I SA/Sz 807/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska,, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 listopada 2016 r. sprawy ze skargi T. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz T. C. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej zwane: "organem odwoławczym", "Kolegium") stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez T. C. od nakazu płatniczego nr [...] (1) Burmistrza B. z dnia [...] r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy. Burmistrz B. nakazem płatniczym nr [...] (1) z dnia 4 lutego 2015 r. ustalił T. C. (dalej zwany: "podatnikiem", "skarżącym") łączne zobowiązanie pieniężne za 2015 r. z tytułu posiadanych gruntów położonych w kwocie [...] zł. W nakazie tym jako adres strony wskazano [...] i nie został on doręczony bezpośrednio do rąk adresata, lecz uznano, iż nastąpiło w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.), dalej zwanej: "O.p." Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru odnotowano, że w powyższy sposób zaadresowaną przesyłkę doręczono w dniu 3 marca 2015 r. H. O. – sąsiadce, która podjęła się oddania pisma adresatowi. Jak wynika z adnotacji zawartej na dole wskazanego potwierdzenia, opatrzonej podpisem doręczającego doręczenie nastąpiło D. Pismem z dnia 14 marca 2015 r. (nadanym na poczcie w dniu 18 marca 2015 r.) podatnik złożył odwołanie od nakazu płatniczego z dnia 4 lutego 2015 r., w którym wniósł o jego uchylenie m.in. z powodu podania przez organ podatkowy niewłaściwych danych dotyczących adresu zamieszkania tj. [...], wskazując, że mieszka i prowadzi gospodarstwo rolne w miejscowości R. według rozporządzenia Ministra Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 lipca 2002 r., zaś miejscowość na potrzeby wyborów przyjęła nazwę G. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. Burmistrz B. sprostował oczywistą omyłkę pisarską, ww. nakazie płatniczym, poprzez zmianę nazwy miejscowości z D. na G. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. nakazu płatniczego. W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył treść art. 149 O.p. oraz wskazał, że prawidłowe doręczenie pisma wymienionej w tym przepisie grupie osób rozpoczyna bieg terminu, który jest z tym pismem związany, niezależnie od tego czy i kiedy pismo zostanie oddane adresatowi. Organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja Burmistrza B. (omyłkowo podał Burmistrza G., co zostało postanowieniem z dnia [...] r. sprostowane) została doręczona podatnikowi na adres zamieszkania w dniu 3 marca 2015 r., sąsiadce H. O., zaś termin na wniesienie odwołania, liczony od tej daty, upływał 17 marca 2015 r. (wtorek). W ocenie Kolegium nadanie odwołania przez podatnika listem poleconym w dniu 18 marca 2015 r. oznacza jego wniesienie z jednodniowym uchybieniem terminu, zaś takie jego wniesienie jest bezskuteczne. Organ wskazał także na prawidłowe pouczenie podatnika w decyzji o terminie wniesienia odwołania oraz wskazało, że podatnik nie zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Od powyższego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. podatnik złożył skargę, wnosząc o jego uchylenie, a także przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nakaz płatniczy Burmistrza B. z dnia [...] r. został mu doręczony w dniu 8 marca 2015 r. przez H. O. – sołtysa sołectwa D. (zgodnie z zapiskiem na decyzji), która nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji w imieniu podatnika ani nie była sąsiadką skarżącego. Wskazał także na posługiwanie się adresem do korespondencji, podanym w celu uniknięcia problemów z doręczaniem. Skarżący zarzucił organowi podatkowemu powierzenie przesyłki osobie nieuprawnionej i niewiarygodnej, zamiast prawidłowego doręczenia przez pocztę, zaś sołtysowi sołectwa D. niedopełnienie obowiązków poprzez przetrzymanie korespondencji przez 5 dni oraz brak poinformowania podatnika o dacie jej odbioru. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo, wobec czego skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań w sprawie niniejszej wskazać należy, że argumentacja skargi mająca, w ocenie podatnika, przemawiać za uznaniem że nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza B. w istocie sprowadza się do kwestionowania prawidłowości jej doręczenia. Wobec argumentacji skargi w sprawie niniejszej, kluczowym jest zatem ustalenie, czy skarżącemu skutecznie doręczono decyzję organu pierwszej instancji, a w razie twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, czy wystąpiły przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności odwołania z uwagi na uchybienia termowi do jego wniesienia. Podkreślić należy, że skuteczność doręczenia decyzji jest zasadniczym aspektem niniejszego postępowania, albowiem wobec braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania, a skoro tak to nie może on zostać przekroczony. Wskazać w tym miejscu też wypada, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest określona w art. 127 O.p. zasada dwuinstancyjności. Gwarantuje ona stronie postępowania, niezadowolonej z rozstrzygnięcia organu podatkowego I instancji, iż w wyniku złożonego przez nią odwołania organ II instancji rozpatrzy sprawę ponownie w jej całokształcie. Aby jednak organ miał prawo to uczynić, strona musi wywiązać się z obowiązku dochowania 14 – dniowego terminu przyjętego w art. 223 § 2 O.p. Uchybienie terminu określonego w powołanym przepisie i niezłożenie w trybie art. 162 O.p. wniosku o jego przywrócenie, skutkować musi, jak stanowi art. 228 § 1 pkt 2 O.p., obowiązkiem stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia terminu, które to rozstrzygnięcie jest ostateczne. Zwrócić należy uwagę, iż konsekwencją powyższego jest nadanie decyzji organowi I instancji waloru ostateczności. Zasada trwałości decyzji ostatecznych skutkuje zaś możliwością wzruszenia decyzji tylko w oparciu o reguły określone w rozdziałach 17 – 19 O.p. Mając na względzie wyżej powołane niekorzystne dla strony i nieodwracalne w postępowaniu podatkowym skutki uchybienia terminu, przy jednoczesnym niezłożeniu wniosku o jego przywrócenie, organ stwierdzając uchybienie terminu, musi w sposób pewny i niebudzący wątpliwości to naruszenie ustalić. Nie ulega wątpliwości, że stosownie do art. 120 O.p. organy podatkowe mają obowiązek działania zgodnie z przepisami prawa, stąd działania podejmowane przez organy w ramach doręczenia należy ocenić w kontekście regulacji zawartych w Rozdziale 5 O.p., poświęconym problematyce doręczeń. Prawidłowość zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 211 O.p. tj. dokonania doręczenia decyzji musi być oceniana w świetle uregulowań zawartych w art. 148-150 O.p. Wskazać należy, że przepisy O.p. o doręczeniach mają charakter gwarancyjny i organy podatkowe mają obowiązek ich przestrzegania z urzędu. Z akt sprawy wynika, że Burmistrz B. wydał w dniu 4 lutego 2015 r. nakaz płatniczy, w którym wskazał adres podatnika jako: [...]. Decyzję tę doręczył również na ten adres. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki skierowanej do podatnika doręczyciel zaznaczył, że dokonuje doręczenia za pośrednictwem sąsiada, który podjął się oddać przesyłkę adresatowi – H. O. Podatnik konsekwentnie podaje, że mieszka pod adresem [...] (poprzednia nazwa [...]) zaś ww. osoba, z innej miejscowości, nie była jego sąsiadem. Powyższe potwierdza także organ, chociażby poprzez sprostowanie adresu podatnika wskazanego w nakazie zapłaty i jego zmianę z umieszczonego w nakazie adresu "[...]" na "[...]". Zgodnie z przepisami Rozdziału 5 Działu IV Ordynacji podatkowej, tj. art. 148 § 1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W myśl § 2 pisma mogą być również doręczane: 1) w siedzibie organu podatkowego; 2) w miejscu pracy adresata - osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Z kolei w myśl § 3 w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Zgodnie z art. 149 O.p. w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zwrotne potwierdzenie odbioru nie ma charakteru dokumentu urzędowego, nie można więc takiemu dokumentowi przypisać domniemania prawdziwości tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zwrotne poświadczenie odbioru pozostaje jednak dokumentem, a więc stanowi dowód tego, co w nim oświadczono, z możliwością przeprowadzenia przeciwdowodu. Analiza akt sprawy podatkowych nasuwa, w ocenie Sądu, poważne wątpliwości co do prawidłowości dokonanego w niniejszej sprawie doręczenia z punktu widzenia art. 149 O.p. Wskazać bowiem należy, że w pierwszej kolejności wątpliwości Sądu wzbudził adres wskazany na decyzji oraz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy I instancji omyłkowo przyjął, że podatnik mieszka pod adresem [...], co potwierdza postanowienie z dnia [...]r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w tym zakresie i zmiana adresu na [...]. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu, wydanym w dniu [...] r., uznało, że sporna decyzja doręczona została prawidłowo w dniu 3 marca 2015 r. i to na adres nie stanowiący adresu zamieszkania podatnika. W konsekwencji organ wywiódł na tej podstawie, że złożone w dniu 18 marca 2015 r. odwołanie zostało wniesione po terminie. Po drugie i w konsekwencji, o wiele większe wątpliwości co do skuteczności doręczenia zrodziło wskazanie, że przesyłkę odebrała sąsiadka – H. O. Tymczasem podatnik wskazuje, że osoba ta nie jest sąsiadką ani inną osobą upoważnioną do odbioru korespondencji adresowanej do podatnika. Znajduje to potwierdzenie w zwrotnym potwierdzeniu odbioru, z którego wynika, że oddanie przesyłki H. O. nastąpiło w D., nie zaś w G., gdzie zamieszkuje skarżący. Tym samym zgromadzony w aktach materiał dowodowy potwierdza, iż nakaz zapłaty w którym wskazano, jako adresata T. C. zamieszkałego w miejscowości D. pod nr [...] uznano za doręczony T. C. zamieszkałemu w G. nr [...] poprzez oddanie go osobie zamieszkującej w D. Nie sposób ze zgromadzonego materiału wywieść, iż potwierdza on, że H. O. - osoba zamieszkująca w innej miejscowości niż T. C. zamieszkały w G. - była jego sąsiadką. Nie sposób też uznać, że skoro odebrała przesyłkę zaadresowaną do T. C. zamieszkałego w D., to mogła skutecznie podjąć się oddania tej przesyłki T. C. zamieszkałemu w G. Podanie adresu w D. co do zasady może również budzić wątpliwości co do tożsamości adresatów. Tylko na marginesie należy wskazać, że przedłożona sądowi kserokopia nakazu jest niekompletna i zawiera jego tylko jedna stronę, nie sposób zatem ustalić co zawierała druga strona nakazu. Należy nadto zauważyć, że postanowienie o sprostowaniu powyższego adresu zostało wydane przez Burmistrza B. dopiero w dniu 10 czerwca 2015 r., a zatem 2 miesiące po tym kiedy wg organów nastąpił skutek doręczenia nakazu podatnikowi. Powyższe niejasności, co do adresu doręczenia widniejącego w decyzji i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, a także co do statusu osoby odbierającej przesyłkę wymagały zbadania w toku postępowania wstępnego co do prawidłowości dokonanego doręczenia. Brak wyjaśnień w tym zakresie, do których organ był zobowiązany z urzędu, stanowi o naruszeniu art. 122 i art. 187 § 1 O.p., obligujących do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zaznaczyć jeszcze raz należy, mając na uwadze powyższe regulacje dotyczące skuteczności doręczenia decyzji w kontekście prawa do wniesienia odwołania, że organ w niniejszej sprawie po pierwsze musiał ustalić w sposób nie budzący wątpliwości czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 149 O.p., kiedy doszło do tego skutecznego doręczenia i dopiero wtedy ocenić, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Tylko wtedy można bowiem uznać, że doszło do uchybienia bądź nie terminowi do wniesienia odwołania, kiedy doszło do skutecznego doręczenia decyzji. Takich ustaleń i oceny w niniejszym postępowaniu organ nie poczynił, poprzestając na potraktowaniu jako oczywistego faktu, że decyzja została doręczona w dniu 3 marca 2015 r. na adres [...], do rąk sąsiada, nie odnosząc się w ogóle do podnoszonej przez podatnika kwestii nieprawidłowego adresu zamieszkania oraz nie sprawdzając statusu H. O. jako sąsiada, co czyni zaskarżone postanowienie wadliwym. W tej sytuacji kwestią drugorzędną są wątpliwości skarżącego, czy H. O. była zobowiązana oddać czy poinformować o przesyłce skarżącego. Kwestia ta mogłaby mieć znaczenie tylko wówczas, gdyby uprzednio wykazano, że ww. osoba była sąsiadem – tymczasem z akt sprawy okoliczność ta nie wynika. Tylko na marginesie wskazać należy, że wniosek skarżącego skierowany do sądu administracyjnego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza B. nie może podlegać rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Wniosek w takim przypadku kieruje się do organu odwoławczego. Jednak Sąd zauważa, iż okoliczności sprawy nie wskazują aby takie uchybienie miało miejsce. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ podatkowy, biorąc pod uwagę wyżej zaprezentowaną ocenę sądu powinien ponownie ocenić wyżej wskazane niejasności co do doręczenia decyzji organu i instancji (adresu, daty, osoby, która podjęła się oddania przesyłki adresatowi). Dokonanie przez organ odwoławczy powyższego pozwoli zająć mu właściwe stanowisko wobec wniesionego przez skarżącego odwołania. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a.