I SA/Sz 847/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 3 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu S.A., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł od skargi wniesionej na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi małe gospodarstwo rolne wraz z żoną, które nie przynosi wielkiego zysku, ma na utrzymaniu syna, który nie pracuje. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, w oświadczeniu o stanie majątkowym, że posiada dom o pow. [...] m kw. oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha fiz. ([...] ha przeliczeniowych). Skarżący podał, że razem z nim w jego domu mieszkają żona i syn, który pobiera zasiłek dla opiekunów w związku z opieką sprawowaną nad babcią. W rubryce formularza PPF dotyczącej dochodów skarżący wpisał rentę chorobową żony B. A. w wysokości [...] zł oraz zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł otrzymywany przez syna S. A. Uznając, że zawarte we wniosku oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U 2012 r. poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 10 dni następujących dokumentów źródłowych: - dodatkowego oświadczenia skarżącego o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego uzyskanych w 2013 i w 2014 r.; - dokumentu potwierdzającego wysokość renty chorobowej otrzymywanej przez żonę skarżącego; - dokumentu potwierdzającego wysokość zasiłku opiekuńczego otrzymywanego przez syna skarżącego, a także zaświadczenia z właściwego urzędu pracy czy jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym wyjaśniającego, czy ze skarżącym jego żoną i synem mieszkają inne osoby (np. rodzice skarżącego, teściowie), a także czy uczestniczą w kosztach utrzymania domu, jeśli tak – w jakiej wysokości; - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę i syna rachunków bankowych, osobistych, związanych z działalnością rolniczą, z lokat, z kart kredytowych, z ich z stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący w zakreślonym terminie, ani dotychczas wymienionych dokumentów nie przedłożył. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie, z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – opłat sądowych i wynagrodzenia adwokata z urzędu. Podane we wniosku informacje były zbyt ogólne, a skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany stan posiadania i podnoszone tam, wyżej opisane, okoliczności faktyczne. Z dokonanych ustaleń, na podstawie formularza PPF i akt sprawy wynikało, że skarżący i jego rodzina utrzymują się z gospodarstwa rolnego, skarżący jest w trakcie realizacji programu rolnośrodowiskowego, w związku z tym korzysta z dopłat unijnych. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wykazał żonę i syna, zaś jako dochody rodziny podał zasiłek chorobowy otrzymywany przez żonę i zasiłek z tytułu opieki nad babcią otrzymywany przez niepracującego syna w łącznej kwocie [...] zł. W sprawie brakowało pełnej informacji o wysokości dochodów skarżącego uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fiz. Należało również potwierdzić wysokość otrzymywanej przez żonę renty chorobowej oraz wysokość zasiłku opiekuńczego przez syna, fakt nieposiadania oszczędności, a także ustalić czy syn jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, czy posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych, ustalić wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie rodziny, jak też uzyskać dokładniejsze dane dotyczące wszystkich członków rodziny zamieszkujących wspólnie w domu skarżącego, a także w zakresie tego czy inne osoby partycypują w opłatach za mieszkanie. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą rzutować na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów postępowania. Skarżący został zatem wezwany do złożenia niezbędnych, wymienionych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu, dokumentów. Pomimo upływu terminu zakreślonego na ich złożenie skarżący nie wywiązał się z wezwania, co uniemożliwiło poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Biorąc zatem pod uwagę dane dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego wskazane w formularzu o przyznanie prawa pomocy, jak też wynikające z akt sprawy, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia fachowego pełnomocnika z wyboru. Skoro na podstawie dokonanych ustaleń nie można stwierdzić, że skarżący nie posiada jakichkolwiek możliwości płatniczych aby ponieść wpis sądowy i ewentualne dalsze koszty postępowania oraz że jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu skorzystanie z usług adwokata (na marginesie, którego udział na tym etapie sprawy nie jest wymagany), a nadto skoro nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących w pełni jego sytuację – wniosek o przyznanie pomocy w żądanym zakresie nie może być uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.