I SA/Sz 802/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Administracji Skarbowej w S. z dnia 30 czerwca 2017 r. znak:[...]; [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący G. K., reprezentowany przez radcę prawnego, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł. Stosownie do zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 września 2017 r. wpis od skargi w sprawie wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na prowadzone wobec niego postępowania podatkowe w zakresie podatku VAT za 2013 i 2014 r. oraz wydane decyzje, które są niekorzystne i krzywdzące. Wyjaśnił, że owe postępowania doprowadziły praktycznie do zaprzestania prowadzonej działalności gospodarczej i utracenia koncesji, kontraktów handlowych, spowodowały utratę płynności finansowej prowadzonej firmy. Oświadczył, że aktualnie są podejmowane czynności mające na celu wygaśnięcie i zamknięcie działalności gospodarczej. Od końca 2015 r. przychody firmy uległy obniżeniu na skutek dokonanych przez organy podatkowe licznych blokad i zajęć posiadanych przez firmę składników majątkowych (rachunki bankowe, nieruchomości, naczepa cysterny) oraz tymczasowego aresztowania skarżącego w okresie od października do grudnia 2016 r. Prokurator zamienił areszt na poręczenie majątkowe w wysokości [...] zł, którą to kwotę wpłacił wg oświadczenia skarżącego jego ojciec z pożyczonych środków. Dodał, że prawie cały jego majątek został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych, w tym również oszczędności. W ocenie skarżącego nie do przewidzenia było tak rażące naruszenie prawa i kwestionowanie przez organy skarbowe zakupu towaru, który został rzeczywiście zakupiony od firm widniejących jako dostawca na fakturach zakupu. Tym samym nie mógł on zabezpieczyć się finansowo na wypadek takich decyzji. Podniósł dodatkowo, że odmowa zwolnienia z opłaty sądowej ponad kwotę [...] zł uniemożliwi skarżącemu dalszą obronę, a tym samym naruszy konstytucyjne prawo do obrony i dochodzenia swoich praw przed sądem. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną K. K.; w jego małżeństwie istnieje od 27 listopada 2013 r. rozdzielność majątkowa; na utrzymaniu małżonków pozostaje 6-letnia córka. Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza z dochodem miesięcznym [...] zł, umowa o pracę z wynagrodzeniem [...] zł, z kolei jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Co do posiadanego majątku, skarżący wskazał na: mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz pomieszczenia biurowe o powierzchni około [...] m² zabezpieczone hipotekami: banku, naczelnika urzędu skarbowego i prokuratury. W uzupełnieniu wniosku wskazał dodatkowo na: gotówkę w kwocie [...] zł oraz [...] euro, zabezpieczoną przez prokuraturę; nieściągalne wierzytelności na kwotę ok. [...] zł od podmiotu zagranicznego – firma nie istnieje, zabezpieczone przez organ podatkowy wierzytelności na kwotę ok. [...] zł; naczepę cysterny o wartości ok. [...] zł oraz M. o wartości brutto ok. [...] zł – zabezpieczone przez organ podatkowy. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącego to kredyty w kilku bankach na łączną kwotę przekraczającą [...] zł oraz koszty dzierżawy, opłaty za media, koszty zamieszkania i ubezpieczenia wynoszące ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dodatkowo: - kopię swojego zeznania podatkowego PIT- 36L za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi transportowe w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), - kopię swojego zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi transportowe, obrót paliwami w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), - wyciągi z pięciu rachunków bankowych skarżącego – osobistych i związanych z działalnością gospodarczą, za okres od 1 sierpnia do 10 października 2017 r., - bilans i rachunek zysków i strat prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pod firmą: "Usługi transportowe "G." G. K." na dzień 31.12.2016 i na koniec sierpnia 2017 r., - zaświadczenie pracodawcy skarżącego – K. Spółka z o.o. w K. – o zatrudnieniu skarżącego na czas nieokreślony od 2 maja 2017 r. w wymiarze ½ etatu na stanowisku dyrektora z wynagrodzeniem netto [...] zł, - kopię decyzji Prezydenta Miasta K. ustalającej skarżącemu podatek od nieruchomości na 2017 rok, - kopię skierowanego do skarżącego wezwania Gminy K. o zapłatę zaległych należności za wieczyste użytkowanie gruntu, - kopię wypisu z aktu notarialnego – umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 27.11.2017 r. o rozdzielności majątkowej w małżeństwie skarżącego, - protokół prokuratury z dnia 14.10.2016 r. tymczasowego zajęcia gotówki, - dwa wezwania bankowe: z dnia 19.07.2017r. i 18.09.2017r. – ostateczne wezwanie przedsądowe do zapłaty zadłużenia związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą z tytułu wypłaconej gwarancji wynoszącego kwotę [...] zł; i wezwanie do zapłaty [...] zł, - dokumenty potwierdzające: prowadzoną egzekucję z nieruchomości (mieszkanie w K. - zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 17.03.2017r.), zajęcie wierzytelności (zawiadomienia z dnia 13.03.2017r. Wbrew wezwaniu referendarza sądowego skarżący nie nadesłał dokumentów obrazujących sytuację finansową żony (wezwaniem objęto jej zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu, decyzje w zakresie podatku od nieruchomości). Wyjaśnił, że ze względu na rozdzielność majątkową i nieudostępnienie dokumentów przez żonę; nie miał możliwości wykonania wezwania w tym zakresie, ani nie ma wiedzy na temat majątku osobistego swej żony. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy zaś traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a. w związku z art. 258 §2 pkt 5 p.p.s.a. ). Mając powyższe na uwadze, a także to, że skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia tytułem kosztów sądowych w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł, stwierdzić należało, że jego wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że skarżący (lat 33) ma aktualnie dwa źródła utrzymania: działalność gospodarcza pod firmą (od 2009 roku): Usługi transportowe "G." G. K. w zakresie transportu drogowego towarów oraz pracę w "K." spółka z o.o. z/s w K. na podstawie umowy o pracę. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną K. K.. Z powodu rozdzielności majątkowej skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową i majątkową. Wbrew oświadczeniu skarżącego złożonym we wniosku o prawo pomocy, stwierdzić należy, że skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym w 2015 i 2016 r. działalność gospodarczą na dużą skalę. Świadczą o tym przychody z działalności, które wyniosły w dwóch ostatnich latach (2015, 2016) kwoty odpowiednio: [...] zł (dochód [...] zł) i [...] zł (dochód [...] zł). Informacje finansowe odnotowane na znajdujących się w aktach sprawy: bilansie oraz rachunku zysków i strat, według stanu na koniec sierpnia b.r., potwierdzają, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, osiągając przychody w wysokości średnio [...] zł miesięcznie (zysk netto średnio [...] zł miesięcznie). Bez wątpienia nie można go zaliczyć do osób ubogich. Na koniec sierpnia br. dysponował środkami pieniężnymi w kwocie [...] zł (środki pieniężne w kasie i na rachunkach), wielokrotnie przekraczającą należny w sprawie wpis od skargi ([...] zł). Referendarz zwraca uwagę, że skarżący, nie wykazał, iż pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie był w stanie poczynić żadnych oszczędności i zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych. Nie sposób bowiem pominąć okoliczności, że skarżący, osiągając w latach 2015 i 2016 przychody w tak znacznej wysokości ([...] zł, [...] zł), dysponując z końcem sierpnia b.r. znacznymi środkami pieniężnymi (ok. [...] zł), wiedząc o prowadzonym od 2014 r. postępowaniu kontrolnym i wydanej w dniu 30 czerwca 2017 r. zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji (doręczenie w dniu 13 lipca 2017r.), z całą pewnością był w stanie zabezpieczyć odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogły wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany. Skarżący odstąpił zaś od zabezpieczenia takich środków na pokrycie kosztów sądowych, wygospodarowując środki jedynie na pomoc profesjonalnego pełnomocnika (w postępowaniu podatkowym i sądowym), a resztę przeznaczając na inne cele. Tymczasem zastosowanie prawa pomocy nie może prowadzić do ochrony czy też wzbogacania osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14). Aktualnie skarżący akcentuje przede wszystkim okoliczności związane z wydaniem krzywdzących decyzji, prowadzonym wobec niego postępowaniem karnym i zastosowanym w 2016 roku tymczasowym aresztowaniem, ciążącym zadłużeniem, koniecznością likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej oraz rozdzielnością majątkową. Odnosząc się do powyższego, należy stwierdzić, że analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, iż niewątpliwie na skarżącym ciąży aktualnie wiele zobowiązań, jego majątek został zabezpieczony, prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne we wskazanym wyżej zakresie. Dlatego też referendarz sądowy wezwał skarżącego, pomimo oświadczenia o rozdzielności majątkowej, o dokumenty dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej jego żony, z którą prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe. Sporządzając wezwanie w tym zakresie, referendarz sądowy uwzględnił ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy należy odnieść się do sytuacji finansowej i majątkowej żony wnioskodawcy, pomimo istniejącej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie, stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Błędne jest przyjęcie, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zaprezentowany w tym względzie pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt II FZ 259/17, z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FZ 199/16, z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza złożonych dokumentów w sprawie oraz powszechnie dostępnych danych o spółce, w której na stanowisku dyrektora, w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem netto [...] zł, jest zatrudniony skarżący (Centralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego dotycząca "K." Spółki z o.o. w K. według stanu na dzień 23 listopada 2017 r. https://ems.ms.gov.pl), prowadzi do stwierdzenia, że prawdziwość oświadczenia skarżącego o tym, że nie on ma wiedzy na temat sytuacji majątkowej swej żony budzi poważne wątpliwości. Przede wszystkim zwrócenia uwagi wymaga odnotowane zasilanie rachunku bankowego skarżącego niemałymi kwotami pochodzącymi z rachunku bankowego żony skarżącego: przelewy w dniach 26.09.2017 r. i 3.10.2017 r. na rachunek skarżącego związany z działalnością gospodarczą kwoty [...] zł i [...] zł tytułem: "wpłata", "przelew środków" (k.96) oraz relacje zawodowe małżonków. Stwierdzono w oparciu o dane w KRS, że w "K." spółce z o.o. w K., żona skarżącego pełni funkcję prokurenta samoistnego. Zatem, pomimo przyjętej rozdzielności majątkowej, małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, łączą ich również kontakty zawodowe, a żona wspiera finansowo działalność gospodarczą skarżącego. Dlatego, mając na uwadze powyższe, kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego, trudno w takich okolicznościach przyjąć za wiarygodne oświadczenie skarżącego o braku wiedzy na temat sytuacji majątkowej jego żony. W takiej sytuacji, mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, należy stwierdzić, że nieuprawnionym byłoby uwzględnienie wniosku skarżącego o zwolnienie go od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, tj. zwolnienie go w istocie z części wpisu od skargi wynoszącej [...] zł. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie, czy to samodzielnie czy z pomocą swej żony, ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć również, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sadowego narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji. Do naruszenia tych przepisów mogłoby dojść wówczas, gdyby referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.