I SA/Sz 820/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżąca E.A., odpowiadając na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S., złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, co następuje. E.A. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] brutto, z której po potrąceniu zaliczki na podatek i składek ZUS otrzymuje [...]. Skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych rzeczy ruchomych. Oświadczyła, że mieszka w użyczonym mieszkaniu ponosząc koszty eksploatacyjne oraz zużycia energii elektrycznej. Mieszkanie to, jak wynika z przedłożonych dokumentów, stanowiło do dnia 3 lipca 2012 r. własność skarżącej i w dniu tym zostało sprzedane za kwotę [...], przy czym kwota ta będzie spłacana skarżącej do dnia 3 lipca 2017 r. w sposób przez nią wskazany. Skarżąca wykazała, że jej wydatki to: [...] czynsz za mieszkanie, [...] opłata za energię elektryczną (za 2 miesiące), [...] ubezpieczenie na życie (kwartalnie), [...] egzekucja urzędu skarbowego, [...] spłata rat pożyczki, średnio [...] koszty leczenia. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej, ale korzysta z niefinansowej pomocy osób trzecich, zamierza pozwać dzieci o rentę alimentacyjną. W 2011 r. nie otrzymała innych przychodów poza emeryturą w związku z tym nie rozliczała PIT. Skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego w [...] im. [...], którego stan na dzień 12 października 2012 r. wynosił [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej zwana "P.p.s.a."; prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane w sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (publikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA – www.orzeczenia.nsa.gov.pl), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Analizując przedstawioną przez skarżącą sytuację, w jakiej się aktualnie znajduje, należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie. W złożonym oświadczeniu skarżąca podała wprawdzie, że utrzymuje się z niewielkiej emerytury w wysokości ok. [...] brutto ([...]netto). Jednocześnie oświadczyła, że jej wydatki na leczenie, opłaty wynoszą ok. [...], przy czym nie korzysta z pomocy finansowej innych osób i instytucji, a także nie posiada majątku ani oszczędności. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, złożone oświadczenia oraz dokumenty są niepełne, budzą wątpliwości i nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić jakie są możliwości finansowe skarżącej. Należy ponownie podkreślić, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawca ma wykazać, że faktycznie i obiektywnie nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, aby opłacić sprawę sądową. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca została wezwana pismem z dnia 26 października 2012 r. do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego jej sytuacji majątkowej. Z akt sprawy wynikało bowiem, że lokal mieszkalny, który zajmuje na zasadzie użyczenia, stanowił wcześniej jej własność. Wobec tego ustalenia wymagało, czy skarżąca otrzymała w ostatnim w okresie (6 miesięcy) przychody ze sprzedaży tego mieszkania. Okoliczność ta rzutuje na ocenę zdolności do poniesienia kosztów postępowania i powinna zostać ujawniona we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca powyższy fakt podała dopiero po otrzymaniu wezwania w tym zakresie, przy czym wykonując to wezwanie, przedłożyła jedynie kopię aktu notarialnego z dnia [...] Rep A nr [...] i oświadczyła, że zawarte są w nim żądane informacje. Zdaniem referendarza nie stanowi to należytego wykonania nałożonego zobowiązania, tj. w sposób pozwalający na usunięcie istotnych wątpliwości co do zdolności finansowych strony. Z zapisów aktu notarialnego, nie wynika jednoznacznie, czy skarżąca otrzymała ostatnio jakiekolwiek środki pieniężne z tytułu przedmiotowej sprzedaży. Skarżąca nie złożyła żadnych bardziej szczegółowych oświadczeń w tym zakresie. W konsekwencji powyższego referendarz sądowy nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić możliwości płatniczych skarżącej. Przyznanie prawa pomocy będzie możliwe dopiero gdy skarżąca przedstawi pełną informację o swoich możliwościach finansowych, tj. po uzupełnieniu sprawy o brakujące oświadczenia i dokumenty co do środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Ostatecznie należało uznać, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.