I SA/Sz 812/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący Ł.R., po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 812/15 (którego odpis z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi w dniu 9 maja 2016 r.), w dniu 8 czerwca 2016 r. (data nadania na poczcie) złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada środków na opłatę sądową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur. [...] r.) i synem (ur. [...] r.). W oświadczeniu majątkowym, skarżący wykreślił rubryki nr 7.1., 8., 9. dotyczące posiadanych nieruchomości, wartościowych ruchomości, a w rubryce dotyczącej zgromadzonych zasobów przy oszczędnościach i papierach wartościowych wpisał "brak". Odnośnie do dochodów podał, że z tytułu umowy o pracę otrzymuje kwotę [...] miesięcznie; żona – M.R. z tytułu umowy o pracę otrzymuje kwotę [...] zł netto miesięcznie. Skarżący nie podał rodzaju jak i wysokości zobowiązań i stałych wydatków. Z uwagi na fakt, że zawarte w opisanym powyżej wniosku oświadczenia skarżącego okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych, pismem z dnia 7 lipca 2016 r. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów. Zobowiązanie to obejmowało: - zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; - zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich sześciu miesięcy; - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i jego rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; - kopię rocznego zeznania podatkowego żony skarżącego za 2015 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, osobistych, związanych z kredytami, z lokat, z kart kredytowych za okres ostatnich sześciu miesięcy; - dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym żony skarżącego, wskazującego na posiadane nieruchomości, ich powierzchnię, posiadane zasoby (oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, wartościowe przedmioty – np. pojazdy mechaniczne, maszyny, biżuteria o wartości pow. 5.000 zł); - dodatkowe oświadczenie skarżącego w zakresie nieruchomości położonych w S.: ul. [...] i ul. [...], wyjaśniającego: jaka jest ich powierzchnia, kto zajmuje te lokale mieszkalne, w jaki sposób są wykorzystywane, czy skarżący otrzymuje pożytki z tych nieruchomości, w jakiej wysokości, jakie są koszty ich utrzymania i kto ponosi te wydatki. Skarżący, jak też jego pełnomocnik, w zakreślonym terminie ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożyli. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że skarżący w niniejszej sprawie występował już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. W związku z oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia skarżącego na postanowienie tut. Sądu odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący ostatecznie w dniu 27 lutego 2016 r. uiścił wpis od skargi w kwocie [...] zł. W kolejnym wniosku o prawo pomocy skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, co stanowi prawo pomocy w zakresie całkowitym. Koszty sądowe, które skarżący jest obowiązany ponieść na aktualnym etapie postępowania to wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...]. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego, który ubiega się o prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazał on, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych. Natomiast skarżący, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. We wniosku podano, że skarżący nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, wartościowych ruchomości, zasobów pieniężnych – oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych), prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci, zaś dochody rodziny to kwota [...] i [...] z tytułu umów o pracę otrzymywane przez skarżącego i jego żonę M.R. Wobec tego, że złożone na formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych rodziny było niepełne i niewystarczające do oceny czy skarżący samodzielnie lub przy pomocy rodziny jest w stanie ponieść koszty postępowania, pismem procesowym z dnia 7 lipca 2016 r. został wezwany do nadesłania dokumentów potwierdzających wykazane okoliczności oraz uzupełniających dane, tj. zaświadczeń pracodawców skarżącego i żony, kopii rocznych zeznań małżonków za 2015 r., wyciągów z rachunków bankowych, wykazu wydatków rodziny, a także dodatkowego oświadczenia w zakresie stanu majątkowego żony, oraz dodatkowego oświadczenia w zakresie wykorzystywania nieruchomości w postaci dwóch mieszkań położonych w S. Oczywiste bowiem jest, że dokumenty i oświadczenia, o które wystąpiono, wskazywać mają na okoliczności mogące rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżący, nie wykonując wezwania z dnia 7 lipca 2016 r., uniemożliwił określenie rzeczywistych źródeł jego utrzymania i ich wielkości, weryfikację wiarygodności podanych przez niego danych o stanie rodzinnym i dochodach, stanie majątkowym rodziny oraz określenie relacji pomiędzy posiadanymi środkami a niezbędnymi wydatkami. Należy powtórzyć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji rodzinnej i materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Powyższe oznacza, że dopóki skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej oraz sytuacji swojej rodziny, a także o ich możliwościach płatniczych i o uzasadnionych wydatkach i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty, nie będzie możliwe uwzględnienie jego wniosku. Dopiero bowiem stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, pozwoli rozstrzygnąć o możliwości przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Niezależnie od powyższego, odnośnie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, wskazać należy, że w ramach prawa pomocy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Skarżący wraz ze złożoną skargą kasacyjną zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajduje się jednak pełnomocnictwo z 8 czerwca 2015 r. udzielone przez skarżącego radcy prawnemu P.K. do reprezentowania w sprawie ze skargi na wyżej wskazaną decyzję Dyrektora Izby Celnej w S., upoważniające m.in. do występowania przed wszystkimi organami i sądami wszystkich instancji, w tym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, dokonywanie wszelkich czynności procesowych oraz do składnia wszelkich środków zaskarżenia w tym sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Ww. pełnomocnictwo nie zostało wypowiedziane w toku tego postępowania, w aktach sprawy nie ma bowiem żadnego dowodu złożenia takiego oświadczenia. Oczywiste jest, że sam zamiar zakończenia stosunku prawnego łączącego mocodawcę i pełnomocnika nie wywołuje skutków póki nie zostanie należycie uzewnętrzniony przez tego mocodawcę (art. 42 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika natomiast, że w dniu 9 marca 2016 r. pełnomocnikowi doręczone zostało skutecznie zawiadomienie o terminie rozprawy, pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 7 kwietnia 2016 r., zaś w dniu 9 maja 2016 r. doręczono odpis tego wyroku. Wobec powyższego należało przyjąć, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z radcą prawnym pochodzącym z wyboru, a jego wniosek o ustanowienie takiego samego pełnomocnika w ramach prawa pomocy uznać należy za stanowiący nadużycie prawa, a tym samym niedopuszczalny stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a. Referendarz sądowy w pełni podziela ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania stronie z urzędu kolejnego, profesjonalnego pełnomocnika. Przesłanka ta uniemożliwia uwzględnienie wniosku we wskazanym zakresie w każdej sytuacji - również wtedy gdy zatrudniający profesjonalnego pełnomocnika czyni to dla celów innych postępowań, czy wyłącznie dla dokonania poszczególnych czynności obwarowanych przymusem adwokacko-radcowskim (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt I FZ 168/05, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 456/07; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 699-700). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.