem także w okresie późniejszym, po zakończeniu działalności gospodarczej. Brak odniesienia do tych okoliczności, a tym samym wyjaśnienia ewentualnego wpływu tej sytuacji na rozstrzygnięcie sprawy o umorzenie zaległości składkowych powoduje, że decyzja narusza art. 107 § 3 oraz art. 8 i 11 kpa. Organ naruszył także art. 80 kpa bowiem ocena dokonana bez odniesienia się do okoliczności, iż zaległość powstała w czasie niezdolności skarżącego do pracy musi być uznana za dowolną i wykraczającą poza ramy swobodnej oceny dowodów. W treści zaskarżonej decyzji znalazło się także stwierdzenie organu odwoławczego, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i generuje zaległości, co pozostaje w sprzeczności z ustaleniami tegoż organu o wyrejestrowaniu działalności w dniu 17 sierpnia 2004 r. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji sprawia, że istnieją wątpliwości co do przyczyn odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek wobec ZUS. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu należy w oparciu o przesłanki z art. 28 u.s.u.s. wraz z uwzględnieniem treści rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. uwzględnić okoliczność, że zaległość powstała w czasie, gdy skarżący przebywał w szpitalu, leczy się stale w poradni psychiatrycznej, a przyczyną powstania zaległości była przewlekła choroba powodująca niezdolność do pracy od 20 lutego 2004 r. do chwili obecnej. Dokonane ustalenia i ich pełna ocena powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że została wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.