I SA/Sz 861/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi małoletniego T. P. reprezentowanego przez matkę R. Ł. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] Wnioskiem z dnia[...] . R. Ł., będąca przedstawicielem ustawowym T.P., zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając wniosek, podniosła, że samotnie wychowuje dziecko, które odziedziczyło gospodarstwo rolne po zmarłym ojcu. Strona wskazała, że nie jest w stanie spłacić zaległości, gdyż utrzymuje się z renty syna i dodatku dla matki samotnie wychowującej dziecko, a także z darów żywnościowych. Dalej, wskazała, że gospodarstwo jest zubożałe, zyski są zbyt niskie. R. Ł. dodała, że dotację unijną przeznaczyła na zasianie zboża i zasadzenie ziemniaków, opłaciła także ludzi, którzy pracowali w polu. Z poczynionych ustaleń wynika, że T. P., urodzony w dniu [...] r., jest synem R. Ł. oraz H. P.. Spadek po zmarłym w dniu[...] . H.P. nabył z dobrodziejstwem inwentarza syn T. P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 9 kwietnia 2008 r. W skład spadku weszło gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych, na którym ciążyły nieuregulowane zobowiązania, w tym również wobec KRUS. Ogółem odpowiedzialność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników dotyczyła długu głównego na kwotę [...] zł i odsetek na kwotę [...] zł. Dyrektor KRUS OR w K., działając z upoważnienia Prezesa KRUS, decyzją z dnia [...] nr [...] skierowaną do R. Ł., będącej przedstawicielem ustawowym T. P., umorzył część odsetek za okres od drugiego kwartału 2000 r. do trzeciego kwartału 2007 r. w kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] R. Ł. zwróciła się ponownie z prośbą o umorzenie zadłużenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes KRUS decyzją z dnia [...]r. skierowaną również do R. Ł. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia całości zadłużenia. Nie zgadzając się z tą decyzją, przedstawiciel ustawowy T. P., R. Ł. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, uzupełnioną pismem z dnia[...] ., wnosząc o uchylenie w całości decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem z dnia[...] ., bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dnia 5 marca 2009r., sygn. akt I SA/Sz 748/08, uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że skarga jest zasadna. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie organ w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie rozważył sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, poza lakonicznym stwierdzeniem, iż posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne nie jest jedynym źródłem utrzymania rodziny bowiem otrzymuje on także rentę rodzinną z KRUS, co zdaniem organu, świadczy o tym, że w gospodarstwie nie zaistniały inne okoliczności i zdarzenia losowe, przemawiające za umorzeniem całej należności, lecz dające jedynie podstawę do umorzenia części odsetek. Ponadto, Sąd wskazał na naruszenie przez organ ponownie rozpoznający sprawę przepisu art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 – 3 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Następnie, Sąd wyjaśnił, że organ, który nie rozpoznał od nowa w sposób merytoryczny sprawy, z uwagi na niewskazanie przez stronę we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nowych okoliczności faktycznych sprawy, naruszył ww. przepisy. Sąd podkreślił, że wystarczające dla skuteczności ww. wniosku, jest wskazanie przez stronę, że nie zgadza się z decyzją, nie ma ona natomiast obowiązku wskazywania nowych okoliczności faktycznych. Ponadto, Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione mu przez skarżącego informacje o jego stanie majątkowym, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny, w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przezeń wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, także przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu z innych składników majątku zobowiązanego, a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie tych należności. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ ten winien też mieć na uwadze to, że zawarta w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników dyrektywa uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych, jako jednej z przesłanek, obok ważnego interesu zobowiązanego, ustalenia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zaadresowana została nie do organu orzekającego w indywidualnej sprawie, lecz do prawodawcy upoważnionego do określenia tych zasad i przez tego prawodawcę uwzględniona przy ich kształtowaniu. Prezes KRUS zaskarżoną decyzją z dnia[...] . nr [...] skierowaną do R. Ł., utrzymał w mocy decyzję z dnia[...] . Organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, powołał się na treść przepisu art. 41 a ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające częściową lub całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wskazał, że siedmioletni T. P.posiada majątek na terenie gminy Ś. w postaci gruntów rolnych o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Natomiast, jego matka – R. Ł., w związku z użytkowaniem przez nią gruntów rolnych uzyskuje z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty obszarowe (za 2008 r. była to kwota [...] zł). Ponadto, organ wskazał, że R. Ł. jest zdolna do pracy i ze względu na wiek oraz stan zdrowia może podejmować zatrudnienie, uzyskując w ten sposób dodatkowe źródło utrzymania. Zaś w okresie letnim i jesiennym podejmuje dodatkową pracę przy zbiorze i sadzeniu truskawek. Organ wskazał, że wyżej wymieniona z Urzędu Gminy w Ś. otrzymuje świadczenie w kwocie [...] zł miesięcznie, natomiast decyzją z dnia [...] nr [...] KRUS K. przyznał rentę rodzinną na T. P.– aktualnie w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wskazał także, iż w trakcie wizytacji w gospodarstwie rolnym R. Ł. przedstawiła dowód zapłaty za energię elektryczną trzech użytkowników za miesiąc maj 2009 r. na kwotę [...] zł (wkład strony wynosił [...] zł). Dalej, organ stwierdził, że z ww. protokołu wynika, iż miesięczne opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą [...] zł. Organ dodał, że zarówno budynek mieszkalny, jak też budynek gospodarczy są w złym stanie technicznym i wymagają kapitalnego remontu, maszyny rolnicze są w znacznym stopniu zużyte, a inwentarz żywy stanowią cztery sztuki bydła. Organ wskazał również, że R.Ł. oświadczyła, iż brakuje jej środków na utrzymanie rodziny, w tym na zakup ubrań, książek do szkoły dla syna T.oraz opału na zimę. Wobec tego, nie jest w stanie spłacać zadłużenia wynikającego z ubezpieczenia zmarłego H. P.. Końcowo, organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż obecnie ww. nie korzysta z pomocy opieki społecznej. W ocenie organu, nie zaistniały okoliczności i zdarzenia losowe, które stanowiłyby podstawę do umorzenia wnioskowanych należności, wobec tego uznano, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia wieloletnich należności, z których część na koncie zmarłego H. P., tj. do pierwszego kwartału 2001 r. zabezpieczona została hipoteką przymusową. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, R. Ł. jako przedstawiciel ustawowy T. P., wniosła o uchylenie decyzji z dnia[...] ., orzeczenie zgodnie z wnioskiem z dnia [...] oraz o dopuszczenie dowodu z dokumentów, na które powołała się w swojej skardze. Uzasadniając skargę, strona przytoczyła okoliczności wskazane w odwołaniu. Ponadto, strona skarżąca wskazała, że obowiązkiem opiekuna prawnego T. .P jest również dbanie o stan czynny odziedziczonego majątku, a każde działanie prowadzące do uszczuplenia tego majątku, przekracza zwykły zarząd i wymaga zgody sądu opiekuńczego. Dodatkowo podniosła, że podjęcie przez nią stałej pracy zarobkowej utrudnione jest w szczególności z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, prowadzenie gospodarstwa domowego oraz brakiem środków finansowych na dojazdy do pracy. Natomiast, odnosząc się do kwestii nieubiegania się o przyznanie pomocy społecznej, strona skarżąca wyjaśniła, że usiłowała złożyć wniosek o pomoc rzeczową lub finansową w GOPS w Ś., jednakże wniosku tego nie przyjęto. Pracownik poinformował stronę, że ze względu na to, że strona posiada ziemię, pomoc społeczna nie przysługuje. Strona skarżąca podkreśliła, że o powyższym poinformowała pracownika KRUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednocześnie organ wskazał, że T. P.posiada majątek, z którego organ rentowy może zaspokoić swoje roszczenie, a aktualnie trwa postępowanie komornika Sądu Rejonowego w K. dotyczące spisu inwentarza w celu ustalenia stanu czynnego spadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn innych niż w niej wskazane. Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c ww. ustawy). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 powołanej ustawy). Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca dotknięta jest wadą nieważności, bowiem zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie. Na wstępie wskazać należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zasady trwałości decyzji ostatecznych. A zatem, Sąd tylko w okolicznościach nie budzących wątpliwości co do tego, że decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 ww. ustawy, może stwierdzić nieważność decyzji. W ocenie Sądu taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do treści art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W myśl art. 29 tej ustawy stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Jak wynika z treści art. 156 § 1 pkt 4 ww. ustawy przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji zachodzi wtedy, gdy decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy organ rozstrzygnął o prawach i obowiązkach osoby niebędącej stroną. W ocenie Sądu, organ błędnie za stronę postępowania w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników po zmarłym H. P. uznał R. Ł., kierując do niej swoją decyzję. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] spadek (w tym gospodarstwo rolne położone w miejscowości Mierzyn Gmina Ś.) po zmarłym w dniu[...] . H.. P. nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza syn T. P.. A zatem, stroną postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest T. P., który jako spadkobierca H. P. ponosi odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego ojca. Wobec tego uznać należy, że prowadzone postępowanie dotyczy T.P. Jednakże, wskazać należy, że za stronę, tj. małoletniego T. P., na podstawie art. 30 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego mogła działać jako jego przedstawiciel ustawowy matka R. Ł.. Jednakże reprezentowanie syna przez R. Ł., nie jest równoznaczne z tym, że obowiązki wynikające z prawa materialnego, obciążają ją jako przedstawiciela ustawowego. Na podstawie poczynionych rozważań, Sąd uznał, że R. Ł., będąca jedynie przedstawicielem ustawowym T. P., nie może być stroną postępowania, a co się z tym wiąże nie może być adresatem decyzji. Wobec tego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca dotknięta jest wadą nieważności, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na powyższe uwadze Sądu, organ ponownie rozpoznając sprawę, winien dokładnie i wnikliwie zbadać sytuację materialną strony czyli T.P. w celu ustalenia czy zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291). Wskazać należy, że na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy za przesłankę, która uzasadniałaby umorzenie należności z tytułu składek można uznać trudną sytuację materialną syna zmarłego H. P.. Organ prowadząc postępowanie w sprawie z wniosku T. P., złożonego przez jego przedstawiciela ustawowego, jest zobligowany do ustalenia sytuacji majątkowej strony i sprawdzenie czy zapłata należności w znaczącej kwocie, tj. ponad [...] zł rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. W związku z tym na organie ciąży powinność ustalenia dochodów T. P. (obecnie siedmioletniego dziecka) oraz jego wydatków w kontekście możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Natomiast, dochody i wydatki R. Ł. mogą być badane w zakresie, w jakim stanowią źródło utrzymania T. P., wobec którego wyżej wymieniona jako matka, jest zobowiązana do ponoszenia ciężarów związanych z jego wyżywieniem, wykształceniem itp. Ponownie rozpoznając sprawę, organ skieruje decyzję do strony postępowania, tj. T. P.. Ponadto, rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych, organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości dochodów i wydatków T. P. w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Odnośnie zgłoszonego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, tj. decyzji oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zapadłych w sprawie, a także wniesionego przez stronę odwołania, należy wyjaśnić, iż wymienione dokumenty, zawarte w aktach sprawy były przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu. Z podanych powyżej powodów należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.