I SA/Sz 866/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2010 r. wniosku A.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. i A.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za VI, X, XII 2005 r., I - VIII 2006 r., VIII 2007 r. wraz z odsetkami oraz odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w tym podatku wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Skarżący A.Z., wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 grudnia 2009 r. skarżący jest zobowiązany do uiszczenia solidarnie ze S.K. wpisu od skargi w łącznej wysokości 2890 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że jest żonaty z A.Z., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 11 i 19 lat. Między małżonkami została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska. Skarżący mieszka z rodziną w domu stanowiącym własność żony w ½ udziału (majątek odrębny) oraz rodziców skarżącego (1/2 części). Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani wartościowych ruchomości, na dzień złożenia wniosku nie posiadał dochodów, zarówno on jak i małżonka nie mają oszczędności. Jedyny majątek jaki posiada to udziały w wielkości 50 % w Spółce Jawnej "A" oraz 3 % udziałów w Spółce cywilnej "T". Skarżący oświadczył, iż ciężar utrzymania rodziny spoczywa na żonie, która jest zatrudniona na stanowisku [...] w W. Skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów, a jego małżonka ze stosunku pracy uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 6300 zł netto miesięcznie. Z uzyskiwanego przez małżonkę dochodu spłacany jest kredyt hipoteczny w wysokości ok. 1.400 zł miesięcznie, pożyczka pracownicza w kwocie 1.350 zł, a także pokrywane są bieżące wydatki rodziny: prąd, gaz, woda, ścieki, wywóz śmieci, podatek od nieruchomości. Z pozostałej do dyspozycji kwoty opłacane są bieżące potrzeby rodziny takie jak: zakup żywności, ubrań, przyborów edukacyjnych, środków czystości, a także w razie potrzeby leków. Do wniosku skarżący załączył: 1. kserokopie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008 PIT-36L i informację PIT/B, w którym A.Z. zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 14.347,31 zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości 13.447,03 zł i dochód w wysokości 900,28 zł. 2. kserokopię aktu notarialnego z dnia 30 grudnia 2004 r., stanowiący umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wezwaniem z dnia 14 grudnia 2009 r. zobowiązano skarżącego do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych w PPF wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny z dwóch ostatnich miesięcy, a także spłatę rat kredytu hipotecznego, wykazu posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z ich stanem za okres od 14 września 2009 r. do 14 grudnia 2009 r., wyciągu z prowadzonej ewidencji dla potrzeb rozliczenia przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty) lub obrotów związanych z działalnością gospodarczą skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy lub odpisów składanych deklaracji dla potrzeb miesięcznego rozliczenia podatku dochodowego i podatku VAT z ostatnich trzech miesięcy z potwierdzeniem ich złożenia w urzędzie skarbowym lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, iż skarżący od 1 stycznia 2009 r. do 30 listopada 2009 r. nie uzyskał dochodu podlegającego opodatkowaniu, zaświadczenia pracodawcy małżonki skarżącego o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia z ostatnich sześciu miesięcy, odpisu rocznego zeznania podatkowego małżonki za 2008 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym. W wykonaniu powyższego zobowiązania A.Z. nadesłał: 1. pismo z dnia 12 stycznia 2010 r., z którego między innymi wynika, iż w nieruchomości stanowiącej współwłasność małżonki skarżącego i rodziców skarżącego, rodzice nie zamieszkują, nie uczestniczą oni w bieżących opłatach, uiszczają jedynie przypadający na nich udział w podatku od nieruchomości. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, w tym lokat i funduszy inwestycyjnych. Odnośnie swojej aktywności gospodarczej skarżący wyjaśnił, iż Spółka jawna, której jest wspólnikiem nie posiada żadnego majątku i nie prowadzi działalności od ok. 2006 r., nie podlegała wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców, wobec czego – zgodnie z wymogami prawa – składa jedynie deklaracje VAT-7. Wskazał także, iż rzeczywistym źródłem osiąganego przez skarżącego dochodu jest udział w zyskach Spółki cywilnej "A", której przychody podlegały zajęciu egzekucyjnemu. Ponadto, skarżący oświadczył, że według jego wiedzy za jedenaście miesięcy 2009 r. nie uzyskał on przychodu w spółce cywilnej, spółka nie uiszczała za niego zaliczki na podatek dochodowy, nie przekazywała żadnych kwot organowi egzekucyjnemu; 2. odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za wrzesień 2009 r., październik 2009 r., listopad 2009 r., w których skarżący nie deklarował obrotów z tytułu działalności prowadzonej w ramach Spółki Jawnej "A"; 3. odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 dotyczące spółki cywilnej ATS za miesiące wrzesień 2009 r., październik 2009 r., listopad 2009 r., w których zadeklarowano dostawę towarów oraz świadczenie usług opodatkowana stawką 7 % oraz 22%, nabycie towarów i w konsekwencji rozliczenia transakcji kwoty nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia na następny miesiąc wynoszące 4471 zł, 5994 zł, oraz 3156 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Warto także przytoczyć inne stanowisko sądów, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. A zgodnie z kolejnym poglądem przyjętym w orzecznictwie, prawo pomocy przyznawane jest zwykle osobom, których dochód na rodzinę, często kilkuosobową, kształtuje się na poziomie ok. 1500 zł brutto lub mniejszym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie pomocy w niniejszym postępowaniu sądowym. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż skarżący nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółek jawnej i cywilnej, a dochody małżonki, z którą ma rozdzielność majątkową małżeńską, w wysokości ok. 6300 zł netto miesięcznie stanowią główne źródło utrzymania czteroosobowej rodziny. Małżonka ponosi wszystkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, spłaca także pozostałe zobowiązania (kredyt i pożyczkę). Powyższe okoliczności są niewystarczające do udzielenia prawa pomocy. Skarżący, w celu uzupełnienia danych i ich weryfikacji został zobowiązany do przedłożenia między innymi dokumentów dotyczących wysokości dochodów i stanu majątkowego, oszczędności małżonki, jednak nie wykonał w sposób należyty nałożonego na niego zobowiązania. Nieprzekazanie dowodów, potwierdzających brak możliwości płatniczych w stosunku do całej rodziny, jak też brak jakiekolwiek oświadczenia wyjaśniającego przyczyny, z których ich przedłożenie nie było możliwe, powoduje, że nie można wniosku strony uwzględnić. Skarżący nie podał także we wniosku informacji o wysokości koniecznych wydatków na bieżące utrzymanie rodziny (podając za to wysokości rat kredytu i pożyczki), ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że z dochodów małżonki pokrywane są także opłaty za media. Wykonując wezwanie w tym zakresie oświadczył ponownie, że wszystkie wydatki są finansowane przez małżonkę. Takie zachowanie, w kontekście zasady, że w postępowaniu o przyznanie prawo pomocy oceniana jest sytuacja całej rodziny i skarżący dla uzyskania pozytywnego orzeczenia powinien liczyć się z koniecznością ujawnienia wszystkich koniecznych informacji dotyczących możliwości płatniczych wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, prowadzi do wniosku, że skarżący podaje tylko takie dane, które jego zdaniem mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Należy także zauważyć, że ustawodawca używając w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a sformułowania "utrzymanie konieczne" założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać koszty zamieszkania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatków związanych ze spłatą kredytu i pożyczek. Nie znając zatem kwoty tych wydatków nie sposób stwierdzić, czy uiszczenie kosztów sądowych zagrozi egzystencji czteroosobowej rodziny. Analiza pozostałych danych wynikających z wniosku, a także przedłożonych na ich potwierdzenie dokumentów, dotyczących nieosiagania przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej, rodzi wątpliwość co do ich wiarygodności. Skarżący twierdzi, że za jedenaście miesięcy 2009 r. nie uzyskał przychodu w firmie "T" Spółce cywilnej, że przychody tej Spółki podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Skarżący nie potwierdził informacji o prowadzonej egzekucji i braku środków pieniężnych. Należy podkreślić, że to w interesie skarżącego było przedstawienie wyczerpującej informacji świadczących o braku środków pieniężnych i niemożności poniesienia kosztów sądowych. Nieopłacalność prowadzonej działalności gospodarczej, czy nawet egzekucja prowadzona z majątku przedsiębiorcy nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Ponadto należy zwrócić uwagę, że z przedłożonych deklaracji VAT – 7 za okres od września 2009 r. do listopada 2009 r. (w której deklarowano dostawę towarów i usług oraz nabycie towarów i usług) wynika, że w Spółce tej występowały obroty. Oznacza to, że pomimo trudności działalność ta jest kontynuowana i w ramach tej działalności jako jeden ze wspólników dysponował środkami pieniężnymi. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów przez wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy stać wnioskodawcę na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo też nie jest możliwe dokonanie ich weryfikacji z dokumentami źródłowymi, gdy istnieje wątpliwość co do ich wiarygodności. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Żądane informacje były niezbędne dla dokonania analizy, która pozwoliłaby na ocenę zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych, zwłaszcza wobec konieczności zweryfikowania złożonych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawo pomocy na podstawie danych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, braku oszczędności i uzyskiwania znacznych dochodów przez małżonkę skarżącego. Wnioskodawca wszystkich wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie nie przedłożył, nie podał przyczyn braku, ani nie ubiegał się o przedłużenie terminu na ich przedłożenie. Zatem oświadczenia złożone przez wnioskodawcę uznać należy za niepełne i niewystarczające do dokonania jednoznacznej oceny jego rzeczywistej, aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Z tych względów należało przyjąć, iż skoro wnioskodawca nie udokumentował niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie oraz nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów (przede wszystkim dotyczących dochodów i ewentualnych oszczędności małżonki), to tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.