I SA/Sz 84/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz R. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (organ I instancji, organ egzekucyjny) z [...] października 2024 r. odmawiające R. S. (zobowiązany) umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr: - od TW[...] do TW[...], - od TW[...] do TW[...], - TW[...], - TW[...], - TW[...], - od TW[...] do TW[...], - od TW[...] do [...] W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ I instancji prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych: - z 20 marca 2014 r. nr od TW[...] do TW[...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za grudzień 2013 r., - z 8 kwietnia 2014 r. nr od TW[...] do TW[...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za październik i listopad 2013 r., - z 12 maja 2014 r. nr [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP, FGŚP za styczeń i luty 2014 r.; - z 14 marca 2018 r. nr od TW[...] do TW[...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne za styczeń, lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r., FP, FGŚP za sierpień i wrzesień 2013 r.; - z 3 lipca 2019 r. nr od TW[...] do TW[...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP, FGŚP za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec oraz sierpień 2014 r. Podstawą dochodzonych należności są: - deklaracje złożone przez zobowiązanego jako płatnika; - upomnienia z [...] stycznia 2014 r., [...] lutego 2014 r., [...] kwietnie 2014 r., [...] lutego 2018 r.; - decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z [...] marca 2019 r. Organ I instancji zawiadomieniami z [...] marca 2014 r., [...] kwietnia 2014 r., [...] lipca 2014 r. zajął wierzytelności zobowiązanego z rachunku w B. S.A. Z kolei zawiadomieniami z [...] maja 2024 r. zajął inne wierzytelności pieniężne zobowiązanego u Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Pismami z [...] czerwca 2024 r. pełnomocnik zobowiązanego wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Powołał się na art. 33 § 2 pkt 4, pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie Dz.U.2025.132 ze zm. - u.p.e.a.). W następstwie domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości. Organ I instancji potraktował podania zobowiązanego jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, który rozstrzygnął odrębnym postanowieniem wydanym [...] września 2024 r., odmawiając zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji zażalenia zobowiązanego organ postanowieniem z [...] listopada 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] września 2024 r. W dalszej kolejności organ motywował, że pełnomocnik zobowiązanego pismem z [...] września 2024 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na całkowitą nieściągalność wierzytelności oraz na trudną sytuację rodzinną, osobistą i majątkową zobowiązanego. Przedstawił dokumenty dotyczące stanu zdrowia zobowiązanego, przeprowadzonych zabiegów, okresów hospitalizacji. Obok problemów zdrowotnych zwrócił uwagę na brak majątku, brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek działalności zarobkowej przez zobowiązanego. Te okoliczności oznaczają, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie przyniesie żadnych rezultatów, a jedynie pogłębi problemy zdrowotne zobowiązanego. W świetle powyższych twierdzeń pełnomocnika zobowiązanego organ nawiązał do art. 59 § 2 u.p.e.a. i motywował, że przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny, przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji, może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Uznaniowy charakter analizowanego przepisu oznacza więc, że nawet faktyczne istnienie przesłanki w nim wskazanej, nie oznacza dla organu obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego przez zobowiązanego art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od możliwej do wyegzekwowania kwoty. Jak wynika z akt sprawy, dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne nie jest efektywne, ale jednocześnie nie wynika z niego, aby generowało wydatki egzekucyjne. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny między innymi zajął inne wierzytelności pieniężne zobowiązanego u Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Powyższe zajęcie nie generowało żadnych kosztów. Faktem jest, że aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne nie przynosi zadowalających rezultatów. Jednak na obecnym etapie postępowania nie można założyć, że zastosowanie innych środków egzekucyjnych w przyszłości nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Wobec tego celowe jest prowadzenie dalszej egzekucji skierowanej do majątku zobowiązanego. Tym samym aktualnie nieuzasadnione jest przyjęcie, że w toku dalszego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (przykładowo w rezultacie zastosowania innego skutecznego środka egzekucyjnego). Zdaniem organu, okoliczności odnoszące się do stanu zdrowia oraz trudnej sytuacji rodzinnej, materialnej zobowiązanego nie stanowią podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na zakończenie organ zauważył, że nawet gdyby przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało zakończone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., to nie oznaczałoby to wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku. R. S. (skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzucił naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 - K.p.a.), art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a przez nieuzasadnione utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy organ ten nie wyjaśnił okoliczności sprawy, nieprawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy, zaniechał wszechstronnego i przekonującego rozważenia stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do przedwczesnej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego; - art. 138 § 1 pkt 1, art. 7b, art. 8 § 1, art. 9, art. 12 § 1, 79a § 1, § 2 K.p.a., art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a ze względu na utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w sytuacji, w której organ ten przedwcześnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, pominął obowiązek dokonania oceny dowodów złożonych przez skarżącego, nie ustosunkował się do argumentów skarżącego, nie podjął czynności zmierzających do wyczerpującego rozpoznania sprawy w sposób adekwatny do argumentacji skarżącego; - art. 138 § 1 pkt 1, art. 11, art. 107 § 3, art. 126, art. 124 § 2 K.p.a., art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a z powodu utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo że organ ten nie wyjaśnił przyczyn odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie odniósł się do materiału dowodowego i argumentów skarżącego dotyczących jego stanu zdrowia, sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej, związanych z tym perspektyw skarżącego na przyszłość. W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu I instancji z [...] października 2024 r. oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący konsekwentnie zwracał uwagę na swoją kondycję zdrowotną, położenie życiowe, majątkowe, które organ I instancji całkowicie przemilczał, a organ jednie lakonicznie odnotował. W konsekwencji organy nie dały skarżącemu podstaw do podjęcia merytorycznej polemiki z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo istnienia ku temu przesłanek. Na podstawie dowodów, które skarżący przedstawił organom, trudno zasadnie przyjąć, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie osiąga dochodów, pozwalających na efektywne przeprowadzenie egzekucji. Jego stan majątkowy jest determinowany przede wszystkim przez ciężką chorobę i brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Sam organ przyznał, że dotychczasowa egzekucja nie przyniosła rezultatów. Natomiast wbrew stanowisku organu nie ma żadnej realnej perspektywy na poprawę położenia skarżącego. Powyższe świadczy o zaistnieniu przesłanek do zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie skarżącego, na organach spoczywał obowiązek przeprowadzenia wyczerpującego, rzetelnego postępowania wyjaśniającego. W podsumowaniu skarżący stwierdził, że "Nieprawidłowe postępowanie organu I instancji skutkowało nie tylko nieuzasadnionym niezastosowaniem art. 59 § 2 u.p.e.a., ale także pozbawieniem skarżącego możliwości szybkiego rozstrzygnięcia w zakresie możliwości zastosowania w jego sprawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 1-6 bądź ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i umorzenie należności wobec wierzyciela." Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem. Spór skarżącego z organem sprowadzał się do przesłanek zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a. Do [...] lutego 2021 r. przepis ten stanowił, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poczynając od [...] lutego 2021 r. przyjęła rozwiązanie, w myśl którego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11 (por. art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej Dz.U.2019.1553). Nie ulega wątpliwości, że art. 59 § 2 u.p.e.a. bazuje na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet w razie stwierdzenie przesłanki w nim opisanej, organ nie ma ustawowego obowiązku zastosowania instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednak w okolicznościach analizowanej sprawy organ przede wszystkim nie wykazał realnej perspektywy uzyskania od skarżącego kwoty ponad wydatki egzekucyjne, biorąc pod uwagę wiek, położenie życiowe, zdrowotne, rodzinne i materialne skarżącego. Organ w kontekście perspektywy, do której nawiązuje art. 59 § 2 u.p.e.a., nie rozważył twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącego. Trudno też nie dostrzec sprzeczności w argumentacji organu, który z jednej strony przyjął istnienie szansy wyegzekwowania od skarżącego zaległych składek z odsetkami. Z drugiej strony organ przyznał, że wieloletni formalny stan egzekucji w toku nie przyniósł rezultatów ze względu na brak dochodów i majątku skarżącego. Jednocześnie przyczyn nieefektywności wieloletniej egzekucji organ bliżej nie analizował. Nie omówił konkretnie na ile wynikają one z postawy skarżącego, a na ile skarżący obiektywnie nie miał i nie ma na nie żadnego wpływu. Wymaga również odnotowania, że organ ogólnie powołał się na wierzytelności przypadające skarżącemu od organu podatkowego bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, jakie konkretnie wierzytelności organ miał na uwadze, z jakich dokumentów i rozliczeń podatkowych miałyby one wynikać, a więc czy są to wierzytelności rzeczywiście istniejące i wymagalne. W świetle powyższego organ w istocie nie przeanalizował i w konsekwencji nie wykazał, czy w sprawie zaistniała przesłanka z art. 59 § 2 u.p.e.a., czy też nie. Odnosząc się do zasad stosowania uznania administracyjnego należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie daje organowi uprawnienia do dowolnego podejmowania rozstrzygnięć. Uznanie administracyjne spełnia kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa przede wszystkim na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zatem dla prawidłowego, zgodnego z prawem zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne, bezstronne wyjaśnienie wszystkich aspektów faktycznych rozpatrywanej sprawy, w tym przypadku położenia, w jakim znajduje się skarżący, a w dalszej kolejności realnych perspektyw przymusowej realizacji wymienionych tytułów wykonawczych. Powyższe rozważania w sumie prowadzą do konstatacji, że w dotychczasowym postępowaniu argumentacja organu bazowała na dowolnych, sprzecznych stwierdzeniach z pominięciem wnikliwego odniesienia się do argumentów skarżącego i do dowodów, które skarżący oferował na potrzeby uzasadnienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zabrakło ze strony organu rzetelnego i bezstronnego omówienia konkretnych uwarunkowań faktycznych wieloletniej i nieefektywnej egzekucji. W ocenie sądu, takie postępowanie organu świadczy o dowolności, arbitralności i w rezultacie oznacza, że kontrolowane postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2 K.p.a., art. 18 pkt 2 u.p.e.a., które - obiektywnie rzecz biorąc - może okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z konstytucyjnymi standardami, prawdą obiektywną i z zachowaniem ustawowych wymogów. Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego; bez wyczerpującej analizy okoliczności obrazujących prawdę obiektywną we wszystkich istotnych aspektach z punktu widzenia toku egzekucji, jej efektywności oraz położenia życiowego, materialnego skarżącego; bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego; bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa; - odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego aktualnie nie spełnia kryterium zgodności z prawem. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Rozpatrzy wniosek skarżącego przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i prawidłowej wykładni przesłanek określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. Istotne jest przy tym zachowanie konstytucyjnych i ustawowych standardów, wymagających od organu nawiązania przy rozstrzyganiu indywidualnej sprawy do konkretnych dowodów i ustaleń faktycznych, do trafnej wykładni adekwatnych przepisów prawa. Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu. Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2024.1949). Obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) wraz z opłatą od pełnomocnictwa (17 zł).