I SA/Sz 800/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz odmowy rozłożenia na raty zaległości w tym podatku za 2010 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M.M., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. Z wniosku wynika, iż skarżący zawiesił działalność gospodarczą i zaprzestał jej prowadzenia, po długim okresie pozostawania na zwolnieniu lekarskim. Zły stan zdrowia jest powodem wykonywania pracy w niepełnym wymiarze. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, iż posiada nieruchomość opisaną jako "obiekt" położoną w K. przy ul. [...], a w oświadczeniu o dochodach kwotę [...] zł wynagrodzenia za pracę. Nie wykazano żadnych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.), ani wartościowych rzeczy ruchomych. Pismem z dnia 28 października 2011 r. skarżący został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej zwana p.p.s.a.), między innymi do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji rodzinnej i finansowej, a zobowiązanie to obejmowało: zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, w tym kart kredytowych z ostatnich trzech miesięcy; wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie oraz dokumentów potwierdzających ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; dodatkowe oświadczenie dotyczące miejsca zamieszkania skarżącego; czy nadal wynajmuje lokal mieszkalny, czy mieszka u członków rodziny lub innych bliskich osób, czy ze skarżącym mieszkają inne osoby – dziecko, matka, dziecka, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a także o wysokości dochodów tych osób i wysokości ponoszonych przez te osoby wydatków na opłaty mieszkaniowe; oświadczenie czy skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów, w jakiej wysokości, czy wywiązuje się z tego obowiązku wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności; zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, czy ubiegał się o jej przyznanie w 2011 r.; odpis rocznego zeznania podatkowego za 2010 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; dodatkowe oświadczenie dotyczące posiadanej nieruchomości, określonej jako "obiekt ul. [...]", wskazującego na jej powierzchnię i funkcję (użytkowa, mieszkaniowa), w jaki sposób jest wykorzystywana przez skarżącego czy inne osoby, czy jest wynajmowana, czy skarżący uzyskuje z tego tytułu środki pieniężne wraz z dokumentami potwierdzającymi wym. okoliczności. Skarżący, w wykonaniu powyższego zobowiązania oświadczył, że nadal wynajmuje mieszkanie i mieszka sam. Nie jest zobowiązany do płacenia alimentów, nie korzysta z pomocy społecznej, w utrzymaniu pomagają mu rodzina i przyjaciele. Wyjaśnił także, iż nieruchomość położona w K. to pokoje gościnne i zaplecze gastronomiczne, ponadto wskazał, że została ona wynajęta, od momentu zawieszenia działalności gospodarczej skarżący nie otrzymuje z tego tytułu żadnych korzyści finansowych. Skarżący przedłożył także: - zaświadczenie "N" Sp. z o.o. w K. z 4 listopada 2011 r., stwierdzające, iż miesięczne zarobki skarżącego z pracy na ¼ etatu wynoszą [...] zł brutto, a średnie wynagrodzenie netto wraz z wypłacanym ekwiwalentem za pranie odzieży roboczej wynosiło [...] zł, - faktury za energię elektryczną za sierpień 2011 r. i październik 2011 r. na kwoty [...] zł i [...] zł, - fakturę za wynajem lokalu usługowo-mieszkalnego położonego w Ś. [...] wystawioną przez "M" Sp. z o.o. z dnia 30 września 2011 r. na kwotę [...] zł, - kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2010 r. PIT-36L, w którym zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...]zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego(art. 245 § 3 p.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy wyjaśnić, iż skarżący we wniosku z dnia 26 września 2011 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem sprawa zostanie rozpoznana w tym zakresie i na podstawie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., pomimo niewskazania na urzędowym formularzu PPF zakresu żądania i niesprecyzowania wniosku po wezwaniu z dnia 28 października 2011 r. Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza złożonych oświadczeń i dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżący nie podaje pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwościach płatniczych. Dokładnych danych dotyczących sytuacji skarżącego nie zawierają także akta sprawy podatkowej, w toku której skarżący był wzywany do wyjaśnienia wątpliwości odnośnie jego sytuacji-bytowej i żadnych dodatkowych informacji nie dostarczył. Z akt sprawy wynika, iż skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, pracuje na ¼ etatu za wynagrodzeniem w wysokości ok. [...] zł, wynajmuje lokal usługowo-mieszkalny, w którym mieszka sam, a jego wydatki to kwota [...] zł czynszu za wynajem oraz opłaty za energię elektryczną w wysokości ok. [...] zł za dwa miesiące. Skarżący korzysta z pomocy rodziny i przyjaciół. Nie wykazano posiadania oszczędności, a majątek stanowi nieruchomość opisana jako "obiekt" w K., która nie jest wykorzystywana przez skarżącego i nie przynosi mu korzyści finansowych. Skarżący ma jedno dziecko i nie płaci alimentów nie będąc do tego zobowiązanym. W ocenie referendarza sądowego powyższe dane budzą wątpliwości co do ich kompletności i wiarygodności. W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę na nieprzekonujące oświadczenia skarżącego o nieprowadzeniu działalności gospodarczej i ograniczającym zdolności zarobkowe stanie zdrowia. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie z ewidencji przedsiębiorców o jej formalnym zawieszeniu w dniu 10 maja 2010 r. na okres 24 miesięcy, jednakże z ogólnodostępnych informacji uzyskanych z Internetu wynika, że skarżący jest podmiotem aktywnym. Uzasadnione wątpliwości w tym zakresie powstały także w związku ze znajdującym się w aktach sądowych zwrotnym potwierdzeniem odbioru przesyłki pocztowej (k. 22) i adnotacją doręczyciela na nim, że przesyłkę odebrał pracownik. Ponadto skarżący nie potwierdził żadnym dokumentem swojego złego stanu zdrowia i ograniczenia zdolności zarobkowych. Kolejna okoliczność, która zdaniem referendarza sądowego budzi wątpliwości jest związana z nieruchomością w K. W formularzu PPF skarżący opisuje ją jako "obiekt" z pokojami gościnnymi i zapleczem gastronomicznym, nie podając jej wielkości. Z dodatkowego oświadczenia wynika, iż nie jest ona związana z działalnością gospodarczą skarżącego i nie przynosi mu korzyści finansowych, jest natomiast wynajmowana. Skarżący nie potwierdził tych okoliczności żadnymi dokumentami, nie jest też jasne przez kogo owa nieruchomość jest wykorzystywana, kto uzyskuje z niej dochody. W aktach sprawy podatkowej znajduje się jedynie oświadczenie strony, iż nieruchomość ta ma wartość [...] zł. Natomiast z ogólnodostępnych danych dotyczących tej nieruchomości zawartych na stronach internetowych (m.in. www.taaakaryba.pl) wynika, iż jest to całoroczny obiekt hotelowy (willa) z 43 lub 52 miejscami noclegowymi oraz restauracja. Przedstawiona tam prezentacja obiektu pozwala przypuszczać, że standard nieruchomości jak i świadczonych usług nie należą do niskich. Trudno więc zgodzić się z oświadczeniem skarżącego, iż są to jedynie pokoje gościnne z zapleczem gastronomicznym. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie przez skarżącego takiej nieruchomości, w miejscowości nadmorskiej, stanowić powinno dla niego realne źródło dochodów, czy to z własnej działalności gospodarczej, czy to z wynajmu. Skarżący w swoich wyjaśnieniach pominął kwestie kto wspomniany hotel prowadzi i uzyskuje z tego dochody, a mają one istotne znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej i zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Wynajmowanie tej nieruchomości powinno przynosić zatem skarżącemu wystarczające środki na pokrycie jego potrzeb oraz na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Skarżący w swoim oświadczeniu nie wyjaśnił z jakich usprawiedliwionych przyczyn z możliwości tych nie korzysta. Należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, bądź nierozważne rozporządzanie nim, oceniane jest jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia postępowania sądowego. W takiej sytuacji strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania i z tym, że wpłynie to na ocenę jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Jak wyżej wskazano to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania we wniosku przesłanek przyznania prawa pomocy, powinien także współdziałać przy wyjaśnianiu powstałych wątpliwości w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie tylko sam nie wykazał się chęcią ujawnienia wszystkich okoliczności swojej sytuacji, ale także nie wykonał w całości nałożonego na niego zobowiązania wezwaniem z dnia 28 października 2011 r., co musi pociągnąć za sobą negatywną ocenę jego wniosku. Oprócz opisanych wyżej braków w zakresie wyjaśnienia co do posiadanej nieruchomości, skarżący nie nadesłał również wyciągów z rachunków bankowych ani żadnego oświadczenia w tym zakresie, co powoduje, iż nie jest możliwe potwierdzenie oświadczenia o braku dochodów (z wynajmu, z prowadzonej działalności gospodarczej) jak i oszczędności. Nie jest także jasna jego sytuacja rodzinna, która musi być uwzględniana przy ocenie sytuacji finansowej i zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma dziecko, nie płaci alimentów, mieszka sam. Wprawdzie nie wykazał żadnych osób we wspólnym gospodarstwie domowym, jednak nie oznacza to, że jest osobą samotną. Poza tym wskazał, że rodzina pomaga mu w utrzymaniu. Nie jest jednak wiadome, kto należy do kręgu osób bliskich skarżącego, nie wykazano w sposób dostatecznie przekonywujący od kogo otrzymuje wsparcie i czy dodatkowa pomoc leży poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Oświadczenie skarżącego o sytuacji rodzinnej jest zatem zbyt ogólnikowe i nie pozwala ocenić, czy strona może pozyskać środki pieniężne na opłacenie kosztów od członka rodziny zobowiązanego do alimentacji (np. od żony, rodziców, rodzeństwa). Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest wyłącznie zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy chcą i może mogą im pomóc również w zakresie opłacenia sprawy sądowej. Wobec powyższego, wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony skoro nie podaje on wszystkich istotnych danych o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Mając powyższe na uwadze, uznając, iż skarżący nie wykazał, iż poniesienie przez niego pełnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania i jego rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odmówić przyznania prawa pomocy.