I SA/Sz 830/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Sz. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 października 2011 r. skarżący R. M., w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł od wniesionej skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Sz. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. Koszty sądowe w sprawie sprowadzają się na obecnym etapie do wpisu od skargi w kwocie [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału - k.2). Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżący jest emerytem, jego miesięczny dochód z emerytury wojskowej wynosi [...] zł brutto ([...] zł netto), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur. [...] r.), którą utrzymuje (skarżący oświadczył, że jest zobowiązany płacić alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie). Ponadto skarżący wskazał, że jest osobą chorą, orzeczeniem Wojskowej Komisji Lekarskiej nr [....] z dnia [...] r. został zaliczony do III grupy inwalidzkiej. Oświadczył, że na leczenie wydaje miesięcznie [...] zł, a na utrzymanie lokalu mieszkalnego [...] zł. W oświadczeniu majątkowym skarżący podał, że posiada jedynie udział w ½ działki o powierzchni [...] ha; innego majątku, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.) nie wykazał. Referendarz sądowy pismem z dnia 25 listopada 2011 r. zobowiązała skarżącego w trybie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej: "p.p.s.a." - do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej. Pismo to doręczono skarżącemu w trybie przepisu art. 73 p.p.s.a., jednak skarżący wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie wyjaśnił wątpliwości związanych z sytuacją majątkową i rodzinną. W złożonym sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący wyjaśnił, że nie był w stanie uzupełnić braków formalnych ze względu na chorobę, zakwestionował jednocześnie zasadność żądania danych dotyczących rodziny, majątku oraz stanu zdrowia. W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 16 lutego 2012 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Skarżącego zobowiązano do nadesłania: - dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej emerytury (np. zaświadczenie organu emerytalnego, kopia decyzji o ostatniej waloryzacji świadczenia, odcinek przekazu pocztowego, wyciąg z rachunku bankowego), - odpisu orzeczenia o zaliczeniu skarżącego do III grupy inwalidzkiej, - wyciągów posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym lokat, kart kredytowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, leczenie oraz potwierdzających opłacanie alimentów z okresu ostatnich dwóch miesięcy, - dodatkowego oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, wyjaśniającego, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z żoną lub innymi osobami (poza córką), czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, czy żona lub inne osoby partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości, a także o wysokości ewentualnych dochodów i stanu majątkowego żony, w przypadku rozwodu wezwano do przedłożenia kopii orzeczenia sądu. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 2 marca 2012 r., siedmiodniowy termin upłynął bezskutecznie 9 marca 2012 r., skarżący we wskazanym terminie, ani dotychczas, nie przedłożył wymaganych dokumentów i oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Na podstawie przepisu art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych jest wykazanie, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 252 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei art. 255 p.p.s.a stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści nadesłanego formularza PPF wynika, iż strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch płaszczyznach, w jednej - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i, w drugiej - wysokości środków, którymi strona dysponuje. Jednakże, warunkiem korzystnego rozstrzygnięcia jej wniosku jest wyjaśnienie sytuacji majątkowej, w jakiej strona znajduje się. Ze złożonego wniosku wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnią córką, miesięczny dochód strony to kwota ok. [...] zł netto z emerytury wojskowej, a majątek to ½ udziału w działce o powierzchni [...] ha. Skarżący nie wykazał oszczędności. Miesięczne wydatki skarżącego to: alimenty na dziecko w kwocie [...] zł, opłaty za lokal mieszkalny w kwocie [...] zł, oraz [...] zł na zakup leków. Skarżący oświadczył, że jest osobą chorą, inwalidą III grupy. W związku z tym, że złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i jego możliwości płatniczych, skarżący po raz kolejny został wezwany (pismem z dnia 16 lutego 2012 r. - k. 54) do przedłożenia dodatkowych dokumentów pozwalających zweryfikować przedstawione dane jak też uzupełnić wniosek w zakresie sytuacji rodzinnej, dochodów, wydatków i stanu majątkowego rodziny. Wymagało bowiem ustalenia, jakie skarżący uzyskuje aktualnie dochody, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, jakie ponosi wydatki, czy w wydatkach tych partycypują inne osoby z tytułu wspólnego zamieszkiwania, jaki jest jego stan cywilny oraz wysokość dochodów i stan majątku małżonki, ponieważ okoliczności te mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Pomimo upływu terminu skarżący nie wywiązał się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak już wskazano wyżej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Informacje podane w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również wynikające z przedłożonych dokumentów i dodatkowych oświadczeń nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Wskazać w tym miejscu należy, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 (niepubl.), że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a. było możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy (w niniejszej sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podzielając stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu należało uznać, że skarżący nie wykazał przesłanek prawa pomocy i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak na wstępie.